गृहकर्ज, विमा, PPF ते म्युच्युअल फंड… योग्य आर्थिक नियोजन केलं, तर कायदेशीर मार्गाने टॅक्स वाचवता येऊ शकतो!
महिनाभर मेहनत करून पगार खात्यात जमा झाला की आनंद होतो. पण वर्षाच्या शेवटी टॅक्सचा हिशोब पाहिला की अनेकांच्या मनात एकच प्रश्न येतो…
“एवढी मेहनत करून कमावलेल्या पैशातून आणखी थोडी बचत करता आली असती का?”
समजा, राहुल एका खासगी कंपनीत नोकरी करतो. दर महिन्याला त्याचा पगार येतो, त्यातून घरखर्च, EMI, विम्याचे हप्ते आणि इतर गरजा पूर्ण होतात. उरलेले पैसे तो बचत खात्यात ठेवतो.
एके दिवशी ऑफिसमध्ये त्याचा सहकारी त्याला विचारतो, “राहुल, तू टॅक्स सेव्हिंगसाठी काही प्लॅनिंग केलंयस का?”
राहुलचं उत्तर होतं, “नाही रे! टॅक्स तर भरावाच लागतो ना? त्यात काय प्लॅनिंग करायचं?”
त्यावर त्याचा सहकारी म्हणतो, “टॅक्स भरावा लागतो हे खरंय. पण सरकारने दिलेल्या सवलतींचा योग्य वापर केला, तर काही प्रमाणात टॅक्स वाचवता येतो.”
आणि इथूनच राहुलला समजायला लागलं की टॅक्स वाचवण्यासाठी मोठा पगार असण्याची गरज नाही, तर योग्य माहिती आणि नियोजन असणं महत्त्वाचं आहे.
पण याआधी एक गोष्ट लक्षात घ्या!
भारतात जुनी आणि नवी अशा दोन करप्रणाली आहेत. 80C, 80D आणि इतर अनेक लोकप्रिय करसवलती मुख्यतः जुन्या करप्रणालीत उपलब्ध आहेत. नव्या करप्रणालीत यापैकी बहुतांश सवलती मिळत नाहीत. त्यामुळे कोणताही पर्याय निवडण्याआधी तुमच्यासाठी कोणती करप्रणाली फायदेशीर आहे, हे तपासणं गरजेचं आहे.
चला तर मग, राहुलप्रमाणे आपणही कर बचतीचे सात उपयोगी मार्ग समजून घेऊया.
1. स्वतःच्या घराचं स्वप्न पूर्ण करताय? गृहकर्जामुळे टॅक्सही वाचू शकतो!
आज स्वतःचं घर असावं, असं जवळपास प्रत्येकाचं स्वप्न असतं. पण घर विकत घेताना मोठं कर्ज आणि वर्षानुवर्षे भरावा लागणारा EMI पाहून अनेकांना काळजी वाटते.
मात्र तुम्हाला माहिती आहे का? योग्य अटी पूर्ण केल्यास गृहकर्जावर करसवलत मिळू शकते.
जुन्या करप्रणालीत गृहकर्जाच्या मुद्दल परतफेडीवर कलम 80C अंतर्गत सवलत मिळू शकते. तर स्वतः वापरत असलेल्या घरासाठी घेतलेल्या कर्जाच्या व्याजावर कलम 24(b) अंतर्गत वर्षाला 2 लाख रुपयांपर्यंत वजावट मिळू शकते. अर्थात यासाठी काही अटी आहेत.
त्यामुळे घरासाठी भरला जाणारा EMI हा फक्त कर्जाचा हप्ता राहत नाही, तर योग्य नियोजन केल्यास कर बचतीसाठीही उपयोगी ठरू शकतो.
विशेष म्हणजे उच्च शिक्षणासाठी घेतलेल्या पात्र शैक्षणिक कर्जाच्या व्याजावरही कलम 80E अंतर्गत करसवलत मिळू शकते.
म्हणजे घराचं स्वप्न पूर्ण करणं असो किंवा उच्च शिक्षणाचा खर्च भागवणं, या दोन्ही गोष्टींमध्ये कर बचतीची संधी असू शकते.
2. हॉस्पिटलचा खर्च कधी सांगून येत नाही! आरोग्य विम्यामुळे मिळू शकतो दुहेरी फायदा
कल्पना करा…
घरातील एखाद्या व्यक्तीला अचानक हॉस्पिटलमध्ये दाखल करावं लागलं आणि काही दिवसांतच लाखोंचं बिल हातात आलं, तर?
अशा वेळी आर्थिक परिस्थिती बिघडू नये म्हणून आरोग्य विमा महत्त्वाचा ठरतो.
आरोग्य विमा आपल्याला उपचारांच्या खर्चापासून संरक्षण देतोच, पण जुन्या करप्रणालीत त्याच्या प्रीमियमवर कलम 80D अंतर्गत करसवलतही मिळू शकते.
स्वतःसाठी, जोडीदारासाठी, मुलांसाठी किंवा पालकांसाठी भरलेल्या पात्र आरोग्य विम्याच्या हप्त्यांवर नियमांनुसार वजावट घेता येते. वय आणि इतर अटींनुसार या वजावटीची मर्यादा बदलते.
याचप्रमाणे जीवन विम्याच्या पात्र प्रीमियमवर कलम 80C अंतर्गत करसवलत मिळू शकते.
मात्र एक गोष्ट लक्षात ठेवा. विमा फक्त टॅक्स वाचवण्यासाठी घेऊ नका. तुमच्या कुटुंबाला किती संरक्षणाची गरज आहे, हे पाहूनच योग्य पॉलिसी निवडा.
कारण कर बचतीपेक्षा कुटुंबाची आर्थिक सुरक्षितता अधिक महत्त्वाची आहे.
3. थोडी थोडी बचत करून मोठा फंड तयार करायचाय? PPF आणि Tax Saving FD समजून घ्या!
राहुलला एक प्रश्न पडला…
“मला शेअर बाजारात जास्त जोखीम घ्यायची नाही. मग बचतीसाठी कोणते पर्याय आहेत?”
अशा वेळी PPF आणि टॅक्स सेव्हिंग FD सारखे पर्याय उपयोगी ठरू शकतात.
PPF म्हणजे Public Provident Fund. ही सरकारसमर्थित दीर्घकालीन बचत योजना आहे. यात नियमित गुंतवणूक करून भविष्यासाठी निधी तयार करता येतो.
PPF मध्ये केलेल्या पात्र गुंतवणुकीवर जुन्या करप्रणालीत कलम 80C अंतर्गत वजावट मिळू शकते. तसेच सध्याच्या नियमांनुसार PPF वरील व्याज आणि पात्र मुदतपूर्तीची रक्कम करमुक्त असते.
दुसरा पर्याय म्हणजे बँकेची Tax Saving FD.
यामध्ये पाच वर्षांचा लॉक-इन कालावधी असतो. पात्र गुंतवणुकीवर कलम 80C अंतर्गत करसवलत मिळू शकते.
मात्र इथे एक महत्त्वाचा फरक आहे. Tax Saving FD मधून मिळणाऱ्या व्याजावर लागू नियमांनुसार कर भरावा लागू शकतो.
त्यामुळे गुंतवणूक करण्याआधी फक्त करसवलत पाहू नका, तर पैशांची गरज कधी भासणार आहे, हेही लक्षात घ्या.
4. आज पगार येतोय, पण निवृत्तीनंतर काय? NPS ठरू शकते उपयोगी!
आज आपण नोकरी करतो, व्यवसाय करतो आणि दर महिन्याला कमाई होते.
पण एक दिवस कामातून निवृत्त व्हावं लागणारच.
तेव्हा रोजचे खर्च, औषधोपचार, प्रवास आणि इतर गरजांसाठी पैसे कुठून येणार?
याच प्रश्नाचं उत्तर शोधताना राष्ट्रीय पेन्शन प्रणाली म्हणजेच NPS हा पर्याय समोर येतो.
NPS मध्ये दीर्घकाळ गुंतवणूक करून निवृत्तीसाठी निधी तयार करता येतो. जुन्या करप्रणालीत पात्र वैयक्तिक योगदानावर कलम 80CCD(1B) अंतर्गत 50,000 रुपयांपर्यंत अतिरिक्त वजावट उपलब्ध आहे.
याशिवाय नियोक्त्याने NPS मध्ये केलेल्या पात्र योगदानावर कलम 80CCD(2) अंतर्गत ठरावीक मर्यादेत सवलत मिळू शकते. ही सवलत नव्या करप्रणालीतही उपलब्ध असू शकते.
मात्र NPS मधील गुंतवणूक बाजाराशी संबंधित असते. त्यामुळे परतावा किंवा भविष्यातील पेन्शनची रक्कम निश्चित नसते.
म्हणूनच NPS कडे केवळ टॅक्स सेव्हिंग म्हणून नाही, तर निवृत्तीच्या आर्थिक नियोजनाचा एक भाग म्हणून पाहणं योग्य ठरेल.
5. म्युच्युअल फंडातून टॅक्स सेव्हिंग? ELSS बद्दल जाणून घ्या!
राहुलला आता बचतीसोबत संपत्तीही वाढवायची होती.
तेव्हा त्याला ELSS या म्युच्युअल फंड प्रकाराबद्दल माहिती मिळाली.
ELSS म्हणजे Equity Linked Savings Scheme.
हा असा म्युच्युअल फंड प्रकार आहे, ज्यामध्ये केलेल्या पात्र गुंतवणुकीवर जुन्या करप्रणालीत कलम 80C अंतर्गत करसवलत मिळू शकते.
ELSS चे एक महत्त्वाचं वैशिष्ट्य म्हणजे याचा लॉक-इन कालावधी तीन वर्षांचा असतो.
पण इथे एक गोष्ट समजून घेणं गरजेचं आहे.
ELSS हा शेअर बाजाराशी संबंधित गुंतवणूक पर्याय आहे. त्यामुळे यामध्ये चांगला परतावा मिळण्याची शक्यता असली, तरी तो निश्चित नसतो. गुंतवणुकीवर तोटाही होऊ शकतो.
तसंच तीन वर्षांचा लॉक-इन संपला म्हणजे चांगलाच परतावा मिळेल, असं नाही.
त्यामुळे ELSS निवडताना तुमची जोखीम घेण्याची तयारी, आर्थिक उद्दिष्टं आणि गुंतवणुकीचा कालावधी लक्षात घ्या.
6. एखाद्याला केलेली मदतही टॅक्स वाचवू शकते!
आपण अनेकदा गरजू व्यक्तींना मदत करतो. कधी शिक्षणासाठी, कधी आरोग्यासाठी, तर कधी एखाद्या सामाजिक उपक्रमासाठी देणगी देतो.
पण तुम्हाला माहिती आहे का?
काही पात्र संस्थांना किंवा निधींना दिलेल्या देणगीवर जुन्या करप्रणालीत कलम 80G अंतर्गत करसवलत मिळू शकते.
मात्र प्रत्येक देणगीवर ही सवलत मिळतेच असं नाही.
संबंधित संस्था किंवा निधी पात्र असणं आवश्यक आहे. तसेच देणगीच्या प्रकारानुसार 50% किंवा 100% वजावट लागू होऊ शकते आणि काही प्रकरणांमध्ये मर्यादाही असतात.
त्यामुळे देणगी देण्याआधी संबंधित संस्थेची पात्रता आणि आवश्यक पावती तपासून घ्या.
समाजासाठी काहीतरी चांगलं करताना नियमानुसार करसवलतीचाही लाभ मिळू शकतो.
7. टॅक्स वाचवण्याचा सर्वात महत्त्वाचा मार्ग म्हणजे योग्य प्लॅनिंग!
आता राहुलला कर बचतीचे अनेक पर्याय समजले होते.
पण त्याच्या सहकाऱ्याने शेवटी त्याला एक महत्त्वाचा सल्ला दिला.
“राहुल, फक्त टॅक्स वाचतोय म्हणून कुठेही पैसे गुंतवू नकोस. आधी तुझी गरज आणि आर्थिक परिस्थिती समजून घे.”
खरंच, अनेकजण आर्थिक वर्ष संपायला आलं की घाईघाईत विमा घेतात किंवा गुंतवणूक करतात.
पण हा निर्णय नेहमी फायदेशीर ठरेलच असं नाही.
सर्वप्रथम जुनी आणि नवी करप्रणाली यांची तुलना करा. तुमच्याकडे आधीपासून असलेल्या गुंतवणुकी, विम्याचे हप्ते, गृहकर्ज आणि इतर पात्र खर्च तपासा.
कलम 80C अंतर्गत अनेक गुंतवणुका आणि खर्च मिळून सामान्यतः एकूण 1.5 लाख रुपयांपर्यंत वजावट मिळते. म्हणजेच प्रत्येक योजनेसाठी वेगळी 1.5 लाख रुपयांची सवलत मिळत नाही.
तुमचे आर्थिक उद्दिष्ट, उपलब्ध पैसा, करप्रणाली आणि आवश्यक कागदपत्रं लक्षात घेऊनच निर्णय घ्या.
शेवटी एकच प्रश्न… तुम्ही फक्त पैसे कमावताय की त्यांचं योग्य नियोजनही करताय?
राहुलसारखे अनेकजण वर्षभर मेहनत करतात. पगार कमावतात, घरखर्च भागवतात आणि जमेल तशी बचतही करतात.
पण योग्य माहिती नसल्यामुळे उपलब्ध करसवलतींचा फायदा घेण्याची संधी काही वेळा गमावतात.
कर वाचवणं म्हणजे सरकारपासून काहीतरी लपवणं नाही. कायद्याने दिलेल्या सवलतींचा योग्य वापर करणं म्हणजे स्मार्ट आर्थिक नियोजन.
गृहकर्ज, आरोग्य विमा, PPF, NPS, ELSS किंवा पात्र देणगी यांसारख्या पर्यायांचा विचार करताना फक्त आज किती टॅक्स वाचेल हे पाहू नका, तर भविष्यात त्याचा किती फायदा होईल हेदेखील पाहा.
कारण पैसा कमावणं जितकं महत्त्वाचं आहे, तितकंच तो योग्य ठिकाणी वापरणं आणि जपणंही महत्त्वाचं आहे.
आता तुमच्यासाठी एक प्रश्न!
तुम्ही टॅक्स वाचवण्यासाठी कोणता पर्याय वापरता? PPF, विमा, ELSS की NPS?
तुमचं उत्तर कमेंटमध्ये नक्की सांगा. आणि ही माहिती उपयोगी वाटली असेल, तर तुमच्या मित्रांना आणि कुटुंबीयांनाही शेअर करा.
टीप: हा लेख सामान्य आर्थिक माहितीसाठी आहे. करसवलती तुमची करप्रणाली, उत्पन्न, पात्रता आणि संबंधित आर्थिक वर्षातील नियमांवर अवलंबून असतात. गुंतवणूक किंवा कर नियोजन करण्यापूर्वी अधिकृत आयकर विभागाची माहिती किंवा पात्र करसल्लागाराचा सल्ला घ्या.

Leave a Reply