नवी अर्थक्रांती

Author: Navi Arthkranti

दोन अपयशांनंतर उभा केलेला भारतातील सर्वात वेगाने वाढणारा होम-सोल्यूशन्स ब्रँड: Wakefit
Wakefit बद्दल जाणून घ्या.

भारतामध्ये स्टार्टअप्सची मोठी लाट आली तेव्हा काही उद्योजकांनी प्रचंड यश मिळवलं, तर काहींची स्वप्नं अपयशामुळे कोलमडली. पण अपयशाचा स्वीकार करून पुन्हा उभं राहणं, स्वतःचा उद्योग उभारणं आणि लाखो ग्राहकांचा विश्वास मिळवणं,ही गोष्ट प्रत्येकाला जमत नाही. अशा मोजक्याच धैर्यवान उद्योजकांपैकी एक नाव म्हणजे चैतन्य रामलिंगेगौडा. मध्यमवर्गीय घरात वाढलेला हा तरुण, शिक्षण पूर्ण करून मोठ्या करिअरच्या संधींच्या उंबरठ्यावर असताना काहीतरी वेगळं करण्याच्या स्वप्नाने प्रेरित झाला. पण त्याचे सुरुवातीचे दोन स्टार्टअप्स अपयशी ठरले आणि त्याला पुन्हा नव्याने विचार करावा लागला.

याच टप्प्यावर चैतन्य यांनी हार न मानता, स्वतःच्या चुका समजून घेतल्या आणि लोकांच्या खऱ्या गरजा ओळखण्यावर लक्ष केंद्रित केलं. चिकाटी, सातत्य, ग्राहकांचा सखोल अभ्यास आणि अखंड मेहनत यांच्या बळावर त्यांनी Wakefit ला करोडोंची कंपनी बनवलं. आजच्या या लेखात आपण अपयशातून शिकत यशाकडे वाटचाल कशी केली, याचा त्यांच्या प्रेरणादायी प्रवासावर एक नजर टाकूया.

कर्नाटकातील मध्यमवर्गीय घरातून ISB पर्यंतचा प्रवास

चैतन्य रामलिंगेगौडा यांचा जन्म कर्नाटकमधील एका सर्वसाधारण मध्यमवर्गीय कुटुंबात झाला. मेहनत, शिक्षण आणि स्वतःच्या पायावर उभं राहण्याच्या संस्कारात वाढलेल्या चैतन्य यांनी लहानपणापासूनच अभ्यासात सातत्य राखलं. त्यामुळेच त्यांनी VTU मधून कॉम्प्युटर सायन्स हे शिक्षण घेतलं आणि नंतर भारतातील प्रतिष्ठित संस्थेत मानल्या जाणाऱ्या ISB हैदराबादमधून MBA पूर्ण करून कुटुंबाचा अभिमान वाढवला. त्यांच्या शैक्षणिक प्रवासात बुद्धिमत्ता, मेहनत आणि स्वतःला सिद्ध करण्याची ओढ स्पष्ट दिसत होती.

पण अभ्यासात यश मिळूनही खऱ्या आयुष्याचा प्रवास इथेच थांबला नाही. उच्च शिक्षणानंतर चैतन्य यांच्या आयुष्यात अनेक बदल घडवणाऱ्या घटनांची सुरुवात झाली. मोठ्या नोकरीच्या संधी उपलब्ध असूनही, त्यांनी काहीतरी वेगळं करण्याचं स्वप्न मनात जपलं. आयुष्यात जोखीम घेण्याचा निर्णय घेत त्यांनी उद्योजकतेची दिशा पकडली.

पहिले दोन स्टार्टअप्स अपयशी

चैतन्य रामलिंगेगौडा यांनी उद्योजकतेत पहिले पाऊल टाकलं ते TwolyMadlyDeeply या डेटिंग मीटअप ॲपद्वारे. ॲपची कल्पना नाविन्यपूर्ण होती आणि उत्पादन देखील चांगलं होतं. पण व्यवसाय वाढवण्यासाठी सर्वात महत्त्वाचा असणारा मॉनेटायझेशनचा मार्ग त्यांना सापडला नाही. वापरकर्त्यांची संख्या वाढत असतानाही आर्थिक स्थैर्य मिळू शकत नव्हतं, आणि शेवटी हा उपक्रम बंद करण्याचा कठीण निर्णय घ्यावा लागला. यानंतर त्यांनी मीडिया क्षेत्रात दुसऱ्या स्टार्टअपची सुरुवात केली, पण इथेही अपेक्षित प्रोडक्ट-मार्केट फिट साधता आलं नाही. लोकांना नक्की काय हवं आहे आणि ते कशासाठी पैसे मोजायला तयार आहेत हे समजून घेणं त्यांच्या दृष्टीने अजूनही एक महत्त्वाचं आव्हान होतं.

सलग दोन अपयश कोणालाही खचवू शकतात, अनेक जण या टप्प्यावर धैर्य सोडून परत नोकरीच्या मार्गावर वळले असते. पण चैतन्य यांची वृत्ती वेगळी होती. त्यांनी अपयशाकडे अडथळा म्हणून पाहिलं नाही, तर शिकण्याची संधी म्हणून घेतलं. कुठे चूक झाली?, ग्राहकांच्या खऱ्या समस्या काय आहेत?, लोक काय शोधत आहेत? या सर्व प्रश्नांची उत्तरं शोधण्यासाठी त्यांनी अधिक अभ्यास केला.

समस्या शोधली – Wakefit ची सुरुवात

Wakefit ची सुरुवात एका रोजच्या पण महत्त्वाच्या समस्येपासून झाली. एकदा चैतन्य यांचा मित्र अंकित सतत पाठीच्या दुखण्याची तक्रार करत होता. उपाय शोधताना दोघांना लक्षात आलं की बाजारात उपलब्ध असलेल्या बहुतेक गाद्या महाग आहेत, त्यांचा दर्जा समाधानकारक नाही आणि ग्राहकांची मोठ्या प्रमाणात फसवणूक होते. महागड्या गाद्या घेतल्या तरी आराम मिळत नाही, हमी फक्त कागदोपत्री असते आणि ग्राहक कोणावरही विश्वास ठेवू शकत नाहीत,हीच खरी समस्या होती. तेव्हा चैतन्य आणि अंकित यांनी ठरवलं की मॅट्रेस उद्योगच बदलायचा. फक्त बोलून न थांबता, त्यांनी स्वतःची १३ लाखांची बचत जमा करून Hosur–Mysore औद्योगिक पट्ट्यात एक छोटंसं फोम कटिंग आणि मॅट्रेस असेंब्ली युनिट सुरू केलं. आणि याच ठिकाणी मार्च २०१६ मध्ये Wakefit चा जन्म झाला.

सुरुवातीचे दिवस अतिशय कठीण होते. वर्कफोर्स जवळजवळ नसल्यामुळे दोघांनाच सर्व कामं हाताळावी लागत होती. चैतन्य दिवसभर फोमची गुणवत्ता, डेन्सिटी आणि मटेरियल तपासत, तर रात्री ते स्वतःच ग्राहकांच्या घरी गाद्या पोहोचवत. ग्राहकांचा विश्वास मिळवणं सर्वात महत्त्वाचं असल्याचं जाणून त्यांनी भारतात पहिल्यांदाच १००-night free trial सुरू केलं,ग्राहकांनी गादी १०० रात्री वापरून पाहावी, न पसंत पडली तर परत करावी, कोणताही प्रश्न नाही. तक्रारी असोत, विलंब असो किंवा फोन कॉल्स,सगळं चैतन्य स्वतः सांभाळत होते. हळूहळू ही पारदर्शकता, मेहनत आणि ग्राहक-केंद्रित दृष्टिकोन लोकांच्या मनाला भिडला. आणि इथूनच Wakefit च्या उल्लेखनीय यशाची खरी सुरुवात झाली.

माऊथ मार्केटिंग मुळे व्यवसायात प्रचंड वाढ

Wakefit च्या वेगवान वाढीमागील मुख्य कारण म्हणजे त्यांचं डायरेक्ट-टू-कन्स्युमर (D2C) मॉडेल. या मॉडेलमध्ये उत्पादक आणि ग्राहक यांच्यामध्ये कोणतेही दलाल किंवा दुकानदार नसतात. त्यामुळे उत्पादन खर्च कमी झाला आणि ग्राहकांना बाजारातील इतर ब्रँड्सपेक्षा ४० % स्वस्त आणि दर्जेदार उत्पादने मिळू लागली. समाधानी ग्राहकांनी Wakefit बद्दल इतरांनाही सांगितल्याने माऊथ मार्केटिंग वाढत गेलं. परिणामी, २०१८ मध्ये Wakefit चा महसूल तब्बल ८० कोटींवर पोहोचला. ही वाढ इतकी उल्लेखनीय होती की Sleepwell आणि Kurlon सारखे मोठे ब्रँडदेखील या नव्या स्पर्धकाकडे लक्ष देऊ लागले.

याच वर्षात Wakefit ला मोठा टप्पा गाठता आला, कारण Sequoia Surge या प्रतिष्ठित गुंतवणूकदाराने कंपनीत ६५ कोटींची गुंतवणूक केली. या गुंतवणुकीच्या जोरावर Wakefit ने सोनीपत आणि होसूर येथे मोठी आणि आधुनिक उत्पादन केंद्रे उभारली. उत्पादन क्षमता वाढली, सेवा अधिक वेगवान झाली आणि ग्राहकांचा विश्वास आणखी मजबूत झाला. २०१९ पर्यंत कंपनीचा महसूल जवळजवळ १९७ कोटींवर पोहोचला आणि Wakefit देशातील सर्वात जलद वाढणाऱ्या ब्रँड्सपैकी एक बनला.

यशाच्या शिखरावर

Wakefit ने फक्त गाद्यांपुरतं मर्यादित न राहता सोफा, बेड, वॉर्डरोब, स्टडी टेबल अशा घरासाठी आवश्यक असलेल्या अनेक प्रॉडक्ट्सची निर्मिती सुरू केली. दर्जेदार आणि परवडणारी उत्पादने दिल्यामुळे कंपनीचा महसूल ४०० कोटींच्या पुढे गेला. त्यांनी भारतातील पहिला Sleep Research Lab सुरू केला आणि त्यांच्या मार्केटिंग मोहिमा देशभरात वायरल झाल्या.

Wakefit ची ताकद म्हणजे गुणवत्ता आणि सततचा नवोन्मेष. दररोज ५०० पेक्षा जास्त गाद्या तयार होतात आणि महिन्याला जवळपास ९,००० गाद्या ग्राहकांकडे पोहोचतात. त्यांच्या फोमला आंतरराष्ट्रीय Certi-PUR आणि Greenguard प्रमाणपत्रे आहेत. भारतातील मोठ्या प्रमाणात आढळणाऱ्या पाठीच्या वेदना आणि झोपेच्या समस्यांवर उपाय म्हणून त्यांनी वैज्ञानिक तंत्रज्ञान वापरून अधिक आरामदायी आणि आरोग्यदायी मॅट्रेस तयार केल्या.

२०२१ ते २०२४ या कालावधीत Wakefit ने झपाट्याने प्रगती केली. २०२१ मध्ये कंपनीचं मूल्यांकन ३८० दशलक्ष अमेरिकी डॉलर्सपर्यंत पोहोचलं. २०२२ मध्ये महसूल ८२० कोटींवर गेला आणि Investcorp कडून २०० कोटींची गुंतवणूक मिळाली. २०२४ मध्ये Wakefit ने १००० कोटी महसूल, ६५ कोटी नफा आणि २ मिलियनहून अधिक ग्राहकांची नवी उंची गाठली. आज Wakefit देशभर ५ उत्पादन केंद्रे आणि ९८ स्टोअर्ससह भारतातील सर्वात वेगाने वाढणाऱ्या ब्रँड्सपैकी एक आहे.

मित्रांनो, चैतन्य आणि अंकित यांनी अपयश आल्यावरही हार मानली नाही. ग्राहकांच्या गरजा समजून घेणं, गुणवत्ता कधीही न घसरू देणं आणि सतत सुधारत राहणं,या तत्त्वांमुळेच Wakefit आज इतक्या मोठ्या उंचीवर पोहोचला आहे. एका साध्या समस्येतून उगम पावलेली कल्पना आज उपाय बनली, उपायातून ब्रँड तयार झाला आणि तोच ब्रँड आता भारतातील १००० कोटींपेक्षा मोठी कंपनी बनला. Wakefit ही फक्त कंपनी नाही, तर तरुण उद्योजकांसाठी जिद्द, सातत्य आणि शिकण्याची प्रेरणा देणारी एक जिवंत उदाहरण आहे की अपयश हा शेवट नसून, मोठ्या यशाची सुरुवात असते.

आणखीन वाचा:
9 December 2025
नवीन फोनमध्ये संचार साथी ॲप प्री-इंस्टॉल: या निर्णयाचा परिणाम तुमच्यावर कसा होणार – Sanchar Saathi App
नवीन मोबाईल फोनमध्ये संचार साथी हे ॲप प्री-इंस्टॉल करण्याची तयारी सरकारकडून सुरू आहे. सरकारचे म्हणणे आहे की हे ॲप सुरक्षेसाठी महत्त्वाचे असून आपत्कालीन स्थितीत आवश्यक माहिती देण्यासाठी मदत करू शकते. मात्र, काही तज्ज्ञांचे मत आहे की अशा प्रकारे अनिवार्य इंस्टॉलेशनमुळे वापरकर्त्यांच्या वैयक्तिक गोपनीयतेवर परिणाम होऊ शकतो, आणि यामुळे डेटा सुरक्षिततेबाबत प्रश्न निर्माण होतात.

पण हे संचार साथी ॲप नेमके करते काय? ते वापरकर्त्यांना कोणते फायदे देते? आणि गोपनीयतेच्या दृष्टीने ते कितपत सुरक्षित आहे? याबद्दलची सोपी आणि स्पष्ट माहिती आपण आजच्या लेखात जाणून घेणार आहोत.

संचार साथी ॲप काय आहे? (What is the Sanchar Sathi App?)

संचार साथी हे भारत सरकारच्या दूरसंचार विभागाने (DoT) तयार केलेले अधिकृत मोबाईल ॲप आहे. याचा मुख्य उद्देश मोबाईल वापरकर्त्यांची सुरक्षा वाढवणे हा आहे. डिजिटल फसवणूक, फेक कॉल्स, सिमशी संबंधित स्कॅम्स यांपासून संरक्षण मिळावे आणि लोकांमध्ये डिजिटल सुरक्षेबद्दल जागरूकता वाढावी, यासाठी हे ॲप उपयुक्त ठरते. तसेच सरकारकडून दिल्या जाणाऱ्या विविध डिजिटल सेवा आणि त्यांची माहिती नागरिकांपर्यंत सुरक्षितपणे पोहोचवण्याची भूमिका देखील हे ॲप निभावते.

हे ॲप 16 मे 2023 रोजी त्या वेळचे दूरसंचार मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी लॉन्च केले. सुरूवातीपासूनच या ॲपचा उद्देश एकच आहे तो म्हणजे मोबाईल वापरकर्त्यांना सुरक्षित डिजिटल अनुभव देणे आणि फसवणुकीपासून त्यांचे रक्षण करणे. त्यामुळे आजच्या डिजिटल युगात हे ॲप मोबाईल वापरकर्त्यांसाठी एक महत्त्वाचे सुरक्षा साधन मानले जाते.

संचार साथी ॲप मधील प्रमुख फिचर्स

संचार साथी ॲपमध्ये अनेक महत्त्वाच्या सुरक्षा सुविधा उपलब्ध आहेत, ज्यामुळे मोबाईल वापरकर्त्यांचे संरक्षण अधिक मजबूत होते. त्यातील सर्वात उपयुक्त फिचर म्हणजे हरवलेला किंवा चोरीला गेलेला मोबाईल काही मिनिटांत ब्लॉक करण्याची सुविधा. या फिचरमुळे फोन देशातील कोणत्याही नेटवर्कवर चालू होत नाही, आणि कोणी तो सुरू करण्याचा प्रयत्न केला तर त्याची लोकेशनदेखील ट्रेस करता येते. फोन परत मिळाल्यानंतर त्याच ॲप मधून Unblock करण्याचीही सोय आहे, त्यामुळे मोबाईल चोरी आणि गैरवापर रोखण्यास मोठी मदत होते.

याशिवाय हे ॲप तुमच्या नावावर किती सिम कार्ड्स नोंदणीकृत आहेत याची अचूक माहिती देते. एखादे अनोळखी किंवा संशयास्पद नंबर तुमच्या नावावर चालू असल्याचे आढळल्यास लगेच तक्रार करता येते. फेक कॉल, फसवणूक करणारे मेसेज, KYC किंवा OTP स्कॅमसारख्या घटना त्वरित रिपोर्ट करण्यासाठी ‘चक्षु’ ही विशेष सेवा उपलब्ध आहे. सरकार या तक्रारींवर कारवाई करून अशा नंबरवर लक्ष ठेवू शकते. त्यामुळे हे फिचर्स डिजिटल फ्रॉडपासून बचाव करण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरतात.

संचार साथीद्वारे तुम्ही तुमचा मोबाईल फोन खरा आहे की नकली, हे IMEI नंबर टाकून काही क्षणांत तपासू शकता. यामध्ये फोनचा ब्रँड, मॉडेल आणि निर्मितीची माहिती लगेच मिळते, ज्यामुळे बनावट फोन खरेदी होण्यापासून बचाव करता येतो. तसेच परदेशातून येणाऱ्या संशयास्पद कॉल्सची तक्रारही या ॲपमधून करता येते. कॉलचा नंबर, वेळ आणि देश कळविल्यानंतर सरकार त्याची चौकशी करून गरज पडल्यास पुढील कारवाई करते. या सर्व फिचर्समुळे संचार साथी हे नागरिकांच्या डिजिटल सुरक्षेसाठी एक महत्त्वपूर्ण साधन बनणार आहे.

या ॲपमुळे यूजर्सना काय फायदे? (Benefits of the Sanchar Sathi App for Users)

संचार साथी ॲपचा मुख्य फायदा असा की मोबाईल हरवला किंवा चोरीला गेला तरी वापरकर्ता काही मिनिटांत फोन ब्लॉक किंवा परत मिळाल्यावर अनब्लॉक करू शकतो. यामुळे फोनचा गैरवापर थांबवता येतो. तसेच आपल्या नावावर किती सिम कार्ड्स चालू आहेत याची संपूर्ण माहिती या ॲपमधून सहज मिळते, ज्यामुळे अनोळखी किंवा फसवणुकीसाठी उघडलेली सिम कार्ड्स ओळखणे सोपे जाते. फेक कॉल्स, संशयास्पद मेसेजेस, KYC किंवा OTP स्कॅमसारख्या घटनांची तक्रारही थेट सरकारकडे करता येते, ज्यामुळे डिजिटल फसवणुकीपासून संरक्षण वाढते.

या सर्व सुविधांमुळे वापरकर्त्यांमध्ये डिजिटल सुरक्षेबाबत जागरूकता वाढते आणि दैनंदिन मोबाईल वापर अधिक सुरक्षित बनतो. एकूणच संचार साथी ॲप हे मोबाइल वापरकर्त्यांसाठी महत्त्वाचे आणि उपयुक्त सुरक्षा साधन ठरेल यात शंका नाही.

वाद का निर्माण झाला?

नवीन मोबाईलमध्ये संचार साथी ॲप अनिवार्यपणे प्री-इंस्टॉल करण्याचा प्रस्ताव समोर आल्यानंतर गोपनीयता आणि डेटा सुरक्षिततेबाबत प्रश्न निर्माण झाले आहेत. काही तज्ज्ञांचे मत आहे की नागरिकांना हे ॲप ठेवायचे की नाही, याचा अधिकार मिळाला पाहिजे. अनिवार्य इंस्टॉलेशनमुळे वापरकर्त्यांच्या डेटाचा कसा वापर होईल आणि तो कितपत सुरक्षित राहील, याबद्दल शंका व्यक्त केली जात आहे.

दुसरीकडे सरकारचे म्हणणे आहे की या निर्णयामागचा उद्देश फक्त डिजिटल सुरक्षा वाढवणे आणि फसवणूक कमी करणे हा आहे. वाद निर्माण झाला असला तरी अनेकांच्या मते हे ॲप मोबाईल वापरकर्त्यांच्या सुरक्षेसाठी खूप उपयोगी ठरू शकते आणि डिजिटल फसवणूक रोखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावू शकते.

मित्रांनो, संचार साथी ॲप हे मोबाईल सुरक्षा, सिम कार्ड पडताळणी, फसवणूक प्रतिबंध आणि डिजिटल सेवांसाठी महत्त्वाचे सरकारी साधन आहे. नव्या मोबाईलमध्ये हे ॲप प्री-इंस्टॉल करण्याबाबत चर्चा सुरू असली तरी, या ॲप मुळे वापरकर्त्यांच्या सुरक्षेत मोठी वाढ होईल आणि फेक कॉल्स, स्कॅम्स, तसेच अनधिकृत सिम वापर यांसारख्या धोके कमी होण्यास मदत निश्चित मिळेल.

आणखी वाचा :
8 December 2025
नवीन लेबर कोड्समुळे मिळणार दीर्घकालीन सुरक्षा -New Labour Laws In India 2025
कामाचे तास, वेतन आणि सुरक्षितता – जाणून घ्या नवीन लेबर कोड्सची संपूर्ण माहिती

केंद्र सरकारने २१ नोव्हेंबरपासून देशभर नवीन लेबर कोड्स लागू करण्यास सुरुवात केली असून, त्यामुळे विविध क्षेत्रांतील लाखो कामगारांना मोठा फायदा होणार आहे. गिग वर्कर, कॉन्ट्रॅक्ट कर्मचारी तसेच आयटी आणि मीडिया क्षेत्रातील प्रोफेशनल्स, या सर्वांसाठी हे कायदे महत्त्वाचे ठरणार आहेत. या नवीन कोड्सचा मुख्य उद्देश म्हणजे कामगारांचे हक्क अधिक मजबूत करणं, त्यांच्या कामाच्या वातावरणात पारदर्शकता आणणं आणि सुरक्षितता वाढवणं.अनेक वर्षांपासून बदलांची प्रतीक्षा करणाऱ्या कामगारांसाठी हे नवे नियम दीर्घकालीन संरक्षण देणारे ठरणार आहेत.

खासगी कंपन्यांमध्ये काम करणाऱ्या प्रत्येक कर्मचाऱ्याने या बदलांबद्दल माहिती ठेवणं खूप आवश्यक आहे, कारण या नव्या बदलामुळे वेतनरचना, कामाचे तास, सुट्ट्या, सामाजिक सुरक्षा, निवृत्ती लाभ आणि कंपनीची जबाबदारी अशा अनेक गोष्टींमध्ये महत्त्वपूर्ण बदल झाले आहेत. हे नियम लागू झाल्यानंतर कर्मचारी आणि नियोक्ता दोघांचेही कामकाज अधिक स्पष्ट व नियमबद्ध होणार आहे. त्यामुळे आपल्या हक्कांची योग्य जाणीव ठेवण्यासाठी आणि उपलब्ध फायद्यांचा लाभ घेण्यासाठी हे नवीन लेबर कोड्स नेमके काय आहेत आणि ते तुमच्या नोकरीवर कसा परिणाम करतील, हे आपण आजच्या लेखात समजून घेऊया.

कामाचे तास आणि ओव्हरटाईमचे नवे नियम

कामगारांच्या सुरक्षिततेसाठी आणि त्यांना योग्य मोबदला मिळावा म्हणून सरकारने कामाचे तास आणि ओव्हरटाईमसंबंधी नवीन नियम लागू केले आहेत. आता ओव्हरटाईमसाठी किमान वेतनाच्या दुप्पट रक्कम देणं अनिवार्य करण्यात आलं आहे. तसंच ओव्हरटाईम करणं हे पूर्णपणे ऐच्छिक असेल. कोणत्याही कामगारावर त्यासाठी जबरदस्ती केली जाऊ शकत नाही. याशिवाय, प्रत्येक राज्य सरकारला त्यांच्या परिस्थितीनुसार ओव्हरटाईमची कमाल मर्यादा ठरवण्याचा अधिकार देण्यात आला आहे.

कामगारांना अधिक सुविधा मिळाव्यात म्हणून सुट्ट्या आणि वेतनासाठी लागणाऱ्या आवश्यक कामकाजाच्या दिवसांमध्येही बदल करण्यात आला आहे. पूर्वी २४० दिवस काम करण्याची अट होती, ती आता १८० दिवसांवर आणण्यात आली आहे. त्यामुळे कामगारांना सुट्या मिळवणं आणि इतर लाभ घेणं अधिक सोयीचं होणार आहे.

ESI योजनेचा विस्तार

ESI म्हणजे Employee State Insurance योजना आता अधिक व्यापक स्वरूपात लागू केली जात आहे. आधी केवळ काही विशिष्ट उद्योगांपुरती मर्यादित असलेली ही योजना आता दुकाने, बागायत उद्योग, छोटे व मोठे कारखाने अशा अनेक क्षेत्रांतील कर्मचार्‍यांसाठी उपलब्ध होणार आहे. त्यामुळे अधिक कामगारांना कमी खर्चात आरोग्य संरक्षणाचा फायदा मिळू शकेल.

या योजनेत कामगारांना वैद्यकीय विमा, मातृत्व लाभ आणि अपंगत्व संरक्षण यांसारखे महत्त्वाचे फायदे दिले जातात. ESI योजनेंतर्गत येणाऱ्या सुविधांमुळे कामगारांना सरकारी आरोग्य सेवा अधिक सोयीस्कर आणि परवडणारी ठरणार असून, त्यांच्या आणि त्यांच्या कुटुंबाच्या आरोग्याची अधिक चांगली काळजी घेतली जाईल.

मीडिया व डिजिटल कर्मचाऱ्यांसाठी औपचारिक नियुक्ती पत्र

मीडिया आणि डिजिटल क्षेत्रातील कर्मचाऱ्यांसाठी आता औपचारिक नियुक्ती पत्र देणं अनिवार्य करण्यात आलं आहे. यात OTT प्लॅटफॉर्मवरील कर्मचारी, पत्रकार, डिजिटल संपादक आणि कंटेंट क्रिएटर्स यांचा समावेश होतो. यामुळे या क्षेत्रातील कामकाज अधिक नियमबद्ध आणि पारदर्शक होण्यास मदत होईल.

नियुक्ती पत्रामुळे कामाचे तास, जबाबदाऱ्या आणि वेतन यांचा स्पष्ट तपशील कर्मचाऱ्यांना मिळेल. यामुळे त्यांच्या हक्कांची खात्री वाढेल आणि कार्यस्थळावरील सुरक्षितता व स्थैर्य अधिक मजबूत होईल.

ग्रॅच्युइटीच्या नियमात बदल

ग्रॅच्युइटीसंबंधीच्या नियमांमध्ये मोठा बदल करण्यात आला असून, यामुळे लाखो कामगारांना थेट फायदा होणार आहे. पूर्वी ग्रॅच्युइटी मिळवण्यासाठी कंपनीत सलग पाच वर्षे काम केलेलं असणं आवश्यक होतं. मात्र, नवीन नियमांनुसार आता फक्त एक वर्षाची सेवा पूर्ण केली तरी कर्मचारी ग्रॅच्युइटीसाठी पात्र ठरेल. याशिवाय, काही कॉन्ट्रॅक्ट कामगारांनाही या योजनेत समाविष्ट करण्यात आलं आहे, जे त्यांच्या दृष्टीने महत्त्वाचा बदल ठरतो.

या सुधारित नियमामुळे कंपनीत कमी कालावधी नोकरी करणाऱ्या कर्मचार्‍यांनाही आर्थिक लाभ मिळू शकेल. पूर्वी कमी कालावधी काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना ग्रॅच्युइटीचा लाभ मिळत नसल्याने त्यांना मोठं नुकसान होत असायचं, परंतु आता ही अडचण दूर झाली आहे. एकूणच, कमी कालावधीची नोकरी असली तरीही आर्थिक सुरक्षा मिळण्याचा मार्ग उघडल्यामुळे हा बदल कामगारांसाठी अत्यंत फायद्याचा ठरणार आहे.

नियुक्ती पत्र अनिवार्य

नवीन नियमांनुसार, आता प्रत्येक कंपनीने कर्मचाऱ्याला नोकरी स्वीकारताना औपचारिक नियुक्ती पत्र देणं बंधनकारक केले आहे. यापूर्वी अनेक ठिकाणी तोंडी बोलणं किंवा अनौपचारिक करारांवर भर दिला जात होता, परंतु आता प्रत्येक कर्मचारीला जॉइनिंगवेळी त्याच्या नोकरीची संपूर्ण माहिती लेखी स्वरूपात मिळणार आहे. त्यामुळे नोकरीची प्रक्रिया अधिक अधिकृत आणि व्यवस्थित होणार आहे.

नियुक्ती पत्रामध्ये पगार, कामाचे तास, कामाचे स्वरूप आणि जबाबदाऱ्या यासंबंधी सर्व तपशील स्पष्टपणे नमूद केले जातात. यामुळे भविष्यातील गैरसमज, वाद किंवा चुकीच्या अपेक्षा टाळता येतात. कर्मचारी आणि नियोक्ता दोघांमध्येही विश्वास वाढतो आणि कामकाज अधिक पारदर्शक व नियमबद्ध होते. एकूणच, हा बदल रोजगार प्रक्रियेला अधिक सुरक्षित आणि स्पष्ट बनवतो.

वेळेवर पगार देणं बंधनकारक

नवीन लेबर कोडनुसार आता सर्व क्षेत्रातील कर्मचाऱ्यांना वेळेवर पगार देणं अनिवार्य करण्यात आले आहे. जर पगार उशिरा दिला गेला, तर नियोक्त्यांवर दंड आकारला जाऊ शकतो. यामुळे कामगारांच्या पगाराची सुरक्षितता वाढेल आणि त्यांच्या आर्थिक हक्कांचे संरक्षण होईल. तसेच, कामाच्या ठिकाणी अपघाताची व्याख्या देखील विस्तृत केली आहे. घरून कामावर जाताना किंवा कामावरून घरी परतताना झालेला अपघात देखील रोजगारसंबंधित मानला जाईल आणि अशा वेळी कामगाराला सर्व लाभ, भरपाई आणि विमा मिळणार आहे.

याशिवाय, केंद्र सरकारने देशभरासाठी एकसमान किमान वेतन दर निश्चित केला आहे. याचा अर्थ कोणतेही राज्य यापेक्षा कमी वेतन ठरवू शकणार नाही. या बदलामुळे देशभरातील सर्व कामगारांना न्याय्य आणि एकसमान वेतन मिळेल, ज्यामुळे आर्थिक असमानता कमी होईल आणि कामगारांचे अधिकार अधिक मजबूत होतील.

IT, ITES, निर्यात आणि वस्त्रोद्योगातील कर्मचाऱ्यांसाठी नियम

IT, ITES, निर्यात आणि वस्त्रोद्योगातील कर्मचाऱ्यांसाठी नवीन नियम लागू झाले आहेत. या क्षेत्रातील प्रत्येक कर्मचाऱ्याला पगार महिन्याच्या ७ तारखेपर्यंत मिळणं अनिवार्य आहे. जर पगार उशिरा दिला गेला, तर कंपनीवर कारवाई केली जाऊ शकते. हे नियम खास करून आयटी आणि निर्यात क्षेत्रातील लाखो कर्मचाऱ्यांसाठी आर्थिक सुरक्षा सुनिश्चित करतात आणि त्यांच्या हक्कांचे संरक्षण करतात.

याशिवाय, ४० वर्षांवरील कर्मचाऱ्यांसाठी कंपनीने दरवर्षी मोफत आरोग्य तपासणी करणं बंधनकारक केलं आहे. तपासणीचा सर्व खर्च कंपनी उचलेल. यामुळे कर्मचाऱ्यांचे आरोग्य सुरक्षित राहील, वेळेवर रोगांचे निदान होईल आणि दीर्घकालीन आरोग्य समस्या टाळता येतील. एकूणच, हा बदल कामगारांसाठी आर्थिक आणि आरोग्यदृष्टीने दोन्ही दृष्ट्या फायदेशीर आहे.

मित्रांनो, नवीन लेबर कोडमुळे देशातील कामगारांच्या अनेक वर्षांच्या समस्या आणि अडचणी लक्षात घेऊन मोठे बदल करण्यात आले आहेत. या सुधारित कायद्यांमुळे वेतनाची सुरक्षितता, आरोग्य संरक्षण, कामकाजातील पारदर्शकता आणि कर्मचारी हक्क अधिक मजबूत होतील. नियम लागू झाल्यानंतर खासगी क्षेत्रातील कर्मचाऱ्यांचा आत्मविश्वास वाढेल आणि कामाचे वातावरण अधिक सुरक्षित व सुव्यवस्थित बनेल.

आणखी वाचा
6 December 2025
मुंबई: स्वप्नांची नगरी, महाराष्ट्राच्या प्रगतीची राजधानी, आणि अर्थ व्यवस्थेचा श्वास – Mumbai Financial Capital
आपला देश सध्या जगातील चौथी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था आहे, आणि या अर्थव्यवस्थेचा सर्वात मोठा आधारस्तंभ म्हणजे आपला महाराष्ट्र. १ मे रोजी जेव्हा महाराष्ट्र आणि गुजरात हे दोन स्वतंत्र राज्यं बनले, तेव्हा लोकांना प्रश्न पडला असावा — “आता महाराष्ट्राचं काय होणार?” सगळे गुजराती व्यापारी आता गुजरातला जाणार, मग महाराष्ट्राचं भविष्य काय असेल? पण या प्रश्नाचं उत्तर महाराष्ट्रातील लोकांनी केव्हाच दिलं आहे. गेल्या कित्येक वर्षांपासून आपल्या पुरोगामी विचारांचा वारसा आणि परंपरा जपत आलेला हा महाराष्ट्र आज भारत देशाच्या अर्थव्यवस्थेचा एक अत्यंत महत्त्वाचा भाग बनला आहे.

महाराष्ट्राने — विशेषतः पुणे आणि मुंबईसारख्या शहरांनी आधीपासूनच सर्वांना सामावून घेतलं आहे. महाराष्ट्रातील लोकांची मनं जितकी मोठी, तितकीच हळवीसुद्धा. आरं, थोडी कुरबुर झाली तर लढायलाही तयार, पण कोणाचं दु:ख पाहून मनाने हळवं होणारे हेच लोक.गेल्या काही दशकांपासून महाराष्ट्राने अनेक क्षेत्रांत प्रगती केली आहे. आणि या प्रगतीच्या वाटचालीत सर्वांत पुढे आहे — स्वप्नांची नगरी, मुंबई.असं म्हणतात की इथे सगळी स्वप्नं पूर्ण होतात; जो मुंबईला येतो, तो कधीच रिकाम्या हाताने परत जात नाही.

मुंबईने सर्वांना सामावून घेतलं आणि महाराष्ट्राची राजधानी म्हणून आपली ओळख निर्माण केली. याच मुंबईने अनेक उद्योगपती, अभिनेते आणि कलाकार घडवले. मुंबई ही भारतीय चित्रपटसृष्टीची जननी आहे — दादासाहेब फाळकेपासून ते आजच्या रणबीर कपूर आणि दीपिका पदुकोणपर्यंत अनेक दिग्गज इथूनच उभे राहिले. केवळ अभिनेतेच नव्हे, तर दिग्दर्शक, संगीतकार, लेखक, आणि तंत्रज्ञ — या सगळ्यांच्या स्वप्नांना पंख याच मुंबईने दिले.

अनेक मोठ्या कंपन्याही मुंबईतच उभ्या राहिल्या. बॉम्बे स्टॉक एक्स्चेंज (BSE) आणि रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) सुद्धा येथेच आहेत.महाराष्ट्रातील मराठी रंगभूमीचा जन्म झाला तो याच मुंबईत. प्रभात थिएटर, शिवाजी मंदिर, विविध नाट्यगृहं, कला महोत्सव — हे सर्व इथेच रंगतात. चित्रपटांपूर्वी नाटकांतूनच अनेक कलाकार घडले, आणि पटकथालेखनाच्या (स्क्रिप्ट रायटिंगच्या) दुनियेत अनेक अस्सल कलाकार मिळाले.जेव्हा ब्रिटिश भारतात आले, तेव्हापासून मुंबईचं व्यापारी बंदर लोकप्रिय होतं, आणि आजही तेवढंच महत्त्वाचं आहे.

एकीकडे इमारतींच्या गर्दीत बालपण हरवत असल्याचं वाटतं, पण हाच महाराष्ट्र देशाला सचिन तेंडुलकर, सुनील गावस्कर, रोहित शर्मा यांसारखे महान खेळाडू देतो. याच मुंबईच्या वानखेडे स्टेडियमवर अनेक विजयाच्या गाथा लिहिल्या गेल्या आहेत.असं म्हणतात की, “मुंबई कभी किसी के लिए नहीं रुकती.” जो इथे येतो, त्यालाच इथल्या धावत्या वेगाशी जुळवून घ्यावं लागतं.

कित्येक वर्षांपूर्वी या मुंबईने एक वेग धरला होता, तोच वेग आजतागायत कायम आहे. तस, मुंबईकरांच्या दुपारच्या जेवणाचा बेत ठरलेला असतो, आणि तो बेत त्यांच्या जवळ सुरक्षितपणे पोहोचवते. ती म्हणजेच ‘मुंबईची रक्तवाहिनी’. तुम्हाला याचा अंदाज लागलाच असेल.मुंबईकरांच्या दररोजच्या आयुष्यातील आणि मुंबईच्या अर्थव्यवस्थेतील महत्वाचा भाग म्हणजेच मुंबईचे डब्बेवाले. मुंबईची शिस्त आणि वेळपालन याचं जिवंत उदाहरण. आर्थिक दृष्ट्या सुद्धा हे ‘रक्तवाहिनी’ तितकीच महत्वाची आहे.

मुंबईतील लाखो कर्मचारी दररोज या डब्बेवाऱ्यांवर अवलंबून असतात. या क्षेत्राची वार्षिक आर्थिक उलाढाल सुमारे ₹७०–८० कोटी आहे, ज्यामुळे घरकाम करणाऱ्या अनेक महिलांना रोजगार मिळतो. सुरक्षित आणि वेळेवर जेवण मिळाल्यामुळे सर्व कामे सुरळीत पार पडतात. मुंबईच्या आरोग्य आणि आर्थिक धावत्या वेगाचं संतुलन या डब्बेवाऱ्यांनी कायम ठेवलं आहे.

मुंबई— ज्याची निव्वळ संपत्ती अंदाजे US$1 ट्रिलियन आहे, ज्यामध्ये 46,000 करोडपती आणि 92 अब्जाधीश आहेत. मुंबईचे सर्वात मोठे आर्थिक बळ महणजेच मुंबईची वित्तीय सेवा आणि बँका . या मुंबई मध्ये अनेक वित्तीय संस्था आणि बँका आहेत जे लोकाना कर्ज देतात ज्यामुळे छोटे उद्योग आणि मोठे उद्योग सुरू होतात . त्यातून रोजगार मिळतो आणि आर्थिक पाठभर महाराष्ट्राला मिळत

. मुंबई हे भारताचे वित्तीय केंद्र आहे. येथे बॉम्बे स्टॉक एक्सचेंज (BSE), नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज (NSE) आणि रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) आहेत. हे शहर बँकिंग, विमा, गुंतवणूक, आणि वित्तीय सेवा क्षेत्रासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. मुंबईचे बंदर भारतातील सर्वात मोठ्या बंदरांपैकी एक आहे. हे शहर व्यापार, शिपिंग, उत्पादन आणि छोटे-मोठे उद्योग यांचा श्वास आहे . जर हा श्वास थंबला तर हे उद्योग ही थांबू शकतात. मुंबईचा gdp वाढण्याच एक महत्वच कारण म्हणजेच मुंबईमध्ये IT, सेवा, आणि व्यवसाय-सेवा क्षेत्रही प्रचंड विकसित झाले आहेत, जे शहराच्या GDP वाढवतात.मुंबई शहर देशाच्या GDP चा मोठा भाग तयार करते, अंदाजे 6–7% पेक्षा जास्त, जे एका शहरासाठी खूप मोठी संख्या आहे. मुंबई हे भारताचे मनोरंजनाचे केंद्र आहे आणि बॉलिवूड शहराच्या अर्थव्यवस्थेला मोठा हातभार लावते. चित्रपट, टीव्ही, संगीत, रंगभूमी आणि डिजिटल मीडिया उद्योगातून मोठे उत्पन्न होते.

या उद्योगामुळे हजारो लोकांना रोजगार मिळतो – कलाकार, दिग्दर्शक, संगीतकार, तंत्रज्ञ आणि इतर कर्मचारी या उद्योगावर अवलंबून आहेत. शिवाय, लोकप्रिय चित्रपट आणि कलाकार मुंबईला पर्यटनासाठी आकर्षित करतात, ज्यामुळे हॉटेल, रेस्टॉरंट आणि ट्रॅव्हल एजन्सींना फायदा होतो. चित्रपट उत्पादन कंपन्या आणि जाहिराती येथे गुंतवणूक करतात, ज्यामुळे आर्थिक क्रियाकलाप वाढतात. या सर्व कारणांमुळे बॉलिवूड मुंबईच्या अर्थव्यवस्थेचा एक महत्वाचा आधारस्तंभ आहे. आस म्हणतात की “मुंबई हर मेहनत करने वाले आदमी को सफ़लता जरूर देती है।” त्याच एक जीवंत उदाहरण म्हणजेच अभिनेता शहरुक खानने त्याच्या स्वप्नांची ‘’जन्नत’’ जी कमावली ती याच मुंबईतुन. मुंबईने शाहरुक खानसारख्या अनेक कलाकारांना त्यांच्या मेहनतीचे फळ दिले.

शाहरुख खान सुरुवातीला फारसे ओळखले जात नव्हते, पण त्यांनी आपल्या चिकाटीने, मेहनतीने आणि स्वप्नांवर विश्वास ठेवून स्वतःचे स्थान निर्माण केले. आज शाहरुख खान फक्त भारतातच नव्हे तर संपूर्ण जगात प्रसिद्ध आहेत. त्याचप्रमाणे, मुंबई अनेक उद्योगपती, कलाकार, लेखक आणि तंत्रज्ञांना त्यांच्या कष्टाचे फळ देते. या शहराची खासियत म्हणजे येथे कोणालाही संधी मिळते, फक्त मेहनत आणि चिकाटी आवश्यक आहे.

पण मुंबईची खरी शक्ती तिच्या उंच इमारती किंवा मोठ्या उद्योगांमध्ये नाही, तर ती आहे येथील सामान्य माणसाच्या अदम्य इच्छाशक्तीमध्ये. रोज सकाळी लोकलची गर्दी झेलून कामावर जाणारा तो चाकरमानी, किंवा पावसाळ्यात गुडघाभर पाण्यातून मार्ग काढत घराचं स्वप्न पाहणारी ती आई. या शहराने अनेक संकटे पाहिली – मग ते बॉम्बस्फोट असोत, अतिवृष्टी असो किंवा जागतिक महामारी. पण प्रत्येक वेळी ही मुंबई अधिक मजबूत होऊन उभी राहिली. ‘मुंबई स्पिरिट’ हे फक्त एक वाक्य नाही, ती जगण्याची एक पद्धत आहे – हरलो तरी पुन्हा लढायचं, आणि जिंकलो तरी नम्र राहायचं. हाच महाराष्ट्राचा बाणा आहे, जो देशाला पुढे घेऊन जात आहे.

म्हणूनच, महाराष्ट्र केवळ एक भौगोलिक प्रदेश नाही; ते एक ध्येय आहे, एक आशा आहे आणि एक अविरत प्रेरणा आहे. १ मे रोजी जेव्हा या राज्याच्या निर्मितीचा निर्णय झाला, तेव्हा ‘आता महाराष्ट्राचं काय होणार?’ या प्रश्नाऐवजी, ‘आम्ही घडवून दाखवणार’ हा आत्मविश्वास प्रत्येक मराठी मनात होता. आपल्या पुरोगामी विचारांचा, संस्कृतीचा, प्रगतीचा आणि माणुसकीचा हा वारसा घेऊन, मुंबई आणि महाराष्ट्र भारताच्या विकासाच्या या धावत्या वेगात नेहमीच सर्वात पुढे राहतील यात शंकाच नाही. महाराष्ट्राची ही भूमी, जिथे कष्टकऱ्यांच्या घामाला सन्मान मिळतो आणि प्रत्येक स्वप्नाला पंख लागावेत यासाठी प्रयत्न केले जातात, तिथेच आपला खरा अभिमान आहे.

हे पण वाचा:
5 December 2025
25 लोकांची टीम ; phool.co चा यशस्वी स्टार्टप; आलिया भट ने केली गुंतवणूक
भारत देश हा जगात त्याच्या धार्मिक, परंपरा, प्रगत विचारसरणी आणि विविधतेतील एकतेमुळे ओळखला जातो. भारताने अनेक वर्षे या परंपरा जपल्या आहेत. इथल्या लोकांची देवावर असलेली श्रद्धा, भक्ति आणि भाव हा अमर आहे; तो कधीच संपणार नाही. गंगा, यमुना, कृष्णा, कोयना, गोदावरी अशा अनेक नद्यांना लोक आई किंवा देवीचा दर्जा देऊन भक्तिभावाने पूजा करतात.

लोकांची भक्ति विविध प्रकारची असते. काही लोक नवस बोलून पूजा करतात, काही ध्यान करून देवाचे स्मरण करतात, तर छटपूजा सारख्या अनेक परंपरा आहेत, ज्यामध्ये यमुना सारख्या नद्यांचे विशेष महत्त्व आहे. लोकांकडून नद्यांना फूल, दिवे आणि पूजासामग्री अर्पण केली जाते. जरी लोकांचा भाव श्रद्धापूर्ण असला तरी, यामुळे नदी प्रदूषण मोठ्या प्रमाणावर वाढते. देवाला अर्पण केलेली फुले किंवा फुलांचे हार नद्या किंवा जलाशयात टाकल्यामुळे प्रदूषण होत आहे.

यावर उपाय शोधणारी कल्पना आली अंकित अग्रवाल आणि प्रतीक कुमार यांना, आपली जॉब सोडून जेव्हा हा स्टार्टप करण्याचा निर्णय त्यांनी घेतला तेव्हा सगळे चकीत होते . पण स्वताच्या त्या जिद्दी वर विश्वास ठेवला आणि मिळून Phool.co नावाचा स्टार्टअप उभारला. हा स्टार्टअप मंदिरातील फुले आणि नद्यांमध्ये फेकल्या जाणाऱ्या फुलांचा कचरा रीसायकल करून त्यापासून पर्यावरणपूरक उत्पादन तयार करतो. ही नवीन संकल्पना धर्म, पर्यावरण आणि उद्योग यांचा संगम ठरली आहे.

या स्टार्टअपने मंदिरातील फुलांचा कचरा पुनर्वापर करून उत्पादन तयार करण्याची कल्पना साकार केली आणि जगभरात मान्यता मिळवली. Phool.co ने बायो‑लेदर (Fleather), नैसर्गिक अगरबत्त्या, सुगंधित उत्पादनं अशा पर्यावरणपूरक उत्पादनांची निर्मिती केली. त्यांच्या कार्यामुळे स्थानिक महिलांना रोजगार, नदी प्रदूषण कमी करणे आणि पर्यावरण संवर्धन अशा तीन गोष्टी साध्य झाल्या.

Phool.co ला Series A मध्ये $9.4 दशलक्ष निधी मिळाला असून, गुंतवणूकदारांमध्ये Sixth Sense Ventures, Indian Angel Network, तसेच बॉलिवूड अभिनेत्री आलिया भट्ट यांचा समावेश आहे. IIT कानपूरच्या इनक्यूबेशनसह सुरू झालेल्या या स्टार्टअपने भारतातून जागतिक पातळीवर सस्टेनेबल उद्योगाच्या क्षेत्रात आपली ओळख निर्माण केली आहे. हे सिद्ध करते की, साधी कल्पना, धैर्य आणि नवकल्पकता एकत्र येऊन नुसते व्यवसायच नाही तर सामाजिक आणि पर्यावरणीय बदलही घडवू शकतात.

या स्टार्टअपची सुरुवात झाली एका छोट्या कल्पनेपासून. अंकित अग्रवाल आणि प्रतीक कुमार यांनी लक्ष दिले की, मंदिरांमध्ये दररोज लाखो किलो फुलांचा कचरा टाकला जातो, जो नद्या आणि पर्यावरणासाठी हानिकारक ठरतो. त्यांनी ठरवले की हा कचरा वाया जाऊ न देता पर्यावरणपूरक उत्पादनांमध्ये रूपांतरित करावा. सुरुवातीला फक्त काही मंदिरांमधील फुलांचा संकलन करून छोटे उत्पादन तयार केले जात होते, पण हळूहळू हा प्रकल्प वाढत गेला. त्यांनी स्थानिक महिलांना कामावर घेतले, फुलांचा कचरा रीसायकल करून Fleather, इन्सेन्स स्टिक्स आणि गिफ्ट आयटम्स तयार केले. ही छोटी सुरुवात पुढे भारताच्या सस्टेनेबल स्टार्टअप क्षेत्रातील यशस्वी व्यवसायात रूपांतरित झाली, ज्यामुळे पर्यावरणाची काळजी घेतली जाते आणि समाजालाही फायदेशीर ठरते.

या स्टार्टअपची सुरुवात झाली एका छोट्या कल्पनेपासून. अंकित अग्रवाल आणि प्रतीक कुमार यांनी लक्ष दिले की, मंदिरांमध्ये दररोज लाखो किलो फुलांचा कचरा टाकला जातो, जो नद्या आणि पर्यावरणासाठी हानिकारक ठरतो. त्यांनी ठरवले की हा कचरा वाया जाऊ न देता पर्यावरणपूरक उत्पादनांमध्ये रूपांतरित करावा. सुरुवातीला फक्त काही मंदिरांमधील फुलांचा संकलन करून छोटे उत्पादन तयार केले जात होते, पण हळूहळू हा प्रकल्प वाढत गेला. त्यांनी स्थानिक महिलांना कामावर घेतले, फुलांचा कचरा रीसायकल करून Fleather, इन्सेन्स स्टिक्स आणि गिफ्ट आयटम्स तयार केले. ही छोटी सुरुवात पुढे भारताच्या सस्टेनेबल स्टार्टअप क्षेत्रातील यशस्वी व्यवसायात रूपांतरित झाली, ज्यामुळे पर्यावरणाची काळजी घेतली जाते आणि समाजालाही फायदेशीर ठरते.

Phool.co चे काम केवळ आजच्या पर्यावरणासाठीच नाही तर भविष्यातील पिढ्यांसाठी देखील प्रेरणादायी ठरते. संस्थापकांचा उद्देश जास्तीत जास्त मंदिरांमधील फुलांचा कचरा वाया न जाण्याची व्यवस्था करणे आणि अधिक पर्यावरणपूरक उत्पादने तयार करणे हा आहे. भविष्यात, हा स्टार्टअप देशभरात आणि आंतरराष्ट्रीय पातळीवर विस्तारून पर्यावरण आणि समाजाला फायदा पोहचवेल अशी अपेक्षा आहे. Phool.co ही कथा आपल्याला शिकवते की, एक साधी कल्पना, धैर्य आणि सातत्य जरी दिसायला छोटे असले तरी, ती जग बदलणाऱ्या उपक्रमात रूपांतरित होऊ शकते. हे उदाहरण तरुण उद्योजकांसाठी आणि पर्यावरण जपण्याच्या मोहिमेसाठी एक प्रेरणास्त्रोत आहे.

Phool.co चे संस्थापक संगतात की या Phool.co च्या या संकल्पनेतून त्यांनी अनेक उपक्रम राबवले. आम्ही भारतातील मंदिरांमध्ये अर्पित केलेली 22,060+ टन पवित्र फुलं गोळा करून रीसायकल करतो. यामध्ये 300+ समाजातील मागासवर्गीय महिलांना रोजगार दिला जातो, जे या फुलांना हाताने प्रक्रिया करून जगातील पहिल्या प्रमाणित, हस्तनिर्मित अगरबत्तीच्या उत्पादनांमध्ये रूपांतरित करतात. यामुळे फुलांवरील 11+ टन कीटकनाशकांचा परिणामही कमी होतो. शिवाय, या उपक्रमामुळे 19+ मुलांना शाळेत जाण्याची संधी मिळाली आहे. ही संपूर्ण प्रक्रिया केवळ पर्यावरणपूरक नाही, तर समाजात बदल घडवणारी आणि स्त्रियांचे सशक्तीकरण करणारी आहे. आस त्याच मत आहे . त्यामुळे या सर्व प्रतीनंच यश येत आसत मात्र ते कोणत्या रूपात कधी आपल्या समोर येईल हे सांगता येत नाही . त्यामुळे प्रयत्न करत रहा

आणखीन वाचा:
4 December 2025
जगातील शेवटचा रस्ता – नॉर्वेतील अद्भुत E-69 महामार्ग – E-69 Highway
नॉर्वेतील E-69: समुद्र, बर्फ आणि ग्लेशियरांच्या कुशीतला अद्भुत प्रवास

जगभरात अनेक पर्यटनस्थळे आहेत. कुठे उंच डोंगर दिसतात, कुठे सुंदर आणि शांत समुद्रकिनारे, तर कुठे दाट हिरवीगार जंगलं किंवा मोठमोठी शहरे पाहायला मिळतात. प्रत्येक प्रदेशाची स्वतःची खास ओळख आणि आकर्षण असते. प्रवाशांना नवीन अनुभव मिळतात, निसर्गाची विविधता जाणवते आणि काही ठिकाणे तर पूर्णपणे अद्भुत आणि विस्मयकारक असतात. जगातील प्रत्येक कोपऱ्यात काहीतरी वेगळं आहे, जे प्रवाशांना नेहमीच वेगळ्या अनुभवासाठी ओढतं.

पण तुम्ही कधी विचार केला आहे का, जगात असा रस्ता आहे जो एका टोकाला पोहोचल्यावर थेट संपतो? असा रस्ता खरोखर अस्तित्वात आहे आणि तो पाहून प्रत्येकाला थोडासा आश्चर्य आणि कुतूहल वाटतं. या रस्त्याची वैशिष्ट्ये काय आहेत, तो कुठे आहे आणि त्याचा इतिहास काय आहे, हे जाणून घेणं खूपच रोचक आहे. आज आपण या लेखात “जगातील शेवटच्या रस्त्याबद्दल” जाणून घेऊया .

जगातील शेवटचा रस्ता कुठे आहे?

जगातील शेवटचा रस्ता आहे युरोपातील नॉर्वे या देशात. या रस्त्याचे नाव E-69 Highway आहे. हा रस्ता जगातील सर्वात उत्तरेकडील रस्ता मानला जातो, म्हणून त्याला ‘जगाचा शेवटचा रस्ता’ असेही म्हटले जाते. प्रवाशांसाठी हा रस्ता खूपच आकर्षक आहे कारण तो उंच पर्वत, निळसर समुद्रकिनारे आणि निसर्गाची अप्रतिम सुंदरता दाखवतो.

या रस्त्याचा शेवट Nordkapp (नॉर्डकॅप) येथे होतो, जे युरोपचा सर्वात टोकाचा भाग मानला जातो. हे ठिकाण पाहताना तुम्हाला असं वाटतं की तुम्ही खरोखर जगाच्या एका टोकावर पोहोचलात. E-69 Highway आणि Nordkapp हे ठिकाण निसर्गप्रेमी आणि साहसप्रेमी प्रवाशांसाठी खूप खास अनुभव देणारे आहे, आणि या रस्त्यावरून प्रवास केल्यास नॉर्वेच्या अप्रतिम सौंदर्याचा आनंद घेता येतो.

रस्त्याचा शेवट कसा दिसतो?

E-69 रस्त्याचा शेवट जवळ येताच, तुम्हाला एका अनोख्या आणि विस्मयकारक दृश्याचा अनुभव होतो. रस्त्याचा शेवट झाल्यावर समोर फक्त अथांग समुद्र, उंच हिमनदी (ग्लेशियर) आणि निळसर आकाश दिसतं. प्रवास करताना जाणवलेली गर्दी, रस्त्याची गती, आणि आसपासची निसर्गरम्यता अचानक थांबते आणि जणू काही तुम्ही एका शांत, वेगळ्या जागेत पोहचतात.

या ठिकाणी उभं राहून तुम्हाला असं वाटतं की पुढे काहीच मार्ग नाही,जणू जगाचं शेवटचं टोक येथे आहे. समोर पसरलेली विशालता आणि निसर्गाची अप्रतिम सुंदरता पाहून प्रत्येकाला एक अनोखी भावना निर्माण होते. कितीही प्रवास केले तरी, काही गोष्टींना आपल्याला थेट अनुभवायला मिळतात आणि हा रस्ता त्यातील एक अप्रतिम उदाहरण आहे.

E-69 महामार्गाची खास वैशिष्ट्यं

E-69 महामार्ग सुमारे १२९ किलोमीटर लांब आहे. जरी रस्ता मोठा नसला तरी, त्यावरचा प्रवास अत्यंत साहसी आणि रोमांचक मानला जातो. हा रस्ता युरोपच्या उत्तरेकडे असल्यामुळे हवामान खूप थंड असते. हिवाळ्यात रस्ता पूर्ण बर्फाने झाकला जातो, जोरदार बर्फवृष्टी होते आणि दृष्टीक्षेपही कमी होतो. अशा कठीण परिस्थितीत प्रशासन नेहमीच सुरक्षिततेची काळजी घेतं, त्यामुळे काही वेळा एकट्याने वाहन चालवण्यावर बंदी घालतात.

E-69 महामार्गाची आणखी एक अद्भुत गोष्ट म्हणजे येथे सूर्यप्रकाशाचे विचित्र वेळापत्रक. वर्षाच्या अर्ध्या काळात सूर्य उगवत नाही आणि संपूर्ण प्रदेश पूर्ण काळोखात बुडतो. उरलेल्या अर्ध्या काळात मात्र सूर्य २४ तास आकाशात असतो आणि रात्रीचं अस्तित्वच राहत नाही. म्हणजे या रस्त्यावर प्रवास करताना तुम्ही सहा महिने अंधारात आणि सहा महिने उजेडात जगण्याचा अनोखा अनुभव घेता. हा अनुभव जगात कुठेही सहज मिळत नाही आणि प्रवाशांसाठी खरोखरच अविस्मरणीय ठरतो.

नॉर्वेचा हा रस्ता का खास?

E-69 रस्ता पाहताना तुम्हाला अनेक अद्भुत अनुभव मिळतात. आर्क्टिक सरहद्दीजवळून प्रवास करताना हवामान कठीण आणि साहसी असते, तर दिवस-अंधाराचे अनोखे चक्र पाहायला मिळते. रस्त्याजवळ पसरलेला अथांग समुद्र, चमकणारा बर्फ आणि उंच ग्लेशियर यांचे निसर्गसौंदर्य या प्रवासाला अविस्मरणीय बनवते. हे सर्व घटक मिळून E-69 रस्ता जगातील सर्वात वेगळे आणि रोमांचक ठिकाण बनवतात.

मित्रांनो, जगाचा शेवटचा रस्ता पाहण्याचा अनुभव प्रत्येक प्रवाशासाठी खूप खास आहे. नॉर्वेतील E-69 Highway फक्त एक रस्ता नाही, तर पृथ्वीच्या शेवटच्या टोकापर्यंतचा रोमांचक प्रवास आहे. जर तुम्हाला निसर्गाची मोहकता, साहसी प्रवास आणि जगातील अनोख्या ठिकाणांचा अनुभव घेण्याची आवड असेल, तर हा रस्ता नक्कीच तुमच्या ‘बकेट लिस्ट’मध्ये असायला हवा.

आणखी वाचा:
3 December 2025
₹50,000 पेक्षा कमी पगार असेल तर, या चुका कधीच करू नका – Salary Tips
दरमहा ₹50,000 पेक्षा कमी पगार मिळणारे लाखो मेहनती भारतीय एका न संपणाऱ्या आर्थिक चक्रात गुरफटलेले असतात. सकाळपासून रात्रीपर्यंत कष्ट करूनही महिन्याच्या शेवटी हातात काहीच राहत नाही. महागाई, घरखर्च, मुलांचे शिक्षण, कर्जाचे हप्ते आणि रोज वाढणारी जबाबदारी हे सर्व मिळून सामान्य माणसाचं आयुष्य जणू ताणांच्या वावटळीत अडकून जातं. स्वप्नं मोठी असतात, पण वास्तव नेहमी त्यापुढे भिंत उभी करतं. म्हणूनच गरीब आणि मध्यमवर्गीय लोक आयुष्यभर फक्त जगण्यासाठी पैसा कमवतात, तर श्रीमंत लोक पैसा त्यांच्यासाठी काम करेल अशी व्यवस्था तयार करतात.

श्रीमंत आणि मध्यमवर्गीय यांच्यात सर्वात मोठा फरक पगारात नसतो तर आर्थिक सवयीत, निर्णयांमध्ये आणि पैशाचे योग्य नियोजन करण्याच्या क्षमतेत असतो. मध्यमवर्गीय लोक अनेकदा भावनिक खर्च, चुकीच्या कर्जसवयी, आणि सुविचारित गुंतवणुकीच्या अभावामुळे आयुष्यभर एका मर्यादित चौकटीत अडकून राहतात. पण हे दोष त्यांच्यात नाहीत त्यांना योग्य आर्थिक मार्गदर्शनच मिळालेले नसते. आर्थिक ज्ञान, जागरूकता आणि काही साधे बदल यामुळे छोट्या पगारातूनही मोठे आयुष्य उभे राहू शकते. महत्वाचं म्हणजे चुका ओळखून पुढचा पाऊल योग्य दिशेने टाकणे.

मध्यमवर्गीय लोकांच्या आर्थिक प्रवासात काही चुका वारंवार घडतात आणि ह्याच चुका त्यांना कधीच खऱ्या अर्थाने श्रीमंत होऊ देत नाहीत. पहिली मोठी चूक म्हणजे भावनेपोटी केलेला खर्च. सण, लग्न, फॅशन, मोबाईल, किंवा समाजाला दाखवण्यासाठी केलेला खर्च यामुळे पैसा भविष्यासाठी न साठवता क्षणिक समाधानासाठी उडवला जातो. दुसरी चूक म्हणजे गुंतवणुकीची भीती. अनेकांना जोखीमची भीती वाटत असल्याने ते पैसा बँकेत पडून ठेवतात, पण महागाईमुळे त्याची किंमत दिवसेंदिवस कमी होत जाते. तिसरी चूक म्हणजे कर्जाचा चुकीचा वापर क्रेडिट कार्ड, पर्सनल लोन, आणि गरज नसतानाही घेतलेली EMI त्यांच्या उत्पन्नाचा मोठा भाग खाऊन टाकते.

चौथी महत्त्वाची चूक म्हणजे आर्थिक शिक्षणाचा अभाव; बहुतांश लोकांना बचत, गुंतवणूक, कर नियोजन किंवा संपत्ती निर्माण याबाबत तशी माहितीच नसते. आणि शेवटची चूक म्हणजे दीर्घकालीन नियोजनाचा अभाव ते आजचा दिवस सांभाळण्यात इतके गुंततात की भविष्यासाठी तयारीच होत नाही. या सर्व चुकांमुळे मध्यमवर्गीय लोक कष्ट करतात, पण संपत्ती निर्माण होत नाही. श्रीमंती हा नशिबाचा खेळ नसून योग्य निर्णय, योग्य सवयी आणि आर्थिक शिस्त यांचा परिणाम असतो.

या सर्व आर्थिक चुका फक्त एका व्यक्तीपुरत्या मर्यादित राहत नाहीत; त्या हळूहळू संपूर्ण कुटुंबाच्या, विशेषत: मुलांच्या मानसिकतेचा भाग बनतात. मुलं ज्या वातावरणात वाढतात, तेच त्यांचं आर्थिक जग ठरतं. जेव्हा ते रोज घरात पैशांची सततची कमतरता, ताण, EMI ची धांदल, आणि “आपल्याला हे परवडणार नाही” हे वाक्य ऐकत वाढतात, तेव्हा त्यांचं मनही तेच सत्य मानायला सुरुवात करतं. पालक स्वतः जोखीम घेत नाहीत, गुंतवणूक करत नाहीत, बचत तुटपुंजी असते, आणि पैसा फक्त जगण्यासाठीच असतो तेच विचार मुलांच्या मनात खोलवर बसतात.

अशा वातावरणात वाढलेली मुलं मोठी होताना पैशांकडे संधी म्हणून नव्हे तर अडचण म्हणून पाहतात. ते देखील त्याच चुका पुन्हा करतात: भावनिक खर्च, कर्जावर अवलंबून राहणे, गुंतवणुकीची भीती, आणि आर्थिक ज्ञानाचा अभाव. यामुळे एक अदृश्य चक्र निर्माण होतं पालक मध्यमवर्गीय राहतात, आणि त्यांच्या मुलांचं आयुष्यही त्याच चौकटीत अडकून जातं. त्यामुळे आर्थिक सवयी बदलणं हा फक्त स्वतःसाठी नाही, तर पुढील पिढीसाठी केलेला सर्वात मोठा गुंतवणुकीचा निर्णय ठरतो.

या सर्व समस्यांमधून बाहेर पडण्यासाठी करोडो कमवण्याची गरज नाही; गरज असते ती योग्य सवयींची आणि शिस्तीची. दरमहा ₹50,000 पेक्षा कमी पगार असला तरी आर्थिक आयुष्य पूर्णपणे बदलता येऊ शकते. सर्वात पहिला उपाय म्हणजे जागरूक खर्च अनावश्यक EMI, फॅन्सी वस्तू, आणि भावनेपोटी होणारे खर्च यावर नियंत्रण ठेवणे. दुसरे मोठे पाऊल म्हणजे बचत आणि गुंतवणुकीची शिस्त; महिन्याच्या सुरुवातीलाच कमीत कमी 10–20% रक्कम SIP, RD, किंवा सुरक्षित गुंतवणुकीत वळवणे, जरी रक्कम लहान असली तरी.

तिसरा उपाय म्हणजे कर्जमुक्तीची योजना उच्च व्याजाचे कर्ज आधी फेडणे आणि क्रेडिट कार्डचा वापर मर्यादित करणे. चौथा उपाय म्हणजे स्किल डेव्हलपमेंट पगार कमी असला तरी अतिरिक्त कौशल्ये शिकून साइड इन्कम किंवा चांगल्या नोकरीची संधी वाढवता येते. आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे आर्थिक शिक्षण पैशाबद्दल वाचा, शिका, तज्ज्ञांचे व्हिडिओ बघा, आणि मुलांनाही याच सवयी शिकवा. हे छोटे-छोटे बदल आजपासून केले, तर आर्थिक चक्र बदलायला जास्त काळ लागत नाही; आणि एकदा सवयी मजबूत झाल्या की, मध्यमवर्गातून बाहेर पडून आर्थिक स्वातंत्र्याकडे वाटचाल सुरू होते.

या चुकांमधून सुटका करण्यासाठी करोडो रुपयांची आवश्यकता नाही; गरज असते ती योग्य सवयींची. अनावश्यक खर्च थांबवणे, महिन्याच्या सुरुवातीला बचत व गुंतवणूक करणे, उच्च व्याजाचे कर्ज आधी फेडणे आणि स्वतःच्या कौशल्यांमध्ये वाढ करणे हे छोटे पण शक्तिशाली पाऊल आर्थिक स्वातंत्र्याचा मार्ग तयार करतात. आर्थिक शिक्षण सातत्याने घेतल्यास आणि मुलांमध्येही चांगल्या सवयी रुजवल्यास मध्यमवर्गातून बाहेर पडून उत्तम भविष्यासाठी मजबूत पाया रचता येतो.

या सर्व समस्यांवर उपाय म्हणजे करोडो रुपये नव्हे, तर योग्य सवयी आणि आर्थिक शिस्त. अनावश्यक खर्च टाळणे, महिन्याच्या सुरुवातीला बचत करणे, SIP मध्ये गुंतवणूक सुरू करणे, उच्च व्याजाचे कर्ज आधी फेडणे आणि स्वतःचे कौशल्य वाढवणे हीच खरी आर्थिक क्रांती आहे. सातत्य आणि जागरूकता असेल तर मध्यमवर्गातून बाहेर पडून आर्थिक स्वातंत्र्य मिळवणे शक्य आहे आणि पुढील पिढीसाठी सुरक्षित भविष्य तयार होऊ शकतं. ही सवयी सातत्याने केल्यास मध्यमवर्गीय जीवन बदलू शकते. पैशावर ताण कमी होतो, भविष्य सुरक्षित होते आणि पुढील पिढीसाठी आर्थिक जागरूकतेचा पाया तयार होतो. छोट्या बदलांनी मोठा फरक पडतो आणि आर्थिक स्वातंत्र्याची वाटचाल सुरू होते.

आणखी वाचा :
2 December 2025
रेल्वे रुळांवर इतिहास घडवणारी मराठमोळी लेक | Surekha Yadav
“महिलांना जगातली सर्व कठीण कामे जमतील, पण ड्रायव्हिंग हे त्यांचे काम नाही,” हे वाक्य आपण आजही अनेकदा ऐकतो. पण या पुरुषी मानसिकतेला खोटं ठरवत एका मराठमोळ्या लेकीने थेट रेल्वे इंजिनचं सारथ्य केलं. ती लेक म्हणजे साताऱ्याच्या कन्या, सौ.. सुरेखा यादव. भारतातीलच नव्हे, तर संपूर्ण आशियातील पहिल्या महिला रेल्वे चालक (लोको पायलट) होण्याचा मान मिळवून त्यांनी इतिहास घडवला. तब्बल ३६ वर्षांच्या शानदार सेवेनंतर त्या या नवरात्रोत्सवात निवृत्त होत आहेत. चला, जाणून घेऊया रुळांवर आपलं कर्तृत्व सिद्ध करणाऱ्या या असामान्य व्यक्तिमत्त्वाची प्रेरणादायी गोष्ट.

जन्म आणि शिक्षण: साताऱ्याच्या मातीतील अंकुर

सुरेखा यादव (Surekha Yadav) यांचा जन्म २ सप्टेंबर १९६५ रोजी महाराष्ट्राच्या साताऱ्यात एका सर्वसामान्य शेतकरी कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील रामचंद्र भोसले आणि आई सोनाबाई. पाच भावंडांमध्ये सर्वात मोठ्या असलेल्या सुरेखा लहानपणापासूनच हुशार आणि महत्त्वाकांक्षी होत्या. त्यांचे शालेय शिक्षण साताऱ्यातील सेंट पॉल कॉन्व्हेंट हायस्कूलमध्ये झाले. खरं तर, त्यांना शिक्षिका व्हायचे होते आणि त्यासाठी त्यांनी बी.एड. करण्याची योजनाही आखली होती. पण नियतीच्या मनात काहीतरी वेगळंच होतं.

शालेय शिक्षणानंतर त्यांनी तांत्रिक शिक्षणाची वाट धरली आणि कराड येथील सरकारी पॉलिटेक्निकमधून इलेक्ट्रिकल इंजिनिअरिंगमध्ये डिप्लोमा पूर्ण केला. याच तांत्रिक ज्ञानाच्या जोरावर त्यांनी भविष्याची एक नवी दिशा निवडली.

रेल्वे रुळांवरचा ऐतिहासिक प्रवास

१९८६ साली रेल्वेमध्ये असिस्टंट ड्रायव्हर पदासाठी भरती निघाली. त्या काळात हे क्षेत्र पूर्णपणे पुरुषांची मक्तेदारी मानले जायचे. पण सुरेखा यांनी धाडसाने अर्ज केला. लेखी परीक्षा आणि मुलाखत यशस्वीपणे पार करत त्यांनी रेल्वेमध्ये प्रवेश निश्चित केला. कल्याणच्या ट्रेनिंग स्कूलमध्ये सहा महिन्यांचे खडतर प्रशिक्षण पूर्ण करून १९८८ साली त्या भारतीय रेल्वेमध्ये सहाय्यक चालक म्हणून रुजू झाल्या आणि एका नव्या इतिहासाला सुरुवात झाली.

त्यांचा प्रवास सोपा नव्हता. सुरुवातीला त्यांनी मालगाडी चालवण्याची जबाबदारी स्वीकारली. त्यांची मेहनत, अचूकता आणि कौशल्य पाहून रेल्वे प्रशासनाचा विश्वास वाढत गेला.

यशाचे एकेक शिखर
- २०००: त्यांना ‘मोटरवुमन’ म्हणून बढती मिळाली.
- २०१०: पश्चिम घाटासारख्या आव्हानात्मक आणि कठीण रेल्वे मार्गावर गाडी चालवण्याची जबाबदारी त्यांना मिळाली.
- ८ मार्च २०११: ‘डेक्कन क्वीन’ अर्थात ‘दख्खनच्या राणी’ या प्रतिष्ठित गाडीचे पुणे ते मुंबई सारथ्य करण्याचा ऐतिहासिक मान त्यांना मिळाला. हा दिवस भारतीय रेल्वेच्या इतिहासात सुवर्णाक्षरांनी लिहिला गेला.
- २०११: त्यांची एक्सप्रेस मेल पायलट म्हणून नियुक्ती झाली, ज्यामुळे त्या आशियातील पहिल्या पूर्णवेळ महिला ड्रायव्हर ठरल्या.
- १३ मार्च २०२३: त्यांनी सोलापूर ते मुंबई छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस (CSMT) पर्यंत ‘वंदे भारत एक्सप्रेस’ चालवून आपल्या शिरपेचात आणखी एक मानाचा तुरा खोवला. वंदे भारत चालवणाऱ्या त्या पहिल्या महिला लोको पायलट ठरल्या.
कुटुंबाचा भक्कम पाठिंबा

सुरेखा यादव यांच्या या यशस्वी प्रवासात त्यांच्या कुटुंबाचा सिंहाचा वाटा आहे. त्यांचे पती शंकर यादव हे महाराष्ट्र पोलिसात इन्स्पेक्टर पदावर कार्यरत आहेत. दोन मुलांची आई असलेल्या सुरेखा नेहमी सांगतात की, “कुटुंबाच्या पाठिंब्याशिवाय मी इथपर्यंत पोहोचू शकले नसते.” नोकरीची वेळ, जबाबदारी आणि ताण सांभाळून घराची जबाबदारी सांभाळण्यात त्यांच्या पतीने आणि कुटुंबाने दिलेली साथ मोलाची ठरली.

सेवानिवृत्ती आणि प्रेरणादायी वारसा

तब्बल ३६ वर्षांच्या गौरवशाली सेवेनंतर, सुरेखा यादव ३० सप्टेंबर रोजी सेवानिवृत्त होत आहेत. आपल्या कारकिर्दीतील शेवटची फेरी त्यांनी हजरत निजामुद्दीन (दिल्ली) – CSMT राजधानी एक्सप्रेस चालवून पूर्ण केली.

त्यांच्या सेवानिवृत्तीवर मध्य रेल्वेने अत्यंत भावनाप्रधान शब्दात म्हटले आहे, “श्रीमती सुरेखा यादव या एक खऱ्या अर्थाने पथप्रदर्शक (trailblazer) आहेत. त्यांनी अडथळ्यांना पार करून अगणित महिलांना प्रेरणा दिली आणि हे सिद्ध केले की परिश्रम घेण्याची तयार असेल तर कोणतेही स्वप्न अपूर्ण राहू शकत नाही. त्यांचा प्रवास भारतीय रेल्वेमध्ये महिला सक्षमीकरणाचे प्रतीक म्हणून सदैव स्मरणात राहील.”

सुरेखा यादव यांची गोष्ट केवळ एका नोकरीची कहाणी नाही, तर ती स्वप्न पाहण्याचे आणि ते पूर्ण करण्यासाठी कोणत्याही मर्यादा न मानण्याची गाथा आहे. ‘चूल आणि मूल’ या चौकटीतून बाहेर पडून महिला पुरुषांच्या खांद्याला खांदा लावून कोणत्याही क्षेत्रात उत्कृष्ट कामगिरी करू शकतात, हे त्यांनी सिद्ध केले. त्यांचा हा प्रवास येणाऱ्या अनेक पिढ्यांसाठी प्रेरणास्रोत आणि दीपस्तंभ म्हणून कायम प्रकाश देत राहील.

आणखीन वाचा
24 September 2025
Bhaurao Patil – एका सहावी पास माणसाची जगातील सर्वांत मोठी शिक्षण संस्था उभारण्याची गोष्ट
शिक्षण कोणत्याही राष्ट्राचा कणा असतो. शिक्षितांना शिक्षणाचे महत्त्व सांगण्याची गरज नाही, पण तुम्ही कधी अशा व्यक्तीला भेटला आहात जे स्वतः अशिक्षित असूनही शिक्षणाचे महत्त्व ओळखत असे आणि हजारो वंचित मुलांच्या शिक्षणाचे कारण बनला असे? आम्ही बोलत आहोत कर्मवीर भाऊराव पाटील (Bhaurao Patil) यांच्याबद्दल. त्यांना जयंती निमित्त विनम्र अभिवादन!

कर्मवीर भाऊराव पाटील हे एक प्रख्यात शिक्षणतज्ञ आणि समाजसुधारक होते. त्यांनी सातारा येथे ‘रयत शिक्षण संस्था’ची स्थापना केली. ग्रामीण भागात कोणतेही मुल अशिक्षित राहू नये या विचारधारेने त्यांनी ही संस्था उभी केली. ‘कमवा आणि शिका’ या आपल्या क्रांतिकारी तत्त्वज्ञानाद्वारे त्यांनी मुलांना काम करत शिक्षण घेण्यास प्रेरित केले. त्यांनी केलेल्या अशाच अनेक कार्याची माहिती आजच्या या लेखात जाणून घेऊया.

प्रारंभिक जीवन

भाऊराव पाटील (Bhaurao Patil) यांचा जन्म २२ सप्टेंबर १८८७ रोजी कुंभोज येथे झाला, परंतु त्यांचे मूळ गाव सांगली जिल्ह्यातील आयतवाडे बुद्रुक होते. त्यांच्या आईचे नाव गंगाबाई आणि वडिलांचे नाव पायगोंडा देवगोंडा पाटील होते. मराठी जैन शेतकरी कुटुंबात जन्मलेल्या भाऊरावांना लहानपणी भाऊ असे संबोधत असत. मोठे झाल्यावर त्यांना आदराने भाऊराव म्हणत असत.

त्यांचे दोन पूर्वज नेमागोंडा आणि शांतनगोंडा हे नंदणी येथील जैन मठाचे पीठाचार्य आणि दिगंबरपंथी जैन मुनी होते. त्यामुळे भाऊरावांमध्येही लहानपणापासूनच तपस्वी वृत्ती आणि अन्यायाविरुद्ध बंडखोर वृत्ती होती. भाऊरावांचे शिक्षण दहीवाडी आणि विटे येथे झाले. १९०२ साली भाऊरावांना इंग्रजी शिक्षणासाठी कोल्हापूरच्या अजरा तालुक्यातील विटे येथे पाठवण्यात आले. त्यांनी राजाराम मिडल हायस्कूलमध्ये पहिलीपासून तिसरी पर्यंत शिक्षण घेतले. त्यानंतर राजाराम हायस्कूलमध्ये प्रवेश घेतला. शाहू महाराजांच्या राजवाड्यात असताना भाऊराव सहाव्या वर्गातील गणित विषयात नापास झाले. ही गोष्ट शाहू महाराजांना सांगितल्यावर महाराजांनी गणिताचे शिक्षक श्री. भार्गवराम कुलकर्णी यांना भाऊरावाला गणितात पास करून वरच्या वर्गात ढकलण्यास सांगितले.

पण श्री. भार्गवराम हे अतिशय प्रामाणिक होते. त्यांनी शाहू महाराजांना म्हटले, “ज्या बाकावर भाऊ बसतो तो बाक पुढच्या वर्गात ढकलू शकतो, परंतु भाऊ नाही. शिवाय दोनशे गुणांपैकी सात गुण मिळवणाऱ्या मुलाला जास्ती गुण देऊन पास करणे माझ्या बुद्धीला मान्य नाही. आपली इच्छा असेल तर माझी बडतर्फी करा.” कुलकर्णी गुरुजींचे ते शब्द भाऊरावांना आयुष्यभर आठवत राहिले. नंतर भाऊरावांनी वसतिगृहातील मुलांना ही घटना सांगून त्यांना अभ्यासात मेहनत करायला लावली. सहावीत नापास झाल्यानंतर भाऊरावांच्या वडिलांनी त्यांना कोरेगावला परत बोलावले. हे भाऊरावांचे अपयश नव्हे तर शाहू महाराजांच्या सहवासातील ही शेवटची वर्षे भाऊरावांच्या जीवनात एक वळण ठरली. महाराजांच्या उपस्थितीत त्यांना भावी समाजसुधारक म्हणून समाजकार्य करण्याची प्रेरणा मिळाली.

त्यांचा असा विश्वास होता की शिक्षण हे सामाजिक परिवर्तनाची गुरुकिल्ली आहे आणि जात, पंथ किंवा सामाजिक स्थितीची पर्वा न करता ते सर्वांसाठी सुलभ असले पाहिजे. तसेच शिक्षण हे व्यावहारिक आणि समाजाच्या गरजांशी संबंधित असले पाहिजे आणि त्याद्वारे लोकांना स्वावलंबी आणि स्वतंत्र होण्याची शक्ती मिळली पाहिजे. त्यांचा शिक्षणाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन समग्र आणि बहुविषयक होता. त्यांचा असा विश्वास होता की शिक्षणाने केवळ शैक्षणिक ज्ञान दिले पाहिजे असे नाही, तर जीवन कौशल्ये, मूल्ये आणि नैतिकताही शिकवली पाहिजे.

रयत शिक्षण संस्था – एक आघाडीची शैक्षणिक संस्था

१९१८ मध्ये भाऊराव पाटील यांनी रयत शिक्षण संस्थेची स्थापना केली. ही एक आघाडीची शैक्षणिक संस्था होती,आणि ‘स्वावलंबी शिक्षण, हेच आमचे ब्रीद’ या तत्वावर कार्यरत होती.संस्थेची सुरुवात कोल्हापूर जिल्ह्यातील काले गावातील फक्त एका शाळेपासून झाली.पण लवकरच या संस्थेचा विस्तार महाराष्ट्र, गोवा आणि कर्नाटक या राज्यांमध्ये झाला. विद्यार्थ्यांना स्वयंरोजगार मिळावा आणि त्यांनी आर्थिक स्वावलंबी व्हावे म्हणून संस्थेने अनेक व्यावसायिक प्रशिक्षण केंद्रे स्थापन केली.

सध्या रयत शिक्षण संस्थेच्या एकूण ७७२ शाखा आहेत, ज्यामध्ये ४२ महाविद्यालये, ४४७ माध्यमिक शाळा, ७ प्रशिक्षण महाविद्यालये, ६२ प्राथमिक शाळा (२८ इंग्रजी माध्यम), ४७ पूर्व-प्राथमिक शाळा (२९ इंग्रजी माध्यम), ९१ वसतिगृहे (३५ मुलींसाठी), ७ प्रशासकीय कार्यालये, ८ आश्रम शाळा, ३ औद्योगिक प्रशिक्षण संस्था आणि ५७ इतर शाखांचा समावेश आहे.

भाऊरावांनी भारतातील पहिले “कमवा आणि शिका” (Earn and Learn) वसतिगृह योजना सुरू केली. ‘स्वयंसेवेद्वारे शिक्षण’ हे कर्मवीर भाऊरावांच्या शैक्षणिक तत्त्वज्ञानाचे मूलभूत तत्त्व होते. या क्रांतिकारी योजनेअंतर्गत विद्यार्थी काम करत, एकत्र स्वयंपाक करत आणि समता व श्रमाचे महत्त्व शिकत असत. विविध पंथ आणि जातीचे विद्यार्थी एकत्र राहत असत, ज्यामुळे सामाजिक भेदभाव दूर होत असे. ही योजना मुख्यतः ग्रामीण भागातील, आर्थिकदृष्ट्या मागास, हुशार आणि गरजू पण उच्च शिक्षण घेण्यास असमर्थ विद्यार्थ्यांसाठी होती. या योजनेमुळे गरीब आणि गरजू विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षण सुलभ आणि उपलब्ध होते.

भाऊरावांची त्याग व समर्पण वृत्ती आपल्याला माहित आहेच पण त्यांच्या संपूर्ण कुटुंबानेच जणू समाजसेवेचा वसा घेतला. वसतिगृहाचा खर्च भागवण्यासाठी त्यांच्या पत्नी लक्ष्मीबाई यांनी आपला मंगळसूत्रही विकला होता. वंचित आणि पारंपरिक पार्श्वभूमीतून आल्या तरी त्यांनी वेगवेगळ्या जातींच्या मुलांची जणू स्वतःच्या मुलांसारखी काळजी घेतली.

कर्मवीर भाऊराव पाटील हे एक दूरदर्शी शिक्षणतज्ञ आणि समाजसुधारक होते, ज्यांच्या कार्याने भारताच्या इतिहासावर कधीही पुसली न जाणारी छाप सोडली आहे. त्यांच्या कार्यामुळे महाराष्ट्रात शिक्षणाची व्यापक क्रांती घडली आणि हजारो कुटुंबांचे जीवन बदलले. आजही त्यांची शिकवण आणि आदर्श शिक्षणतज्ञ आणि समाजसुधारकांना प्रेरणा देत आहेत. त्यांच्या अतुलनीय कार्यास नमन !

आणखी वाचा :
22 September 2025
सरकारकडून देशवासियांना दिवाळी गिफ्ट 22 सप्टेंबरपासून ‘हे’ नवीन GST दर लागू होणार
सर्वसामान्यांसाठी सरकारचा मोठा निर्णय – जीवनावश्यक वस्तूंवर GST कपात

देशातील सर्वसामान्यांसाठी केंद्र सरकारकडून दिलासा देणारा मोठा निर्णय घेण्यात आला आहे. येत्या २२ सप्टेंबरपासून दैनंदिन वापरातील अनेक वस्तूंवरील जीएसटी (GST) दर कमी होणार आहेत. या निर्णयामुळे थेट ग्राहकांना फायदा होईल आणि घरगुती बजेटला थोडा दिलासा मिळेल.

ही करकपात काही निवडक वस्तूंवर मर्यादित नसून रोजच्या जीवनात लागणाऱ्या अनेक वस्तूंवर लागू होणार आहे. त्यामुळे स्वयंपाकघरातील आवश्यक वस्तूंपासून ते घरगुती वापराच्या सामानापर्यंत बरीच उत्पादने आता कमी किमतीत मिळतील. थोडक्यात, या निर्णयामुळे सर्वसामान्य नागरिकांना दररोजच्या खरेदीत बचत करता येणार आहे. आता नेमक्या कोणत्या वस्तूंवर किती टक्के करकपात झाली आहे आणि त्याचा थेट फायदा ग्राहकांना कसा होणार आहे, हे आपण या लेखात समजून घेऊया.

दैनंदिन जीवनावश्यक वस्तूंवर दिलासा

सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन खर्चावर दिलासा देण्यासाठी सरकारने जीवनावश्यक वस्तूंवरील जीएसटी मोठ्या प्रमाणात कमी केला आहे. याआधी १२% ते १८% जीएसटी भरावा लागणाऱ्या अनेक वस्तूंवर आता फक्त ५% जीएसटी लागू होणार आहे.

या यादीत केसांचे तेल, शॅम्पू, टूथपेस्ट, टूथब्रश, टॉयलेट सोप, शेव्हिंग क्रीम यांसारख्या वस्तूंवरचा कर १८% वरून ५% झाला आहे. तसेच लोणी, तूप, चीज आणि इतर दुग्धजन्य पदार्थ, प्री-पॅकेज नमकीन, भुजिया, मिश्रण, भांडी, बाळांच्या बाटल्या, नॅपकिन्स, क्लिनिकल डायपर यांसारख्या वस्तूंवरचा जीएसटी १२% ऐवजी आता फक्त ५% भरावा लागेल. शिलाई मशीन व त्याचे सुटे भाग यांनाही या दरकपातीचा लाभ मिळणार आहे.

शेतकरी आणि शेती व्यवसायासाठी फायदा

शेतकरी आणि शेती व्यवसायासाठीही सरकारकडून मोठा दिलासा देण्यात आला आहे. शेतीसाठी लागणाऱ्या अनेक साधनांवरील आणि उपकरणांवरील जीएसटी आता कमी करण्यात आला आहे. यामुळे शेतीचा खर्च कमी होऊन शेतकऱ्यांना थेट फायदा होणार आहे.

या यादीत ट्रॅक्टर टायर्स आणि सुटे भाग यांवरील कर १८% वरून ५% करण्यात आला आहे, तर ट्रॅक्टरवरचा जीएसटी १२% ऐवजी फक्त ५% आकारला जाणार आहे. याशिवाय जैव-कीटकनाशके, सूक्ष्म पोषक घटक, ठिबक सिंचन प्रणाली, स्प्रिंकलर तसेच माती तयार करणे, लागवड, कापणी आणि मळणीसाठी लागणाऱ्या यंत्रांवरही जीएसटी १२% वरून ५% इतका कमी झाला आहे.

आरोग्यसेवा क्षेत्रात मोठा दिलासा

आरोग्यसेवा क्षेत्रातही सरकारने मोठ्या प्रमाणात कर कपात केली आहे. लोकांच्या आरोग्याशी थेट संबंधित अनेक वस्तूंवरील जीएसटी दर कमी करण्यात आले आहेत. त्यामुळे औषधोपचार आणि आरोग्य तपासणीसाठी लागणारा खर्च कमी होणार आहे. सर्वात मोठा फायदा म्हणजे वैयक्तिक आरोग्य व जीवन विमा आता १८% वरून थेट शून्य टक्के म्हणजेच पूर्णपणे करमुक्त करण्यात आला आहे.

याशिवाय थर्मोमीटरवरील कर १८% वरून ५%, वैद्यकीय दर्जाचा ऑक्सिजन, निदानासाठी लागणारी सर्व किट, ग्लूकोमीटर व चाचणी पट्ट्या आणि डोळ्यांच्या तपासणीसाठी लागणारा चष्मा यांवरील कर १२% वरून ५% इतका करण्यात आला आहे. या निर्णयामुळे उपचार आणि आरोग्य तपासणीसाठी लागणाऱ्या आवश्यक वस्तू सर्वसामान्यांना अधिक परवडतील.

परवडणाऱ्या दरात मोटारगाड्या

वाहतुकीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या वाहनांवरील जीएसटीत मोठी कपात करण्यात आली आहे. त्यामुळे मोटारगाड्या आणि इतर वाहने आता परवडणाऱ्या दरात उपलब्ध होणार असून ग्राहकांना थेट फायदा होईल. आधी २८% जीएसटी (GST) आकारला जाणाऱ्या वाहनांवर आता फक्त १८% जीएसटी (GST) लागू होणार आहे.

या यादीत पेट्रोल, पेट्रोल-हायब्रिड, एलपीजी आणि सीएनजी कार (१२०० सीसी आणि ४००० मिमी पेक्षा कमी), डिझेल आणि डिझेल-हायब्रिड कार (१५०० सीसी आणि ४००० मिमी पेक्षा कमी), तीन चाकी वाहने, ३५० सीसी पर्यंतच्या मोटारसायकली तसेच मालवाहतूक मोटारगाड्या यांचा समावेश आहे. यामुळे वाहन खरेदीचा खर्च कमी होऊन सामान्य नागरिकांना वाहतुकीच्या सोयी अधिक सुलभ होणार आहेत.

शिक्षण क्षेत्रात करमुक्ती

शिक्षण क्षेत्रालाही सरकारने मोठा दिलासा दिला आहे. विद्यार्थ्यांसाठी आवश्यक असलेल्या अनेक शैक्षणिक वस्तूंवरील जीएसटी पूर्णपणे हटवण्यात आला आहे. त्यामुळे शिक्षणासाठी लागणारे साहित्य अधिक स्वस्त आणि परवडणारे होणार आहे.

या यादीत नकाशे, चार्ट, पेन्सिल, शार्पनर, रंगीत खडू, व्यायाम पुस्तके, वह्या यांवरील १२% जीएसटी हटवून शून्य टक्के करण्यात आला आहे. तर खोडरबरवरील ५% करही रद्द करून ती वस्तू पूर्णपणे करमुक्त केली आहे. यामुळे शालेय साहित्य खरेदीत विद्यार्थ्यांना आणि पालकांना थेट बचत होणार आहे.

इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांवर बचत

सामान्य कुटुंबाच्या घरगुती खर्चात मोठा वाटा असणाऱ्या इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांवरही सरकारने जीएसटी कपात जाहीर केली आहे. दैनंदिन जीवन अधिक सोयीस्कर करणारी मोठी घरगुती उपकरणे आता पूर्वीपेक्षा स्वस्त दरात उपलब्ध होणार आहेत. याआधी २८% जीएसटी लागू असलेल्या उपकरणांवर आता फक्त १८% जीएसटी (GST) आकारला जाणार आहे.

या यादीत एअर कंडिशनर, ३२ इंचांपेक्षा मोठे टेलिव्हिजन, मॉनिटर, प्रोजेक्टर आणि डिश वॉशिंग मशीन यांचा समावेश आहे. अशा प्रकारची उपकरणे आधी महागडी वाटत असली तरी करकपातीनंतर ती तुलनेने परवडणारी ठरणार आहेत. या निर्णयामुळे मध्यमवर्गीय कुटुंबांना घरात आवश्यक असलेल्या आधुनिक सुविधा आणणे सोपे होईल आणि बाजारातील विक्रीलाही चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे.

आणखी वाचा
10 September 2025