नवी अर्थक्रांती

Tag: Bank

  • Repo Rate : रेपो दर म्हणजे काय रे भाऊ? तुमच्या प्रश्नांची उत्तरं इथे आहेत.

    Repo Rate : रेपो दर म्हणजे काय रे भाऊ? तुमच्या प्रश्नांची उत्तरं इथे आहेत.

    आपण नेहमी बातम्यांमध्ये ऐकतो की, ‘RBI ने रेपो दर वाढवला’ किंवा ‘रेपो दर कमी केला.’ पण नक्की हा रेपो दर म्हणजे काय? आणि तो आपल्या आर्थिक जीवनावर कसा परिणाम करतो? सोप्या भाषेत सांगायचं तर, रेपो दर हा तो व्याजदर आहे, ज्यावर भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) देशातील बँकांना अल्पकालीन कर्ज देते. जर हा दर वाढला, तर बँकांना जास्त व्याज भरावं लागतं आणि त्याचा परिणाम थेट कर्जाच्या व्याजदरांवर होतो. याउलट, रेपो दर कमी झाला, तर बँकांना स्वस्तात पैसे मिळतात, त्यामुळे कर्जाचे हप्ते कमी होण्याची शक्यता असते.

    (Repo Rate) रेपो दर म्हणजे काय रे भाऊ? तुमच्या प्रश्नांची उत्तरं इथे आहेत. रेपो दर हा आपल्या घराच्या EMI पासून ते संपूर्ण अर्थव्यवस्थेच्या हालचालींवर प्रभाव टाकणारा एक महत्त्वाचा घटक आहे. आजच्या लेखात आपण याबद्दल सविस्तर समजून घेऊया.

    रेपो दर म्हणजे काय?

    (Repo Rate) रेपो दर म्हणजे भारतीय रिझर्व्ह बँकने (RBI) इतर बँकांना अल्पकालीन कर्ज देण्यासाठी ठरवलेला व्याजदर. जेव्हा बँकांना तात्पुरत्या आर्थिक गरजा भागवण्यासाठी पैसे लागतात, तेव्हा त्या RBI कडून ठराविक व्याजाने कर्ज घेतात. हे कर्ज घेण्यासाठी बँका काही सरकारी रोखे (Government Securities) गहाण ठेवतात. या कर्जावर लावण्यात येणाऱ्या व्याजदरालाच रेपो दर म्हणतात.

    रेपो दर वाढला किंवा कमी झाला, तर काय परिणाम होतो?

    जेव्हा RBI रेपो दर वाढवते, तेव्हा बँकांसाठी कर्ज घेणं महाग होतं, त्यामुळे बँका ग्राहकांना दिल्या जाणाऱ्या कर्जांचे व्याजदर वाढवतात. याचा थेट परिणाम गृहकर्ज, वाहन कर्ज आणि वैयक्तिक कर्जाच्या हप्त्यांवर होतो. म्हणजेच, मासिक हप्ते (EMI) वाढतात, ज्यामुळे नवीन घर, गाडी किंवा इतर मोठ्या खरेदीचा खर्च वाढतो. तसेच, उद्योगांना कर्ज घेणं अवघड होतं, परिणामी नोकऱ्या आणि आर्थिक वाढीचा वेग काहीसा मंदावतो.

    याउलट, RBI ने जर रेपो दर कमी केले, तर बँकांना स्वस्तात पैसे मिळतात, त्यामुळे त्या ग्राहकांना कमी व्याजदराने कर्ज देतात. याचा फायदा असा होतो की गृहकर्ज, वाहन कर्ज आणि अन्य कर्जांचे EMI कमी होतात आणि लोक कर्ज घेण्यास प्रवृत्त होतात. परिणामी, घरखरेदी, वाहन खरेदी आणि उद्योग-व्यवसायांना चालना मिळते. यामुळे अर्थव्यवस्थेत पैसा खेळता राहतो आणि बाजारपेठेत तेजी निर्माण होते.

    3

    रेपो दर ठरवण्यामागचं कारण काय असतं?

    रेपो दर ठरवण्यामागचं मुख्य कारण म्हणजे महागाईवर नियंत्रण ठेवणं आणि अर्थव्यवस्थेत स्थिरता राखणं. जर देशात महागाई वाढू लागली, तर RBI रेपो दर वाढवते. परिणामी, लोक आणि उद्योग खर्च कमी करतात, बाजारात पैशांचा प्रवाह मर्यादित राहतो आणि वस्तूंच्या किमती वाढण्याचा वेग कमी होतो.

    याउलट, जर अर्थव्यवस्थेत थोडी मंदी आली, तर RBI रेपो दर कमी करते, म्हणजेच बँकांना स्वस्तात कर्ज मिळतं आणि त्या कमी व्याजाने ग्राहकांना कर्ज देतात. त्यामुळे लोक आणि उद्योग जास्त खर्च करतात, मोठ्या प्रमाणावर गुंतवणूक होऊन नोकऱ्या वाढतात आणि बाजाराला गती मिळते. यामुळे अर्थव्यवस्था स्थिर राहते आणि विकासाला चालना मिळते.

    रेपो दराचे परिणाम कोणावर होतात?

    रेपो दराचा परिणाम वेगवेगळ्या स्तरांवर होतो. सामान्य ग्राहकांसाठी, होम लोन, कार लोन आणि वैयक्तिक कर्जांचे EMI थेट रेपो दरावर अवलंबून असतात, त्यामुळे दर वाढला की हप्ते महाग होतात आणि दर कमी झाला की स्वस्त. बँकांसाठी, रेपो दर वाढला तर त्यांना महाग कर्ज घ्यावं लागतं, ज्यामुळे त्यांच्या नफ्यावर परिणाम होतो आणि त्या ग्राहकांना अधिक व्याजदराने कर्ज देतात. उद्योगांसाठी, मोठ्या कंपन्या बँकांकडून कर्ज घेत असतील, तर त्यांचेही खर्च वाढतात किंवा कमी होतात. महागाईसाठी, रेपो दर हे RBI चे एक महत्त्वाचे साधन असते. दर वाढवला की बाजारातील पैशांचा प्रवाह कमी होतो आणि महागाई आटोक्यात येते, तर दर कमी केला की बाजाराला गती मिळते.

    रेपो दर कोण ठरवतं?

    2

    रेपो दर भारतीय रिझर्व्ह बँकेची ‘मॉनेटरी पॉलिसी कमिटी’ (MPC) ठरवते. ही कमिटी दर दोन महिन्यांनी बैठक घेते आणि देशातील आर्थिक परिस्थितीनुसार रेपो दर वाढवायचा, कमी करायचा किंवा स्थिर ठेवायचा हे ठरवते. हा दर ठरवल्यानंतर बँका आपले कर्जाचे व्याजदर त्यानुसार बदलतात, त्यामुळे हा निर्णय थेट सामान्य नागरिकांच्या खिशावर परिणाम करणारा असतो. म्हणूनच, नवीन कर्ज घ्यायचं असेल किंवा आधीच घेतलेल्या कर्जाचा EMI समजून घ्यायचा असेल, तर रेपो दरातील बदल लक्षात ठेवणं गरजेचं आहे.

    जर तुम्हाला ही पोस्ट आवडली असेल तर आताच WhatsApp वर शेअर करा. 😊

    आणखी वाचा:

  • तुमचा CIBIL Score तुमचं आर्थिक भविष्य ठरवतो का? | CIBIL Score म्हणजे काय ? | What is CIBIL Score and its importance

    तुमचा CIBIL Score तुमचं आर्थिक भविष्य ठरवतो का? | CIBIL Score म्हणजे काय ? | What is CIBIL Score and its importance

    CIBIL Score म्हणजे Credit Information Bureau (India) Limited Score होय. हा एक 3-अंकी Score आहे जो 300 ते 900 च्या दरम्यान असतो. हा व्यक्तीच्या क्रेडिटच्या  इतिहासावर आणि कर्जफेडीच्या सवयींवर आधारित असतो. ज्या व्यक्तीचा CIBIL Score जितका जास्त, तितकी त्या व्यक्तीची Credit पात्रता चांगली मानली जाते.

    जर CIBIL 750 किंवा त्यापेक्षा जास्त असेल, तर बँक किंवा वित्तीय संस्था कर्ज देताना अशा व्यक्तीस प्राधान्य देतात. कमी स्कोअर असलेल्यांसाठी कर्ज मिळवणे कठीण होऊ शकते किंवा उच्च व्याजदर भरावा लागू शकतो.

    CIBIL Score चांगला ठेवण्यासाठी वेळेवर कर्जाची परतफेड करणे, क्रेडिट कार्डचा योग्य वापर करणे आणि अधिक कर्ज किंवा क्रेडिटची गरज न ठेवणे हे महत्त्वाचे आहे.

    जास्त Score म्हणजे त्या व्यक्तीची क्रेडिट क्षमता चांगली आहे आणि कमी Score म्हणजे ती व्यक्ती वित्तीय संस्थांकडून घेतलेल्या कर्जाची परतफेड व्यवस्थित आणि वेळेवर करत नाही.

    CIBIL Score ची भूमिका : 

    कर्ज प्रक्रियेत CIBIL Score खूप महत्त्वाची भूमिका बजावतो. जर हा Score चांगला असेल, तर कर्ज मंजूर होण्यास शक्यतो कोणतीही अडचण येत नाही; पण जर हा Score कमी असेल तर कर्ज मिळणे कठीण होते. चांगल्या CIBIL Score सह कमी व्याजावर कर्ज मिळण्याचीही शक्यता असते. 300 ते 550 चा CIBIL Score कमकुवत मानला जातो. तर 550 ते 650 सरासरी, 650 ते 750 चांगला आणि 750 ते 900 सर्वोत्तम मानला जातो. 

    CIBIL Scoreची मुख्य भूमिका खालीलप्रमाणे आहे :

    1. कर्ज मंजुरीसाठी महत्त्वाचा आधार: जेव्हा तुम्ही गृहकर्ज, वैयक्तिक कर्ज किंवा कार कर्जासाठी अर्ज करता, तेव्हा बँक तुमचा CIBIL Score  तपासते. चांगला Score असल्यास कर्ज मंजूर होण्याची शक्यता अधिक असते.

    2. व्याजदर ठरवण्यासाठी: जास्त CIBIL Score असलेल्या व्यक्तींना कमी व्याजदराने कर्ज मिळू शकते, कारण बँकांना अशा व्यक्तींवर जास्त विश्वास असतो की, ते वेळेवर परतफेड करतील.

    3. क्रेडिट कार्ड मंजुरी: क्रेडिट कार्ड देणाऱ्या कंपन्या देखील तुमचा CIBIL Score पाहून तुमच्यासाठी योग्य कार्ड मंजूर करतात. चांगला स्कोर असल्यास जास्त क्रेडिट Limit मिळते.

    4. Risk Management: कर्ज देणाऱ्या संस्थांना तुमचा CIBIL Score पाहून ठरवता येते की, तुम्ही त्यांच्या दृष्टीने जोखीम आहात की नाही. कमी Score असणाऱ्या व्यक्तींना कर्ज देणे धोकादायक ठरू शकते, त्यामुळे त्यांना कर्ज नाकारले जाते किंवा जास्त व्याजदर दिला जातो.

    5. करिअर: काही क्षेत्रांमध्ये, विशेषतः आर्थिक सेवांमध्ये, बहुतांश कंपन्या नोकरीसाठी अर्ज करणाऱ्यांचा CIBIL Score तपासतात. चांगला Credit Score म्हणजे त्या व्यक्तीची आर्थिक शिस्त आणि जबाबदारी दर्शवत असते. 

    6. इतर फायदे: जास्त CIBIL Score असणाऱ्या व्यक्तींना कधी कधी विशेष ऑफर, जास्त क्रेडिट लिमिट किंवा कमी प्रोसेसिंग फी सारखे अनेक फायदे मिळतात.

    Untitled design 12

    1. तुम्ही तुमचा CIBIL Score कसा तपासू शकता: 

    Step 1: CIBIL वेबसाइटला भेट द्या.

    Step 2: मुख्य पानावर ‘Get Your CIBIL Score’ किंवा ‘Free CIBIL Score’ या पर्यायावर क्लिक करा.

    Step 3: तिथे तुम्हाला तुमची व्यक्तिगत माहिती भरावी लागेल, ज्यामध्ये नाव, जन्मतारीख, ईमेल, मोबाईल नंबर आणि पॅन कार्ड क्रमांक असतो.

    Step 4: या प्रक्रियेनंतर तुम्हाला तुमचा CIBIL Score दिसेल. सुरुवातीला कदाचित एकदा नोंदणी करावी लागू शकते. काहीवेळा, हे मोफत असते, तर काहीवेळा वार्षिक Subscription

     शुल्क भरावे लागते.

    2. मोबाईल अ‍ॅप्सद्वारे CIBIL Score तपासणे

    तुम्ही विविध अ‍ॅप्स वापरून देखील CIBIL Score तपासू शकता :

    Paytm :

    • Paytm अ‍ॅप उघडा आणि Loans & Credit Cards किंवा CIBIL Score पर्यायावर जा.
    • आपले KYC डिटेल्स किंवा पॅन कार्ड नंबर भरून Score तपासा.

    Bajaj Finserv:

    • Bajaj Finserv अ‍ॅपवर नोंदणी करा.
    • Check your CIBIL Score या पर्यायावर जा आणि पॅन कार्ड आणि इतर माहिती भरून तपासणी करा.

    BankBazaar:

    • BankBazaar अ‍ॅप किंवा वेबसाईटवर जा.
    • CIBIL Score मोफत तपासण्याचा पर्याय निवडा आणि त्यानुसार आपली माहिती भरा.

    बँक किंवा वित्तीय संस्थांमधून बर्‍याच बँका आणि वित्तीय संस्थाही मोफत किंवा सवलतीच्या दरात CIBIL Score तपासण्याची सेवा देतात.

    तुम्ही तुमच्या नेट बँकिंग खात्यात लॉगिन करून देखील काही बँकांच्या सेवा वापरून CIBIL Score तपासू शकता

    उदा.

    • HDFC Bank
    • ICICI Bank
    • SBI (State Bank of India)

    3. विनामूल्य क्रेडिट रिपोर्ट्स मिळवण्यासाठी इतर पर्याय :

    • भारतात, तुम्ही TransUnion CIBIL कडून वर्षातून एकदा मोफत क्रेडिट रिपोर्ट मिळवू शकता. तुम्हाला या अहवालात तुमचा CIBIL Score  तसेच इतर क्रेडिट माहिती दिसेल.
    • CIBIL वेबसाइटवर जा आणि Free Annual Credit Report पर्यायावर क्लिक करा.

    आवश्यक माहिती भरून नोंदणी करा. यानंतर तुम्हाला तुमचा क्रेडिट रिपोर्ट आणि CIBIL Score दिसेल.

    तुमचा CIBIL Score हा तुमच्या आर्थिक स्थैर्याचा आणि जबाबदारपणाचा आरसा आहे. तो फक्त कर्ज मिळवण्यासाठीच महत्त्वाचा नाही, तर तुमची आर्थिक शिस्त आणि विश्वासार्हता याचेही प्रतीक आहे. त्यामुळे नियमितपणे क्रेडिट कार्डच्या देयकांचे वेळेवर पेमेंट, कर्जाचे नियोजनबद्ध पुनर्भरण आणि खर्चाचे शिस्तबद्ध व्यवस्थापन याकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे. CIBIL स्कोअर चांगला ठेवणे म्हणजे तुमच्या आर्थिक भवितव्यासाठी उत्तम तरतूद करण्यासारखे आहे.

    आणखी वाचा:

  • RBI चं मोठं पाऊल! Paytm Payment Bank वर घातली बंदी, एका क्लिकवर वाचा A to Z प्रश्नांची उत्तरे

    RBI चं मोठं पाऊल! Paytm Payment Bank वर घातली बंदी, एका क्लिकवर वाचा A to Z प्रश्नांची उत्तरे

    भारतीय रिझर्व्ह बँक म्हणजेच आरबीआयने 31 जानेवारी रोजी पेटीएमला मोठा धक्का दिला. आरबीआयने पेटीएमच्या अनेक सेवांवर बंदी घातली आहे. आरबीआयने कठोर आदेश देत म्हटले की, पेटीएमने नियमांचे उल्लंघन केले आहे. त्यामुळे 29 फेब्रुवारी, 2024नंतर पेमेंट प्लॅटफॉर्म आपल्या खात्यात किंवा वॉलेटमध्ये नवीन रक्कम स्वीकारू शकणार नाही. आजच्या या लेखामार्फत आपण आरबीआयने पेटीएम पेमेंट्स बँकेविरुद्ध इतके मोठे पाऊल का उचलले, हे जाणून घेणार आहोत. तसेच, यावर पेटीएमकडून काय प्रतिक्रिया आली यावरही नजर टाकणार आहोत. चला तर, लगेच सुरुवात करूयात…

    paytm payments bank 398300641 sm 1

    आरबीआयने का लावली बंदी?

    आरबीआयने (RBI) आपल्या निवेदनात म्हटले की, पेटीएम पेमेंट्स बँकेविरुद्ध (Paytm Payments Bank) केलेली कारवाई बँकिंग विनिमय कायदा, 1949च्या कलम 35A अंतर्गत केली होती. बँकेने असेही म्हटले की, त्यांनी मार्च 2022मध्ये पेटीएम पेमेंट्स बँकेंला नवीन ग्राहक जोडणे बंद करण्यास सांगितले होते. एका सिस्टम ऑडिट रिपोर्टमध्ये बँकेवर सतत नियमांचे पालन न केल्याचा आरोप करण्यात आला आहे. मात्र, यावर आरबीआयने कोणतेही विशेष भाष्य केलेले नाही.

    paytm 170676488355816 9 1

    काय-काय बदल होतील?

    खरं तर, पेटीएम पेमेंट्स बँक ही भारताची सर्वात मोठी पेमेंट फर्म पेटीएम (Paytm) कंपनीचा भाग आहे. याचा वापर लाखो लोक करतात. मात्र, पेटीएमसाठी वाईट बातमी अशी आहे की, आरबीआयने घातलेल्या बंदीनंतर 29 फेब्रुवारीपासून नवीन रक्कम डिपॉझिट करणे, क्रेडिट व्यवहाराच्या सुविधेसह सर्व फंड ट्रान्सफरची सुविधाही बंद होईल.

    केंद्रीय बँकेने निवेदनात म्हटले की, 29 फेब्रुवारी, 2024नंतर कोणत्याही ग्राहकाचे अकाऊंट, प्रीपेड टूल, वॉलेट, FASTags, NCMC कार्ड यामध्ये कोणतेही व्याज, कॅशबॅक किंवा रिफंडव्यतिरिक्त कोणतेही डिपॉझिट, क्रेडिट व्यवहार किंवा टॉपअपची परवानगी दिली जाणार नाही.

    उरलेल्या पैशांचे काय करणार?

    याव्यतिरिक्त हे देखील समोर आले आहे की, जर ग्राहक वापरत असलेल्या प्रीपेड डिव्हाइसेस, Fastags, नॅशनल कॉमन मोबिलिटी कार्ड इत्यादींमध्ये काही रक्कम शिल्लक असेल, तर ते रक्कम संपेपर्यंत कोणत्याही निर्बंधाशिवाय वापरू शकतात. तसेच, जर तुमचे बचत बँक खाते, चालू खात्यात रक्कम शिल्लक असेल, तर ती तुम्ही कोणत्याही निर्बंधाशिवाय सहजरीत्या काढू शकता.

    पेटीएमने काय म्हटले?

    पेटीएमने स्पष्टीकरण देताना म्हटले की, ते आरबीआयच्या निर्देशांचे पालन करण्यासाठी तातडीने पावले उचलतील. गुरुवारी (दि. १ फेब्रुवारी) एका निवेदनात म्हटले की, वेगवेगळ्या पेमेंट पर्यायासाठी पेटीएम पेमेंट्स बँकेसह वेगवेगळ्या बँकांसोबतही काम करते. त्यांनी असेही म्हटले की, आता आम्ही योजनांमध्ये वेग आणू आणि पूर्णपणे इतर बँक भागीदारांकडे जाऊ. म्हणजेच आता ओसीएल पेटीएम पेमेंट्स बँक लिमिटेडऐवजी इतर बँकांसोबत काम करेल.

    1534566723351 1

    या बंदीमुळे पेटीएमला मोठे नुकसान होऊ शकते. अशी चर्चा आहे की, आरबीआयच्या कारवाईमुळे पेटीएमला 500 कोटींहून अधिक रुपयांचे नुकसान होण्याची शक्यता आहे. मात्र, आशा आहे की, आगामी काळात यामध्ये काही महत्त्वाचे निर्णय घेतले जाऊ शकतात.

    विशेष म्हणजे, पेटीएम ब्रँड One97 Communications Ltd च्या शेअर्समध्येही मोठी घसरण झाली आहे. सध्या पेटीएमची शेअर प्राईज ही 487.20 रुपयांपर्यंत पोहोचली आहे.