नवी अर्थक्रांती

Category: उद्योजकता

  • Pet Industry Business: कमी गुंतवणुकीत मोठा नफा देणारा व्यवसाय

    Pet Industry Business: कमी गुंतवणुकीत मोठा नफा देणारा व्यवसाय

    Pet Industry Business: काही उद्योजक त्यांच्या उद्योगात, व्यवसायात यशस्वी होतात व काही व्यवसाय अयशस्वी होऊन बंद पडतात. काही जणांना त्यांचा व्यवसाय टिकवण्यासाठी संघर्ष करावा लागतो. यामागे बरीच कारणे आहेत, त्यापैकी योग्य व अचूक व्यवसाय क्षेत्र निवडणे हे एक महत्त्वाचे कारण आहे. सध्या पाळीव प्राणी व त्यांच्याशी संबंधित उत्पादने म्हणजेच पेट (Pet) इंडस्ट्री हे एक असे क्षेत्र आहे,  ज्यामध्ये गुंतवणूकदार पैसे गुंतवण्यास कायम उत्सुक असतात. बदलत्या काळानुसार कुत्र्या- मांजरासह इत्यादी पाळीव प्राण्यांच्या संगोपणसाठी सुविधा पुरवण्याच्या या व्यवसायाला मोठी गती प्राप्त झाली आहे. मोठ- मोठ्या शहरांमध्ये प्राण्यांसाठी खास ग्रूमिंग सेंटर्स उभी राहिली आहेत.

     सध्या भारतात या क्षेत्रात कोट्यावधी रुपयांची उलाढाल होत आहे. वाढत्या शहरीकरणामुळे लोकांची जीवनशैली खूप वेगाने बदलत आहे. आजकाल उच्चभ्रू वस्त्यांमध्ये व शहरी भागात पाळीव प्राणी पाळण्याचे प्रमाण तुलनेने वाढत आहे. बऱ्याच जणांना एकटेपणा आल्याने ते घरात पाळीव प्राणी पाळतात, तर काही मानसशास्त्रज्ञ, मानसोपचार तज्ज्ञ आपल्या ग्राहकांना पाळीव प्राणी पाळण्याचा सल्ला देतात. बऱ्याच लोकांना मूलबाळ नसल्यास तेही पाळीव प्राणी पाळतात, तर काहीजण केवळ एक आकर्षण/फॅड म्हणून प्राणी पाळतात. बऱ्याच जणांना पशुपालनाची आवड असते. असे पशुप्रेमी एकापेक्षा अधिक प्राणी (कुत्रे, मांजर, पक्षी) आपल्या घरात पाळतात. 

    आजकाल बऱ्याच घरांमध्ये देशीविदेशी प्राण्यांच्या जाती पाहायला मिळतात. या सर्व कारणास्तव या व्यवसायास मोठे स्वरूप प्राप्त झाले आहे. तसेच शहरी भागात हा व्यवसाय नेहमीच फायद्याचा आहे.

    Pet Industry Business: शहरात व उच्चभ्रू वसाहतीत पाळीव प्राणी पाळण्याची हौस आणि छंद जवळपास सर्वच लोकांना असतो. या व्यवसाय क्षेत्रामध्ये अनेक संधी उपलब्ध आहेत. विविध देशी विदेशी जातीच्या प्राण्यांचे ब्रीडिंग, उत्पादन त्याची विक्री, पशुखाद्य निर्मिती व विक्री, पेट (Pet) केअर, पेट (Pet) शेल्टर, पेट (Pet) मेडिसिन, पेट (Pet) पार्लर्स, पेट (Pet) शो, पेट (Pet) गेम्स, पेट (Pet) सलून अशा अनेक प्रकारचे व्यवसाय व ब्रँड्स आज बाजारात नावारूपास आले आहेत. त्यामुळे नवउद्योजकांसाठी हे एक आकर्षक व्यवसाय क्षेत्र आहे, ज्यामध्ये पुष्कळ संधी उपलब्ध आहेत व यशाची खात्री आहे. 

    पेट (Pet) इंडस्ट्री व्यवसायातील यशाच्या खात्रीची काही कारणे खालीलप्रमाणे आहेत : 

    1.  सर्वात महत्त्वाचे कारण या व्यवसायात प्राणी व त्यांच्यासंबंधित सर्व उत्पादनांना बाजारात कायम वाढती मागणी असते. 
    2. अगदी मंदीच्या काळातही या व्यवसाय क्षेत्रावर फारसा फरक पडत नाही व आर्थिक संकटांचा त्रास होत नाही. उलट मंदीच्या काळातही कुत्रे व मांजरांच्या विविध जातीची मागणी स्थिर होती.
    3.  हा व्यवसाय वर्षभर चालतो, त्यामुळे कॅशफ्लोमध्ये सातत्य टिकून राहते. या व्यवसायातील ग्राहक हे त्यांच्या पाळीव प्राण्यांसाठी खर्च करण्यास संकोच करत नाहीत.
       
    4. तसेच ग्राहकांना जास्त माहिती पुरवावी लागत नाही, त्यांना कोणतेही स्पष्टीकरण द्यावे लागत नाही, कारण पाळीव प्राणी पाळणाऱ्यांना त्यांच्या प्राण्यांचे आरोग्य, सवयी, प्रशिक्षण व त्यांचे मनोरंजन कसे करावे याबद्दल अगोदरपासून माहिती असते. ते लोक सर्व बाबतीत आधीपासूनच जागरूक असतात. 
    5. पाळीव प्राण्यांच्या पिल्लांबद्दल लोकांना खूप आकर्षण असते. त्यामुळे बाजारात त्यांमध्येही खूप विविधता दिसते व त्यास ग्राहकांकडून खूप मोठा प्रतिसाद मिळतो.
    6. या व्यवसाय वृद्धीचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे मार्जिन. या क्षेत्रात एकूण गुंतवणुकीच्या ५० ते ६० टक्के नफा मिळतो. कुत्रे व मांजरांच्या पिल्ल्यांच्या खाद्य उत्पादनांमध्ये ४० ते ५० टक्के मार्जिन मिळते, तर त्यांच्यासाठी लागणाऱ्या खेळण्यांमधून ७० टक्के मार्जिन मिळते. पशुखाद्य उत्पादनातून सर्वात जास्त मार्जिन मिळते आणि त्याची मागणी बाजारात वर्षभर असते.
       
    7. आजकाल पेट (Pet) फॅशनमधूनसुद्धा चांगले उत्पन्न मिळते.
    8. सर्वसाधारणपणे पाहता या व्यवसायात पाळीव प्राणी व त्यांच्या संबधित सर्व उत्पादनांची मागणी वाढते आहे व ती निरंतर वाढतच राहील यात शंका नाही, हे मार्केट रिटेलर्सनाच नव्हे, तर व्यावसायिकांनासुध्दा आकर्षित करत आहे आणि दरवर्षी १० ते २० टक्यांनी वाढत आहे, कारण पाळीव प्राण्यांचे मालक त्यांच्या प्राण्यांच्या पालन- पोषणासोबतच त्यांचे मनोरंजन, आरोग्य यासाठी कितीही पैसे खर्च करायला तयार असतात.
       
    9. पाळीव कुत्रे पाळणारे मालक अंदाजे १० ते १५ हजाररुपये दरवर्षी खर्च करतात, तर मांजरांसाठी दरवर्षी किमान १२ ते १५ हजार रुपये खर्च करतात.

    Pet Industry Business: व्यवसायाच्या या संधीचा फायदा आपण  घेतलाच पाहिजे. या प्रत्येक व्यवसायामध्ये आपली पशुपालनाची आवड ही जोपासली जाते व पैसेही कमावता येतात.

    वाचक मित्रहो, बिझनेसची ही नवीन कल्पना तुम्हाला कशी वाटली आम्हाला कमेंट बॉक्समध्ये नक्की कळवा.  

  • Tea Stall Business: १० रुपयांच्या चहातून लाखोंची कमाई?

    Tea Stall Business: १० रुपयांच्या चहातून लाखोंची कमाई?

    Tea Stall Business: मित्रांनो, सोशल मीडियावर आपण अनेकदा ऐकतो की, “एका चहावाल्याची कमाई आयटी इंजिनिअरपेक्षा जास्त असते!”

    १०-१२ रुपये देऊन चहा पिताना तुम्हालाही कधीतरी हा विचार नक्कीच आला असेल. वरवर पाहता हे खूप सोपं आणि आकर्षक वाटतं. पण यामागे खरंच एवढा नफा आहे का? चला, आज चहाच्या टपरीचं ‘रिअलिस्टिक बिझनेस मॅथेमॅटिक्स’ समजून घेऊया.

    सुरुवातीला बघूया कागदावरचं गणित:
    समजा, एका गजबजलेल्या रेल्वे स्टेशन किंवा आयटी पार्कबाहेर एक चहाची टपरी आहे.

    • रोजची विक्री: सरासरी ५०० कप चहा.
    • एका कपची किंमत: १० रुपये.
    • दिवसाची उलाढाल: ५,००० रुपये.
    • महिन्याची उलाढाल: १,५०,००० रुपये!

    Tea Stall Business: आता खर्चाचा विचार करूया. एक कप चहा बनवण्यासाठी दूध, साखर, चहापत्ती, गॅस आणि कागदी कप मिळून साधारण ५ ते ६ रुपये खर्च येतो. म्हणजेच एका कपमागे ४-५ रुपये ढोबळ नफा (Gross Profit). या हिशोबाने दिवसाचा नफा २,५०० रुपये आणि महिन्याचा नफा ७५,००० रुपये होतो. कोणत्याही कॉर्पोरेट टार्गेट्सशिवाय आणि टॅक्स न भरता हातात येणारी ही रक्कम ऐकून कुणीही थक्क होईल.

    पण थांबा! आता बघूया ‘खरे वास्तव’ (The Ground Reality):
    कोणताही व्यवसाय फक्त कागदावरच्या हिशोबाने चालत नाही. या ७५,००० रुपयांच्या नफ्यामधून काही मोठे ‘छुपे खर्च’ आणि संघर्ष वजा करावे लागतात:

    प्राइम लोकेशनची किंमत: गर्दीची जागा फुकट मिळत नाही. तिथे टपरी लावण्यासाठी अधिकृत भाडे किंवा स्थानिक पातळीवर द्यावा लागणारा ‘हफ्ता’ (Adjustment) हा या व्यवसायातील एक मोठा खर्च असतो.

    Tea Stall Business: मदतनीसांचा पगार: दिवसाला ५०० कप चहा बनवणे, ग्राहकांना देणे आणि कप उचलणे हे एका माणसाचे काम नाही. यासाठी किमान १-२ कामगार लागतात, ज्यांचा मासिक पगार द्यावा लागतो.

    शारीरिक मेहनत (Physical Toll): उन्हाळा असो, थंडी असो वा पाऊस… चहावाल्याला रोज १२-१४ तास गरम गॅसशेजारी उभं राहावं लागतं. इथे शनिवार-रविवारची सुट्टी नसते किंवा ‘पेड लीव्ह’ (Paid Leave) नसते. दुकान बंद, म्हणजे त्या दिवसाची कमाई शून्य!

    स्पर्धा: तुमचा चहा प्रसिद्ध झाला, की दुसऱ्याच महिन्यात आजूबाजूला तशाच ४ नवीन टपऱ्या उघडलेल्या असतात.

    थोडक्यात सांगायचं तर…

    Tea Stall Business: चहाचा व्यवसाय हा नक्कीच ‘कॅश रिच’ (Cash Rich) बिझनेस आहे. जर तुमचं ‘लोकेशन’, ‘चव’ आणि ग्राहकांशी असणारं ‘कौशल्य’ परफेक्ट असेल, तर हा व्यवसाय तुम्हाला उत्तम परतावा देतो. पण आयटी इंजिनिअरची फक्त सॅलरी पाहून चालत नाही, चहावाल्याची ती अफाट शारीरिक मेहनत आणि अनिश्चितताही पाहावी लागते.

    तुम्हाला काय वाटतं? नोकरीमधील सुरक्षितता आणि एसी ऑफिस बरं, की स्वतःच्या व्यवसायातील हा संघर्ष आणि स्वातंत्र्य? तुमचं मत कमेंट्समध्ये नक्की सांगा!

    आणखी वाचा :

  • McDonald’s Success Story in India | वडापावच्या देशात परदेशी कंपनी कशी जिंकली?

    McDonald’s Success Story in India | वडापावच्या देशात परदेशी कंपनी कशी जिंकली?

    McDonald’s Success Story: एक असा देश जिथे नाक्या-नाक्यावर वडापाव, समोसा आणि भजीचा खमंग वास येतो. अशा खवय्यांच्या देशात एका परदेशी कंपनीने आपलं दुकान थाटलं. वर्ष होतं १९९६. कंपनीचं नाव – मॅकडोनाल्ड्स (McDonald’s).

    पण सुरुवातीलाच या कंपनीला एक गोष्ट समजली – इथे आपला जागतिक ‘बीफ’ आणि ‘पोर्क’चा मेनू पूर्णपणे फ्लॉप होणार! कारण भारतात बीफ आणि पोर्क खाणं हे धार्मिक व सांस्कृतिक भावनांच्या विरोधात आहे, आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे इथे शाकाहारी लोकांची संख्या खूप मोठी आहे.

    मग या विदेशी ब्रँडने अशी काय जादू केली, की आज त्यांचेसगळे सगळे आउटलेट्स हाऊसफुल असतात? चला तर मग, या ‘ग्लोबल ब्रँडच्या लोकल तडक्याची’ रंजक कहाणी ऐकूया…

    १. नियम लादले नाहीत, स्वतःला बदललं!


    मॅकडोनाल्डने भारतीयांवर आपले नियम लादले नाहीत. त्यांनी चक्क स्वतःला बदलून घेतलं. जगात पहिल्यांदाच त्यांनी एकाच हॉटेलमध्ये शाकाहारी आणि मांसाहारी ग्राहकांसाठी पूर्णपणे ‘स्वतंत्र किचन’ बनवले. हा निर्णय भारतीयांचा विश्वास जिंकण्यासाठी पहिला मास्टरस्ट्रोक ठरला.

    २. ‘मॅकआलू टिक्की’चा जन्म


    भारतीयांना काय आवडतं? बटाटा आणि मसाले! हे ओळखून त्यांनी अस्सल भारतीय चवीचा ‘मॅकआलू टिक्की’ बर्गर लाँच केला. परदेशी पावामध्ये दडलेला हा देशी बटाट्याचा तडका भारतीयांना एवढा आवडला की त्याने विक्रीचे रेकॉर्ड मोडले. आणि त्यांच्या जगप्रसिद्ध ‘बिग मॅक’ची जागा रॉयल ‘महाराजा मॅक’ने घेतली!

    ३. खिशाला परवडणारा रॉयल अनुभव


    पण खरा गेम चेंजर ठरला तो त्यांचा सायकोलॉजिकल प्रायसिंग (Psychological Pricing) फॉर्म्युला. विचार करा, एसी हॉटेल, इंटरनॅशनल ब्रँड, आणि तिथे मिळतंय अवघ्या ७ रुपयांत सॉफ्ट सर्व्ह आईस्क्रीम आणि २५ रुपयांचा बर्गर! याने मध्यमवर्गीय भारतीयांना एका विदेशी ब्रँडचा फील अगदी स्वस्तात दिला.

    ४. ‘हॅपी मील’ची जादू


    McDonald’s Success Story त्यांनी मार्केटिंगसाठी मुलांना टार्गेट केलं. ‘हॅपी मील’सोबत मिळणाऱ्या मोफत खेळण्यांमुळे, लहान मुलं हट्ट करून आपल्या आई-वडिलांना मॅकडोनाल्डमध्ये खेचून आणू लागली. एक मूल आलं की सोबत अख्खं कुटुंब येणार, हे फॅमिली मार्केटिंगचं गणित पक्कं होतं.

    थोडक्यात सांगायचं तर…
    मॅकडोनाल्डने भारतात फक्त फास्ट फूड विकलं नाही, तर भारतीयांच्या खिशाला परवडणारा ‘इंटरनॅशनल अनुभव’ विकला. एका विदेशी ब्रँडने स्थानिक संस्कृती आणि चवीचा आदर करून कसा व्यवसाय मोठा करावा, याचं हे एक उत्तम उदाहरण आहे.

    तुमचा आवडता बर्गर कोणता? अस्सल ‘मॅकआलू टिक्की’ की रॉयल ‘महाराजा मॅक’? कमेंटमध्ये नक्की सांगा!

  • Startup Yojana: स्टार्टअपसाठी ५ महत्त्वाच्या सरकारी योजना

    Startup Yojana: स्टार्टअपसाठी ५ महत्त्वाच्या सरकारी योजना

    Startup Yojana: मित्रांनो, दुसऱ्याच्या हाताखाली कामं करायला कोणाला आवडतं? तुम्ही जर नोकरी करत असाल, तरी एकदा तरी तुम्हाला स्वतःचा व्यवसाय असावा हा विचार नक्कीच मनात येऊन गेला असेल. किंवा काहींनी तर ठरवलं असेल की दुसऱ्यांची जी हुजरेगिरी खूप झाली, स्वतःचं काहीतरी अस्तित्व निर्माण करायचंय.

    या लेखात, तुम्हाला त्या सरकारी आणि खाजगी योजनांबद्दल माहिती देणार आहोत, ज्या तुमच्या नवीन व्यवसायाला योग्य मार्गदर्शन देण्यासोबतच आर्थिक पाठबळ देखील देतील.

    १) प्रधानमंत्री मुद्रा योजना

    प्रधानमंत्री मुद्रा योजना (PMMY) ही योजना सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योजकांना (MSMEs) आर्थिक सहाय्य देण्यासाठी सुरू करण्यात आली आहे. यामध्ये विशेषत: लहान आणि नवउद्योजकांना त्यांच्या व्यवसायासाठी आवश्यक असलेले भांडवल उपलब्ध करून दिले जाते.

    मुख्य वैशिष्ट्ये:

    या योजनेत एकूण तीन प्रकारे कर्ज दिले जाते. 

    • शिशु (Shishu):  यात रु. 50,000 पर्यंतचे कर्ज नवीन उद्योजकांसाठी दिले जाते
    • किशोर (Kishore):यात  रु. 50,001 ते रु. 5 लाखांपर्यंतचे कर्ज दिले जाते. 
    • तरुण (Tarun): यात  रु. 5 लाख ते रु. 10 लाखांपर्यंतचे कर्ज दिले जाते

    प्रधानमंत्री मुद्रा योजनेचा लाभ कसा मिळवाल?

    मुद्रा योजना (पीएमएमवाय) च्या माध्यमातून कर्ज मिळवण्यासाठी तुम्हाला राष्ट्रीयकृत बँकेच्या शाखेत जाऊन विहित नमुन्यात अर्ज सादर करावा लागेल. जर तुम्ही स्वत:च्या उद्योग सुरू करणार असाल तर तुम्हाला घराचा मालकी हक्क किंवा भाड्याच्या घराचे करारपत्र, कामासंबंधित माहिती, आधार, पॅन नंबर सह अन्य कागदपत्रे सादर करावी लागतील.

    बँकेचे शाखा व्यवस्थापक तुमच्याकडून उद्योगासंबंधी आवश्यक माहिती विचारतील. या माहितीनुसार, तुम्हाला पीएमएमवाय योजनेच्या माध्यमातून लोन मंजूर केले जाऊ शकते. उद्योगाच्या स्वरूपानुसार, शाखा व्यवस्थापक तुम्हाला प्रोजेक्ट रिपोर्ट तयार करण्यासही सांगू शकतात. पीएमएमवाय योजनेबद्दल अधिक माहितीसाठी, तुम्ही योजनेची अधिकृत वेबसाइट http://www.mudra.org.in/ ला भेट देऊ शकता.

    या योजनेत  कर्ज प्राप्त करण्यासाठी कोणतीही मालमत्ता गहाण ठेवण्याची गरज नाही, कर्जावरील व्याजदर बँकांच्या धोरणांवर अवलंबून असतो. व्यावसायिक आवश्यकतांसाठी, जसे की मशीन खरेदी, कामगारांचे पगार, सामग्री खरेदी इत्यादीसाठी आपण हे कर्ज घेऊ शकतो. ही योजना लहान उद्योजकांसाठी आर्थिक सहाय्य मिळविण्याचा उत्तम मार्ग आहे, कारण यात कोणतीही मालमत्ता गहाण न ठेवता कर्ज मिळवता येते. विविध बँका, नॉन-बँकिंग वित्तीय संस्थांकडून (NBFCs) आणि मायक्रोफायनान्स संस्थांकडून कर्ज उपलब्ध करून दिले जाते. 

    २) पीएम स्वनिधी योजना 

    प्रधानमंत्री स्ट्रीट व्हेंडर्स आत्मनिर्भर निधी (पीएम स्वनिधी) योजना १ जून २०२० रोजी सुरू करण्यात आली. या योजनेचा मुख्य उद्देश देशातील रस्त्यावरील विक्रेत्यांना (स्ट्रीट व्हेंडर्स) आर्थिक सहाय्य प्रदान करणे आहे, या योजनेसाठी स्ट्रीट वेंडर जवळ महापालिकेने जारी केलेले ओळखपत्र असणे आवश्यक आहे. मात्र जर स्ट्रीट वेंडर्स नोंदणीकृत नसतील, तर ते सुद्धा स्वनिधी योजनेअंतर्गत ऑनलाईन तथा ऑफलाईन अर्ज करू शकतात. या योजनेअंतर्गत मिळालेले कर्ज लाभार्थ्यांना एक वर्षाच्या आत सुलभ हप्त्यात किंवा कमी व्याजदरात परतफेड करावे लागते.

    मुख्य वैशिष्ट्ये 

    कर्जाची उपलब्धता: या योजनेअंतर्गत, रस्त्यावरील विक्रेत्यांना सुरुवातीला ₹१०,००० पर्यंतचे विना गॅरंटी कर्ज दिले जाते. कर्जाची परतफेड नियमितपणे केल्यास पुढील टप्प्याचे जास्त रकमेचे कर्ज मिळू शकते.

    सुविधाजनक परतफेड: हे कर्ज १ वर्षाच्या कालावधीत मासिक हप्त्यांमध्ये परत करता येते. जर विक्रेत्यांनी हप्ते वेळेत भरले, तर त्यांना व्याजावर ७% सबसिडी मिळते.

    डिजिटल व्यवहारांना प्रोत्साहन: डिजिटल माध्यमातून व्यवहार केल्यास अतिरिक्त लाभ दिले जातात. UPI, डेबिट कार्ड, QR कोड इत्यादींच्या माध्यमातून व्यवहार करण्यास प्रोत्साहन दिले जाते.

    क्रेडिट स्कोर सुधारणा: नियमित हप्ते भरण्यामुळे विक्रेत्यांचा क्रेडिट स्कोर सुधारतो, ज्यामुळे भविष्यात आणखी कर्ज घेणे सुलभ होते.

    रस्त्यावरील विक्रेते, ज्यांनी २४ मार्च २०२० किंवा त्याआधी व्यवसाय सुरू केला असेल, या योजनेसाठी पात्र आहेत. लायसन्सधारक विक्रेत्यांव्यतिरिक्त ओळखपत्र असलेल्या विक्रेत्यांना देखील या योजनेचा लाभ घेता येतो.

    अर्ज कसा कराल ?

    Startup Yojana: पीएम स्वनिधी योजनेसाठी अर्ज करण्यासाठी रस्त्यावरील विक्रेत्यांना नजीकच्या बँकेमध्ये जाऊन अर्ज करावा लागतो किंवा अधिकृत ऑनलाईन पोर्टलवर जाऊन अर्ज करू शकतात.

    रस्त्यावरील विक्रेत्यांना स्वतःच्या व्यवसायाची पुनर्बांधणी आणि विस्तार करण्यासाठी आर्थिक मदत मिळते. यामुळे आत्मनिर्भर भारताचे उद्दिष्ट साध्य करण्यास मदत होत आहे. पीएम स्वनिधी योजना रस्त्यावरील विक्रेत्यांसाठी एक महत्त्वपूर्ण उपक्रम आहे, ज्यामुळे ते आर्थिकदृष्ट्या स्थिर होऊ शकतात आणि आपला व्यवसाय  सुरू करू शकतात.

    ३) स्कील इंडिया डिजिटल हब (SIDH )

    स्कील इंडिया डिजिटल हब योजना ही भारत सरकारची अतिशय महत्त्वाकांक्षी योजना आहे, जी युवकांना विविध कौशल्य प्रशिक्षण देण्यासाठी राबवली जाते. या योजनेचा उद्देश भारतातील युवकांना नव्या डिजिटल युगाच्या मागणीनुसार सक्षम करणे आहे.

    योजनेची उद्दिष्टे

    डिजिटल कौशल्य विकास: युवकांना डिजिटल कौशल्ये शिकवून त्यांना रोजगारक्षम बनवणे.

    स्वयंरोजगाराची संधी: युवकांना विविध डिजिटल व्यावसायिक संधी निर्माण करण्यास प्रेरित करणे.

    कौशल्य प्रशिक्षण: ऑनलाइन माध्यमातून आणि क्लासरूम ट्रेनिंगद्वारे विविध कौशल्यं शिकवणे.

    उद्योगाशी संलग्नता: उद्योगांच्या गरजेनुसार युवकांना प्रशिक्षित करणे आणि त्यांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देणे.

    अर्ज करण्याची प्रक्रिया:

    यासाठी अर्ज करताना अधिकृत वेबसाइटवर जाऊन ऑनलाइन अर्ज भरावा लागतो. ओळखपत्र, शैक्षणिक कागदपत्रे इत्यादी आवश्यक दस्तावेज सादर करणे आवश्यक आहे. अर्जदाराला योग्यतेनुसार प्रशिक्षणासाठी प्रवेश दिला जातो. ही योजना युवकांना आत्मनिर्भर बनवण्याच्या दिशेने एक मोठे पाऊल आहे, ज्यामुळे त्यांना भविष्यातील डिजिटल जगात उत्तम संधी मिळतील.

    या योजनेअंर्तगत विविध कौशल्यांमध्ये मोफत प्रशिक्षण उपलब्ध असते, तसेच वेगवेगळ्या डिजिटल कौशल्यांवरील ऑनलाईन कोर्सेसची सुविधा उपलब्ध असते.  प्रशिक्षणानंतर उद्योगांमध्ये इंटरशिप किंवा प्रोजेक्ट्स मिळण्याची संधी मिळते तसेच प्रशिक्षणानंतर सरकार मान्यताप्राप्त प्रमाणपत्र मिळते.

    ४) स्टार्टअप इंडिया

    स्टार्टअप इंडिया योजना ही भारत सरकारची एक महत्त्वाकांक्षी योजना आहे, जी भारतातील उद्योजकतेला प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि नवउद्योजकांना सहकार्य करण्यासाठी सुरू करण्यात आली आहे. देशातील उद्योजकांना जागतिक स्तरावर स्पर्धात्मक बनवण्यसाठी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 16 जानेवारी 2016 रोजी या योजनेची घोषणा केली होती.  स्टार्टअप इंडिया योजनेच्या माध्यमातून सरकारने अनेक धोरणात्मक बदल केले, ज्यामुळे स्टार्टअप्सना अनुकूल वातावरण मिळाले. ही योजना देशातील बेरोजगारी कमी करणे, नवकल्पनांना  प्रोत्साहन देणे आणि आर्थिक विकासाला गती देणे या प्रमुख उद्दिष्टांवर आधारित आहे.

    मुख्य वैशिष्ट्ये 

    करभरण्यातून सूट: स्टार्टअप्सना तीन वर्षांसाठी करातून सूट दिली जाते. त्याचबरोबर, पात्र स्टार्टअप्सना Minimum Alternate Tax मध्ये सूट मिळते.

    स्वतःच्या संकल्पना आणि उत्पादने पेटंट करण्यासाठी सहाय्य: स्टार्टअप्सना जलदगतीने पेटंट अर्ज मंजूर होण्यासाठी सहाय्य दिले जाते. पेटंट अर्ज दाखल करण्यासाठी लागणाऱ्या फीमध्ये सवलत मिळते, तसेच सरकारतर्फे आर्थिक सहाय्यही दिले जाते.

    फंडिंग आणि गुंतवणूक सहाय्य: स्टार्टअप्ससाठी सरकारने ₹10,000 कोटींचा ‘फंड ऑफ फंड्स’ स्थापन केला आहे. या फंडाच्या माध्यमातून स्टार्टअप्सना भांडवल मिळवण्यासाठी सहाय्य केले जाते. व्हेंचर कॅपिटलिस्ट्स, अँजेल इन्व्हेस्टर्स आणि बँका यांच्याकडून स्टार्टअप्सना गुंतवणूक मिळवण्यासाठीही मार्गदर्शन केले जाते.

    मॅन्युफॅक्चरिंग आणि व्यापारातील सवलती: स्टार्टअप्सना सरकारच्या विविध निविदांमध्ये सहभागी होण्यासाठी आणि खरेदीसाठी विशेष सवलती मिळतात. यामध्ये स्टार्टअप्सना मागील अनुभवाची किंवा टर्नओव्हरची अट लावली जात नाही.

    उद्योगासाठी अनुकूल वातावरण निर्माण: देशातील शैक्षणिक संस्थांमध्ये आणि संशोधन केंद्रांमध्ये इनक्यूबेशन सेंटर स्थापन करून नवउद्योजकांना सहाय्य केले जाते. स्टार्टअप्ससाठी योग्य धोरणं तयार करून, यासाठी उद्योजकाना मार्गदर्शन केले जाते. 

    लायसन्सिंग आणि नियमातील सवलती: स्टार्टअप्सना विविध प्रकारची लायसन्स मिळवण्यासाठी कमीत-कमी  कागदपत्रांची आवश्यकता असते, तसेच ही प्रक्रिया जलदगतीने पूर्ण होते. पर्यावरणीय आणि श्रम नियमांमधून काही सवलती दिल्या जातात, ज्यामुळे स्टार्टअप्सना व्यवसाय सुरु करण्यासाठी सहूलियत मिळतं असते.

    स्किल डेव्हलपमेंट आणि ट्रेनिंग: उद्योजकतेला प्रोत्साहन देण्यासाठी देशभरातील विविध क्षेत्रातील तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन कार्यक्रम, प्रशिक्षण शिबिरे, आणि कार्यशाळा आयोजित केल्या जातात. शैक्षणिक संस्थांमध्ये स्टार्टअप कोर्सेस आणि प्रोग्राम्स सुरु करून उद्योजकतेची मानसिकता वाढवण्याचा प्रयत्न केला जातो.

    योजनेचा लाभ कसा घ्यावा?

    Startup Yojana: सर्वप्रथम, स्टार्टअप इंडिया पोर्टलवर स्टार्टअपची नोंदणी करणे आवश्यक आहे. यासाठी, PAN कार्ड, कंपनीचे नोंदणी प्रमाणपत्र, आणि संबंधित कागदपत्रांची आवश्यकता असते. स्टार्टअप्सना डीपीआयआयटी (DPIIT) कडून स्टार्टअप म्हणून मान्यता मिळवावी लागते. या मान्यतेसाठी स्टार्टअपने नवीन आणि नाविन्यपूर्ण संकल्पना विकसित केल्या असाव्यात आणि कंपनीचे वय 10 वर्षांपेक्षा कमी असावे लागते.

    नोंदणी झाल्यानंतर, स्टार्टअप्स विविध कर लाभ, सवलती, आणि निधी मिळवण्यासाठी अर्ज करू शकतात. सरकारच्या ‘फंड ऑफ फंड्स’ आणि विविध वित्तीय संस्थांमधून गुंतवणूक मिळवण्यासाठी अर्ज करता येतो. स्टार्टअप्सना इनक्यूबेशन सेंटर आणि इन्व्हेस्टर मॅचमेकिंग सेवांचा लाभ देखील घेता येतो.

    स्टार्टअप इंडिया योजनेमुळे देशभरातील नवउद्योजकांना त्यांच्या संकल्पना प्रत्यक्षात आणण्याची संधी मिळाली आहे. या योजनेमुळे उद्योजकतेला मोठ्या प्रमाणात चालना मिळाली आहे, ज्यामुळे देशाच्या अर्थव्यवस्थेत नवीन रोजगार निर्मिती, उत्पादनक्षमता वाढवणे, आणि जागतिक पातळीवर भारताचा दबदबा वाढवण्यास मदत झाली आहे.

    ५) जागृती यात्रा 

    जागृती सेवा संस्थेने मध्य भारतातील उद्योग विकासाला चालना देण्यासाठी जागृती यात्रा आयोजित केली आहे. या यात्रेअंतर्गत उद्योजकांना एक अनोखी संधी मिळते. ज्यामुळे त्यांना प्रख्यात उद्योजकांशी भेटण्याची, व्यावसायिक प्रशिक्षण घेण्याची आणि जागतिक अनुभव मिळवण्याची संधी मिळते.

    यात्रेचे मुख्य उद्दिष्ट:

    जागृती यात्रा (JY): भारतातील टियर 2 (अधिक विकसित जिल्हे परंतु मोठ्या शहरांपेक्षा कमी) . आणि टियर 3 (कमी विकसित, आर्थिक आणि सामाजिक संसाधनांची उपलब्धता कमी असणारे जिल्हे ) जिल्ह्यांमधील उद्योजकांना पाठिंबा देणे.

    सहकार्य वाढवणे: उद्योजकांमध्ये नेटवर्किंग आणि सहकार्य वाढवणे, व्यावसायिक ज्ञान आणि संसाधनांची उपलब्धता.

    शिष्यवृत्ती अर्ज: यात आपल्यालाला आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांसाठी शिष्यवृत्तीसाठी अर्ज करता येतो. 

    विविध भारतीय प्रदेशांतून प्रवास करून सांस्कृतिक आणि भौगोलिक अनुभव मिळवयाचा असेल तर या यात्रेपेक्षा उत्तम पर्याय नाही. तसेच या ठिकाणी अनेक तज्ज्ञांच्या कार्यशाळा आणि सत्रांद्वारे ज्ञान प्राप्त करता येते. व्यावसायिक कौशल्यं आणि नेटवर्किंगच्या संधी मिळवता येतात अनेक उद्योजक आणि सामाजिक बदल घडवणाऱ्या व्यक्तींशी संवाद साधता येतो आणि त्यांच्या अनुभवाचा लाभ घेता येतो 

    तर मित्रांनो, हे काही प्रमुख उपक्रम आहेत जे नवउद्योजकांसाठी एक महत्त्वपूर्ण संधी प्रदान करतात. या योजनांचा वापर करून, आपण आपल्या कल्पकतेला सकारात्मक दिशा देऊ शकता आणि आपल्या उद्दिष्टांपर्यंत पोहोचण्याच्या मार्गावर एक पाऊल पुढे जाऊ शकता. नवउद्योजकांनी या सुवर्णसंधीचा फायदा करून घेतल्यास त्यांच्या यशस्वी उद्योजकीय प्रवासास गती नक्कीच  मिळेल.

    आणखी वाचा

  • Quick Commerce 2026: ऑनलाइन खरेदीचा सर्वात वेगवान अवतार

    Quick Commerce 2026: ऑनलाइन खरेदीचा सर्वात वेगवान अवतार

    Quick Commerce 2026: क्विक कॉमर्स (Quick Commerce) म्हणजे E-commerce चा पुढचा आणि अत्यंत वेगवान टप्पा. हे नवीन मॉडेल ग्राहकांना किराणा माल, औषधे, खाद्यपदार्थ, आणि इतर दैनंदिन वस्तू अवघ्या काही मिनिटांत पोहोचवते. ग्राहकांच्या बदलत्या गरजा आणि आधुनिक तंत्रज्ञानातील प्रगती यामुळे क्विक कॉमर्सने जगभरातील Business क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणात बदल घडवून आणला आहे.

    भारतात क्विक कॉमर्स क्षेत्रात झेप घेतलेले अनेक Startups आहेत, जे लोकांच्या जीवनशैलीत आणि खरेदीच्या पद्धतीत वेगाने बदल घडवत आहेत. या लेखात आपण क्विक कॉमर्सची व्याप्ती, त्याचा इतिहास, प्रमुख कंपन्या आणि तंत्रज्ञानाच्या मदतीने होत असलेली वाढ, यांचा सखोल आढावा घेणार आहोत.

    क्विक कॉमर्स म्हणजे काय आणि ही संकल्पना कशी कार्य करते?

    क्विक कॉमर्स (Q-commerce) म्हणजेच जलद ई-कॉमर्स सेवा, ज्यामध्ये ग्राहकांना १० ते ३० मिनिटांत वस्तू डिलीव्हर केल्या जातात. पारंपारिक ई-कॉमर्समध्ये Delivery ला काही तासांपासून काही दिवस लागू शकतात, पण Q-commerce तात्काळ सेवा पुरवतो. या सेवेमध्ये किराणा, ताजे अन्न, औषधे आणि इतर रोजच्या गरजेच्या वस्तूंचा समावेश आहे.

    मायक्रो फुलफिलमेंट सेंटर्स (Micro-Fulfillment Centers)

    जलद सेवा देण्यासाठी, शहराच्या वेगवेगळ्या भागांमध्ये छोटे स्टोअर्स उभारले जातात, ज्यांना ‘डार्क स्टोअर्स’ किंवा मायक्रो फुलफिलमेंट सेंटर्स म्हटले जाते. यामध्ये थोड्या प्रमाणात पण अत्यंत आवश्यक वस्तू साठवल्या जातात.

    यामधील डिलीव्हरीची प्रक्रिया Gig Economy वर आधारित असते, म्हणजेच फ्रीलांस काम करणारे Delivery Partners ऑर्डर पोहोचवतात. यात स्मार्ट तंत्रज्ञानाचा वापर केला जातो ज्यामुळे ऑर्डर मिळाल्यानंतर तात्काळ Route Planning आणि Real-time Tracking यासारख्या सुविधा वापरून ग्राहकांना वेळेत सेवा दिली जाते. अशा प्रकारे, क्विक कॉमर्स जलद आणि सोयीस्कर खरेदीचा अनुभव देते.

    क्विक कॉमर्सचा इतिहास (History of Q-Commerce)

    क्विक कॉमर्स संकल्पनेचा उदय विशेषतः COVID-19 महामारीच्या काळात झाला. २०२० च्या लॉकडाऊन दरम्यान, लोकांना घरातून बाहेर पडणे शक्य नव्हते आणि आवश्यक वस्तूंची तातडीने गरज होती. या स्थितीने किराणा माल, औषधे, आणि दैनंदिन वापराच्या वस्तू जलदगतीने पोहोचवणाऱ्या सेवांची मागणी प्रचंड वाढवली.

    तंत्रज्ञानाने सुसज्ज असलेल्या कंपन्यांनी या संधीचा फायदा घेत, डार्क स्टोअर्स आणि Smart Logistics वापरून जलद सेवा सुरू केल्या. भारतासारख्या देशात, जिथे शहरीकरण वेगाने होत आहे आणि लोकांचा दिनक्रम खूप व्यस्त आहे, तिथे क्विक कॉमर्स सेवांनी जलदगतीने बाजारपेठ काबीज केली.

    क्विक कॉमर्समधील प्रमुख कंपन्या (Top Q-Commerce Brands)

    भारताच्या क्विक कॉमर्स क्षेत्रात काही प्रमुख स्टार्टअप्सने आपला मोठा ठसा निर्माण केला आहे:

    • झेप्टो (Zepto): हा स्टार्टअप २०२१ मध्ये मुंबईत सुरू झाला. झेप्टो अवघ्या १० ते २० मिनिटांत किराणा माल घरपोच पोहचवतो. ते मायक्रो फुलफिलमेंट सेंटर्सद्वारे कार्य करतात, ज्यामुळे ग्राहकांच्या ऑर्डर त्यांच्या जवळच्या गोदामातून अतिशय वेगाने पूर्ण केल्या जातात.
    • ब्लिंकिट (Blinkit): हा स्टार्टअप पूर्वी ग्रोफर्स (Grofers) म्हणून ओळखला जात होता. त्यांनी क्विक कॉमर्सवर लक्ष केंद्रित करण्यासाठी आपली रणनीती बदलली आहे आणि १०-१५ मिनिटांत वस्तू पोहोचवण्याचा यशस्वी पॅटर्न तयार केला आहे.
    • स्विगी इन्स्टामार्ट (Swiggy Instamart): स्विगी, जी एक प्रमुख Food Delivery कंपनी आहे, तिने इन्स्टामार्टच्या माध्यमातून क्विक कॉमर्समध्ये प्रवेश केला. Instamart ग्राहकांना तातडीने आवश्यक वस्तू पोहोचवण्यासाठी स्विगीच्या अवाढव्य लॉजिस्टिक्स नेटवर्कचा वापर करते.

    तंत्रज्ञानाचा प्रगत वापर (Role of Technology)

    कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI – Artificial Intelligence) आणि Data Analytics च्या मदतीने कंपन्या ग्राहकांच्या खरेदीच्या सवयींचा सखोल अभ्यास करत आहेत. यामुळे त्यांना ग्राहकांना वेळेवर आणि अचूक सेवा देणे सोपे जात आहे. उदाहरणार्थ, नियमितपणे काही विशिष्ट वस्तू खरेदी करणाऱ्या ग्राहकांसाठी AI आधीच त्यांचा साठा तयार ठेवतो, ज्यामुळे डिलिव्हरी प्रक्रिया अधिक वेगवान होते.

    Logistics Management हा जलद वितरणासाठी एक महत्त्वाचा घटक आहे, जिथे कंपन्या GPS System, स्मार्ट रूट प्लॅनिंग आणि रियल-टाइम ट्रॅकिंगचा प्रभावी वापर करतात. तंत्रज्ञानामुळे संपूर्ण प्रक्रिया जलद, कार्यक्षम आणि अचूक होते, ज्यामुळे ग्राहकांचा अनुभव मोठ्या प्रमाणावर सुधारतो.

    भविष्यातील वाटचाल (Future Trends)

    क्विक कॉमर्स हा ई-कॉमर्स क्षेत्रात एक क्रांतिकारी बदल आहे, ज्यामुळे खरेदीचा संपूर्ण अनुभव बदलला आहे. ग्राहकांना जलद सेवा मिळाल्यामुळे त्यांची अपेक्षा वाढली आहे आणि कंपन्यांना त्यांच्या सेवा आणखी सुधारण्याची गरज भासू लागली आहे. भविष्यात, Drone Delivery, Automation (ऑटोमेशन) आणि नवीन तंत्रज्ञानाच्या मदतीने क्विक कॉमर्स अधिक कार्यक्षम आणि सर्वव्यापी होण्याची शक्यता आहे. या प्रगतीमुळे खरेदी अधिक सुलभ, जलद आणि कार्यक्षम होईल.

    आणखी वाचा :

  • E-Commerce: ई-कॉमर्स क्षेत्राची झपाट्याने वाढ

    E-Commerce: ई-कॉमर्स क्षेत्राची झपाट्याने वाढ

    E-Commerce: जाणून घेऊया, भारतीय ई-कॉमर्स मार्केट, UPI आणि बरंच काही….

    भारतामध्ये मागील अनेक वर्षांत व्यापारी क्षेत्रात अनेक मोठे बदल घडून आले. स्मार्टफोन, इंटरनेट, स्वस्त डेटा यांमुळे ग्राहकांची खरेदी-विक्रीची सवय झपाट्याने बदलली आहे. घरबसल्या मोबाईलवर अगदी काही क्षणात एका क्लिक वरून वस्तू मागवण्याची सुविधा आता सर्वसामान्यात रूढ झाली आहे. याच बदलाला आपण E-commerce (ई-कॉमर्स) असे म्हणतो. वस्तू व सेवा यांची खरेदी-विक्री इंटरनेटद्वारे केली जाणारी पद्धत म्हणजे ई-कॉमर्स.

    भारतात झपाट्याने वाढणारे E-commerce Market

    २०२३ – २४ या आर्थिक वर्षात भारताचा E-commerce Market बाजार सुमारे १०.२५ लाख कोटी एवढा होता. तज्ञांच्या अंदाजानुसार २०२७-२८ पर्यंत हा बाजार २४ लाख कोटींहून अधिक होईल. म्हणजेच दरवर्षी सुमारे १८ ते १९ टक्के दराने प्रचंड वाढ अपेक्षित आहे. २०२४ मध्ये भारतातील इंटरनेट वापरकर्त्यांची संख्या ८८.६ कोटी इतकी झाली आहे. आज B2B Business, B2C Business – थेट ग्राहकाला विक्री, ऑनलाइन लिलाव विक्री, एका ग्राहकाकडून दुसऱ्याला विक्री (C2C), असे काही ई-कॉमर्सचे प्रमुख प्रकार भारतामध्ये प्रचलित आहेत.

    UPI: डिजिटल पेमेंटमधील क्रांती

    ई-कॉमर्सच्या वाढीसाठी Digital Payments चा मोठा वाटा आहे. भारतात UPI (Unified Payments Interface) हे खूप मोठे यश ठरले आहे. ऑगस्ट २०२५ मध्ये UPI ने २००० कोटींहून अधिक व्यवहार पूर्ण केले, ज्यांची किंमत तब्बल २४.८५ लाख कोटी इतकी होती. एवढ्या प्रमाणावर स्वस्त, सोपी आणि सुरक्षित व्यवहार व्यवस्था जगात दुसरीकडे नाही.

    UPI मुळे ई-कॉमर्समध्ये कार्ड किंवा Cash-on-Delivery (COD) वर अवलंबून राहावे लागत नाही. आता छोट्या दुकानदारांपासून ते मोठ्या ब्रँडपर्यंत सर्व जण QR Code द्वारे पैसे स्वीकारतात. यामुळे ग्राहकांचा विश्वास वाढला आहे.

    ONDC: छोट्या विक्रेत्यांसाठी सुवर्णसंधी

    आजपर्यंत ऑनलाइन खरेदी काही मोठ्या कंपन्यांपुरते मर्यादित होती. पण सरकारने सुरू केलेल्या ONDC (Open Network for Digital Commerce) या योजनेमुळे स्थानिक दुकानदार, शेतकरी, किराणा व्यावसायिक, रेस्टॉरंट मालक यांनाही डिजिटल बाजारपेठ उपलब्ध झाली आहे. २०२५ मध्ये ONDC वर दर महिन्याला लाखो व्यवहार होत असून हजारो छोटे विक्रेते यात सहभागी झाले आहेत. त्यामुळे मोठ्या Platforms वर अवलंबून न राहता थेट ग्राहकांपर्यंत पोहोचणे शक्य झाले आहे.

    Logistics व वितरण (Delivery)

    ई-कॉमर्समध्ये ग्राहकाला सर्वात जास्त महत्त्वाचं वाटतं ते म्हणजे जलद वितरण. भारत सरकारने राष्ट्रीय लॉजिस्टिक्स धोरण (National Logistics Policy) जाहीर करून खर्च कमी करण्यावर भर दिला आहे. २०२५ मध्ये लॉजिस्टिक्स खर्च GDP च्या ८.३५% इतका आहे, जो ५% पर्यंत कमी करण्याचे उद्दिष्ट ठेवले आहे.

    मोठ्या शहरांमध्ये आता एक-दोन दिवसांत वस्तू मिळतात, तर झोमॅटो, ब्लिंकिटसारख्या कंपन्या १०-३० मिनिटांत Grocery घरपोच करत आहेत.

    ई-कॉमर्सचे फायदे (Benefits of E-commerce)

    इंटरनेटच्या मदतीने खरेदी-विक्री करणे अधिक जलद, सुरक्षित आणि सोपं झालं आहे. ई-कॉमर्सचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे तो २४ तास उपलब्ध असतो. ग्राहक कुठूनही आणि कधीही आपल्या गरजेची वस्तू खरेदी करू शकतो. यामध्ये एकाच ठिकाणी हजारो उत्पादने व Brands ची निवड मिळते, त्यामुळे जास्त पर्याय सहज उपलब्ध होतात.

    ऑनलाइन खरेदीमुळे वेळ आणि श्रम दोन्हीची बचत होते, कारण ग्राहकांना दुकानात जाऊन रांगेत उभे राहावे लागत नाही. त्याशिवाय वस्तू घरपोच सेवेच्या माध्यमातून थेट ग्राहकांच्या दारात पोहोचवल्या जातात. विक्रेत्यांसाठीही ई-कॉमर्स फायदेशीर आहे, कारण दुकानभाडे, कर्मचारी, वीज, इत्यादी खर्च कमी होतो आणि त्यामुळे ते ग्राहकांना सवलती आणि Offers देऊ शकतात.

    ई-कॉमर्समुळे व्यापाऱ्यांना Global Market मध्ये सहज पोहचता येते. एखादा छोटा विक्रेता देखील आपल्या उत्पादनांची विक्री जगभर करू शकतो. तसेच, Price Comparison करणे सोपे असल्यामुळे ग्राहकांना सर्वोत्तम दर मिळतो. सुरक्षित आणि जलद Digital Payments हेही ई-कॉमर्सचे एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य आहे.

    ई-कॉमर्सचे फायदे (Benefits of E-commerce)

    ई-कॉमर्स पुढील आव्हाने (Challenges)

    E-Commerce: जरी ई-कॉमर्स व्यापारी क्षेत्रातील मोठी क्रांती असली तरी ई-कॉमर्ससमोर काही गंभीर आव्हाने आहेत. नकली वस्तूंची विक्री, Returns & Refunds मधील अडचणी, Cyber Fraud, ग्रामीण भागात अजूनही स्थिर इंटरनेट व डिजिटल साक्षरतेचा (Digital Literacy) अभाव इ. समस्यांचा विचार करणे आवश्यक आहे.

    नियमन व ग्राहक संरक्षण (Consumer Protection)

    सरकारने Consumer Protection Rules, 2020 लागू करून ग्राहकांच्या हक्कांचे संरक्षण केले आहे. या नियमांनुसार प्लॅटफॉर्मनी स्पष्ट परतावा धोरण (Return Policy), ग्राहक तक्रार निवारण अधिकारी (Grievance Officer), व पारदर्शक जाहिराती यांची अट पाळणे बंधनकारक केले आहे. तसेच Digital Personal Data Protection Act, 2023 (DPDP Act) मुळे ग्राहकांची वैयक्तिक माहिती सुरक्षित ठेवण्याची जबाबदारी ई-कॉमर्स कंपन्यांकडे आली आहे.

    सामाजिक परिणाम (Social Impact)

    ई-कॉमर्सने MSME (सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग) क्षेत्राला प्रचंड चालना दिली आहे. स्थानिक कारागीर, शेतकरी, महिला उद्योजिका आता थेट देशभरात व परदेशात आपली उत्पादने विकू शकतात. उदाहरणार्थ, विदर्भातील संत्री, कर्नाटकातील कॉफी, कोकणातील आंबा, राजस्थानातील हस्तकला हे सगळं आता डिजिटल माध्यमातून ग्राहकांपर्यंत सहज पोहोचत आहे.

    भविष्याचा वेध (Future Trends)

    आगामी काळात कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI – Artificial Intelligence), आवाजावर आधारित खरेदी (Voice Commerce), थेट सोशल मीडियावर खरेदी (Social Commerce), पर्यावरणपूरक पॅकेजिंग, तसेच Drone Delivery या गोष्टी ई-कॉमर्सला आणखी नवी दिशा देतील.

    एकंदरीत, ई-कॉमर्स हा आजच्या भारताच्या अर्थव्यवस्थेचा नवा इंजिन ठरला आहे. २०२५ मध्येच हा बाजार १० लाख कोटींहून अधिक झाला असून, काही वर्षांत दुप्पट होण्याची शक्यता आहे. UPI सारखी पेमेंट व्यवस्था, ONDC सारखी खुली नेटवर्क प्रणाली, आणि सरकारचे ग्राहक संरक्षणाचे कायदे यामुळे लोकांचा ई-कॉमर्सवर विश्वास वाढला आहे. या तंत्रज्ञानाधारित क्रांतीमुळे उद्योजकतेला नवे आयाम मिळाले असून भारताचे डिजिटल भविष्य अधिक सक्षम होत आहे.

    आणखी वाचा :

  • Fevicol Man: एका वॉचमन च्या कल्पनेतून साकारलेला ब्रॅण्ड

    Fevicol Man: एका वॉचमन च्या कल्पनेतून साकारलेला ब्रॅण्ड

    Fevicol Man: फेविकॉलची जाहिरात “फेविकॉल का मजबूत जोड, आसानी से टूटेगा नहीं” ही सर्वांनाच परिचयाची आहे. आजही “मजबूत जोड” म्हटलं की फेविकॉल आठवतं, कारण फेविकॉल असेल तर जोड खरोखरच टिकाऊ असतो. फेविकॉलच्या जाहिरातींनी आणि त्यांच्या Branding ने लोकांच्या मनात या नावाची छाप कायमची बसवली आहे. लहानपणापासून आपल्याला अनेक गोष्टी तुटल्या की फेविकॉल वापरायची सवय आहे, मग ती वस्तू कितीही लहान किंवा मोठी असो.

    पण तुम्हाला कधी विचार आला आहे का की या यशस्वी Brand च्या मागे कोण आहे? हा ब्रँड उभा करणारी ती प्रेरणादायी व्यक्ती म्हणजे बलवंत पारेख, ज्यांना “Fevicol Man” म्हणूनही ओळखलं जातं. गुजरातच्या भावनगरमधील एक साधा माणूस, ज्याने आपल्या मेहनतीने फेविकॉलला यशस्वी बनवलं आणि तो घराघरात पोहोचवला.

    आजच्या या लेखात आपण बलवंत पारेख यांच्या प्रेरणादायी Life Journey वर एक नजर टाकूया, आणि पाहूया की त्यांनी कसं फेविकॉलसारख्या सामर्थ्यवान ब्रँडची निर्मिती केली.

    प्रारंभिक जीवन (Early Life)

    बलवंत पारेख यांचा जन्म १९२५ साली गुजरातमधील भावनगर जिल्ह्यातील महुवा या शहरात एका जैन कुटुंबात झाला. त्यांचे आजोबा मॅजिस्ट्रेट होते, त्यामुळे कुटुंब सुशिक्षित आणि प्रतिष्ठित होते. लहानपणापासूनच बलवंत यांना शिक्षणाची आवड होती. त्यांच्या पालकांना वाटत होतं की त्यांनी कायद्याची पदवी घेऊन वकील व्हावे. त्यामुळे त्यांनी मुंबईतील शासकीय विधी महाविद्यालयात (Government Law College) कायद्याचं शिक्षण घेतलं.त्याकाळी देशात स्वातंत्र्याचे वारे वाहू लागले होते. महात्मा गांधींच्या विचारांची देशात लाट पसरली होती. बलवंत यांनी देखील स्वातंत्र्याच्या या संग्राममध्ये सक्रिय सहभाग घेतला, Quit India Movement मध्येही ते पूर्ण तन मनाने सहभागी झाले होते मात्र त्यांनी आधी आपला अभ्यास पूर्ण करावा असा घरच्यांचा दबाव होता.

    शिक्षण घेत असतानाच बलवंत यांचा विवाह कांताबेन यांच्यासोबत झाला. कायद्याची पदवी तर त्यांना मिळाली पण बलवंत यांना वकिलीपेक्षा व्यवसायात अधिक रस होता. त्यांनी वकिली न करता मुंबईतील एका रंगाई आणि मुद्रणालयात काम करायला सुरुवात केली. काही काळानंतर त्यांनी ही नोकरी सोडली आणि एका लाकूड व्यापाऱ्याच्या कार्यालयात शिपाई म्हणून नोकरी धरली, जिथे ते पत्नीसोबत गोदामात राहत होते. त्यांना स्वतःचा Business सुरु करायची तीव्र इच्छा होती म्हणून कठीण परिस्थितीतून मार्ग काढताना त्यांनी मोहन नावाच्या गुंतवणूकदाराच्या (Investor) मदतीने पाश्चात्य देशांतून सायकल, सुपारी, आणि कागदी रंग आयात करण्याचा व्यवसाय सुरू केला. पण दुर्दैवाने तो व्यवसाय फार काळ टिकू शकला नाही, त्या काळात त्यांनीं व्यवसायासाठी घेतलेल्या विविध कर्जांमुळे त्यांना खूप आर्थिक बोजादेखील सहन करावा लागला.

    संघर्षांतून सुरु केला यशाचा प्रवास (Success Story)

    त्यांनी नंतर अनेक छोटी मोठी कामं करून आपल्या मेहनतीच्या बळावर थेट जर्मनी गाठली आणि फेडको या कंपनीत ते रुजू झाले. फेडकोमधील नोकरी बलवंत यांना उद्योग आणि व्यवसायाचे तंत्र शिकवणारी ठरली. फेडको या जर्मन कंपनीसोबत काम करताना त्यांना उत्पादकता, गुणवत्ता नियंत्रण आणि उत्पादनांच्या साठवण व्यवस्थापनाबद्दलची माहिती मिळाली. फेडकोने काही काळानंतर व्यवसायातून बाहेर पडण्याचा निर्णय घेतला. यावेळी मात्र बलवंत यांनी परत स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्याचं ठरवलं. 1954 मध्ये त्यांनी आपल्या भावासह मुंबईच्या जेकब सर्कल येथे ‘Parekh Dyechem Industries‘ नावाने एक कंपनी स्थापन केली, जी औद्योगिक रसायने, रंगद्रव्य इमल्शन आणि रंगांचे उत्पादन आणि विक्री करत होती. ही त्यांची पहिली उद्योजकीय पायरी होती.

    फेविकॉलचा शोध (Invention of Fevicol)

    Pidilite Industries म्हणजेच पारेख डायकेम लाइट इंडस्ट्रीजने प्रथम औद्योगिक उत्पादनासाठी काम केलं , परंतु बलवंत यांना सुतारांच्या वापरासाठी एक नवीन उत्पादने तयार करण्याची संधी दिसली. सुतारांना कामासाठी लागणारे गोंद त्या काळात अनेकदा प्राण्यांच्या अवयवांपासून तयार होत असे, ज्यामुळे त्याच्या वापरात काही मर्यादा येत होत्या. यामुळे त्यांनी शाकाहारी म्हणजेच कोणत्याही प्राण्याची हत्त्या न करता गोंद तयार करण्याचा संकल्प केला. आपल्या जुन्या कंपनीच्या नावातला फेडको आणि कॉल म्हणजे गोंद हा जर्मन शब्द जोडून ‘Fevicol‘ नावाचा त्यांनी नवीन ब्रँड तयार केला. फेविकॉलची निर्मिती १९५९ सालापासून सुरु झाली. सुरुवातीला अपेक्षित असं यश त्यांना मिळालं नाही, मात्र फेविकॉलच्या उत्तम दर्जामुळे ते सुतारांच्या पसंतीस उतरू लागले.

    Fevicol Man एका वॉचमन च्या कल्पनेतून साकारलेला ब्रॅण्ड

    Fevicol Man:फेविकॉलने सुतारांचा बाजार कसा काबीज करावा यासाठी एक अभिनव योजना आखली. बलवंत यांनी “Fevicol Champions Club” नावाचा एक समुदाय निर्माण केला. या क्लबने सुतारांना फेविकॉल उत्पादनांची माहिती देऊन त्यांच कौशल्य आणि व्यवसाय अधिक सुधारण्यासाठी मदत केली. या समुदायात फक्त उत्पादनाबद्दल शिकवलं गेलं नाही, तर सुतारांना एकमेकांशी संवाद साधण्यासाठी आणि शिकण्यासाठी एक व्यासपीठ उपलब्ध करून दिलं. या मोहिमेमुळे फेविकॉलने त्या काळात देशभरातील ८०% पेक्षा जास्त सुतारांचा विश्वास प्राप्त केला.

    जाहिरात आणि व्यवसाय विस्ताराचे धोरण (Marketing Strategy)

    १९८९ मध्ये बलवंत पारेख यांनी फेविकॉलला एक सार्वत्रिक ब्रँड बनवण्याचा संकल्प केला. या उद्देशासाठी त्यांनी एक Advertising Strategy अवलंबली. “दम लगाके हैशा” आणि “फेविकॉल का मजबुत जोड़ है, टूटेगा नहीं” या प्रभावशाली स्लोगनद्वारे (Slogan) त्यांनी फेविकॉलला सर्वसामान्यांच्या वापरात आणलं. फेविकॉल केवळ सुतारांसाठी नाही, तर घराघरातील लोकांसाठी एक उपयोगी साधन बनले. या अनोख्या जाहिरातींमुळे फेविकॉलने भारतीय बाजारपेठेत एक विशेष स्थान प्राप्त केले आणि 20 वर्षांच्या आत अविश्वसनीय 70% Market Share मिळवला. या यशात, देशातील प्रत्येक दोन सुतारांपैकी एकाने फेविकॉल वापरण्यास सुरुवात केली.

    Fevicol Man: 1993 पर्यंत, Pidilite ने बॉम्बे स्टॉक एक्स्चेंजवर (BSE) IPO मध्ये प्रवेश केला, आणि सर्व काही ठीकटाक आणि सुरळीत असूनही बलवंत पारेख पूर्णपणे समाधानी नव्हते, कारण त्यांची इच्छा होती की फेविकॉल सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनाचा एक अविभाज्य भाग बनावं. ग्राहकांच्या मागणीनुसार, त्यांनी फेविकॉलचा Logo बदलून दोन जोडलेले हत्ती बनवले, जे एकता आणि शक्तीचे प्रतीक झाले. यामुळे फेविकॉल 30 ग्रॅमच्या ट्यूबमध्ये उपलब्ध झाला, त्याला प्रचंड लोकप्रियता मिळली.

    आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रसिद्धी मिळवत बलवंत पारेख यांनी २००६ पर्यंत फेविकॉलचा विस्तार केला, फेविकॉल ७१ देशांमध्ये पोहोचले. त्याच वेळी, M-Seal आणि Dr. Fixit सारखे अन्य ब्रँड्स देखील यशस्वीपणे लाँच करण्यात आले. बलवंत यांच्या नेतृत्वाखाली Pidilite Industries जवळजवळ २००० कोटी रुपयांच्या मूल्याची कंपनी बनली, ज्यामुळे फेविकॉलने भारतीय बाजारपेठेत एक वर्चस्व प्रस्थापित केलं.

    सामाजिक आणि शैक्षणिक कार्य (Philanthropy)

    बलवंत पारेख हे केवळ उद्योगातच नाही तर समाजकार्यात देखील सक्रिय होते. त्यांनी त्यांच्या मूळ गावी म्हणजेच महुवा येथे दोन शाळा, एक महाविद्यालय, आणि एक रुग्णालयाची स्थापना केली. त्यांना आपल्या संस्कृती आणि इतिहासाची प्रचंड आवड होती म्हणून त्यांनी ‘दर्शक फाउंडेशन’ (Darshak Foundation) या संस्थेची स्थापना केली, ही संस्था भारतीय सांस्कृतिक इतिहासावर संशोधन करते. बलवंत यांचे स्वतःचे एक खाजगी ग्रंथालय होते ज्यामध्ये शास्त्र, साहित्य, कायदा, मानसशास्त्र, आणि सामान्य ज्ञानाचे विविध ग्रंथ होते. त्यांनी ‘Balwant Parekh Centre for General Semantics and Other Human Sciences‘ या संस्थेची स्थापना करून, लोकांच्या शिक्षणासाठी आणि विज्ञानविषयक संशोधनासाठी एक ठोस पाऊल उचलले.

    मित्रांनो, बलवंत पारेख यांचा जीवनप्रवास आणि कार्य समाजासाठी प्रेरणादायी आहे. एका सामान्य व्यक्तीने जिद्द, मेहनत आणि सततची शिकण्याची तयारी याच्या जोरावर उद्योगजगताला नवी दिशा दिली. फेविकॉलचे माध्यमातून त्यांनी भारतीयांना एक असा ब्रँड दिला जो एकता, विश्वास, आणि अतूट बंधनाचे प्रतीक आहे. आजही बलवंत पारेख यांच्या योगदानाचे स्मरण त्यांच्या उद्योजकीय विचारसरणीतून आणि समाजसेवेच्या कार्यातून होते.

  • OYO Success Story in Marathi: रितेश अग्रवाल यांच्या यशाचा प्रवास

    OYO Success Story in Marathi: रितेश अग्रवाल यांच्या यशाचा प्रवास

    OYO Success Story in Marathi: दिल्लीच्या कडकडत्या थंडीत, खिशात फक्त तीस रुपये घेऊन रात्रीच्या वेळी रस्त्यावर फिरणाऱ्या एका अठरा वर्षांच्या मुलाने कधी विचार केला असेल का, की तो एक दिवस जगातील सर्वात तरुण अब्जाधीशांपैकी एक होईल? ही कहाणी आहे ओयो (OYO) चे संस्थापक आणि सीईओ रितेश अग्रवाल (Ritesh Agarwal) यांची. आज २०२६ (2026) मध्ये ओयोचा हा विस्तार केवळ एका स्टार्टअपची यशोगाथा नसून, भारतीय उद्योजकतेच्या जागतिक भरारीचे ते एक जिवंत प्रतीक ठरले आहे.

    सुरुवातीचा संघर्ष: सिम कार्ड ते स्वप्नांचा शोध

    १९९३ (1993) मध्ये ओडिसाच्या एका मध्यमवर्गीय कुटुंबात जन्मलेल्या रितेशचे मन कधीच पुस्तकी ज्ञानात रमले नाही. घरच्यांना वाटत होते की त्यांनी इंजिनिअर व्हावे, पण रितेशला स्वतःचे काहीतरी वेगळे करायचे होते. वयाच्या अवघ्या अठराव्या वर्षी त्यांनी शाळा सोडली आणि नशीब आजमावण्यासाठी दिल्ली गाठली. दिल्लीत राहणे सोपे नव्हते; सुरुवातीला त्यांनी पोटापाण्यासाठी सिम कार्ड विकण्याचेही काम केले. पण त्यांचे लक्ष नेहमीच ‘काहीतरी मोठे’ करण्यावर होते. खिशात पैसे नसतानाही त्यांचा निश्चय इतका मजबूत होता की त्यांना परिस्थिती हरवू शकली नाही.

    ओयोची (OYO) मूळ कल्पना: प्रवासातील गैरसोय आणि संधी

    जेव्हा एकदा रितेश डेहराडून आणि मसुरीच्या सहलीवर गेले, तेव्हा त्यांना एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवली – भारतात हॉटेल मिळवणे सोपे आहे, पण ‘स्वस्त आणि खात्रीशीर’ हॉटेल मिळवणे कठीण आहे. कधी खोली अस्वच्छ असते, तर कधी वाय-फाय नसते. या समस्येतूनच त्यांनी ‘ओरवेल स्टेज’ (Oravel Stays) ची स्थापना केली. पुढे २०१३ (2013) मध्ये त्यांनी प्रसिद्ध ‘थिल फेलोशिप’ (Thiel Fellowship) जिंकली, ज्यामध्ये त्यांना सुमारे ७८ (78) लाख रुपयांची स्कॉलरशिप मिळाली. या भांडवलातून त्यांनी ओरवेलचे रूपांतर ‘OYO Rooms’ मध्ये केले.

    २०२६ मधील ओयो: तोट्यातून नफ्याकडे जाणारी ‘मनी मशीन’

    २०२४ (2024) पर्यंत ओयो ही तोट्यात चालणारी कंपनी मानली जात होती, परंतु २०२५-२६ (2025-26) हे वर्ष कंपनीसाठी ‘टर्नअराउंड’ वर्ष ठरले आहे.

    विक्रमी नफा: ताज्या आर्थिक आकडेवारीनुसार, ओयोने आर्थिक वर्ष २०२५ (FY25) मध्ये ६२३ (623) कोटी रुपयांचा निव्वळ नफा नोंदवला आहे. मार्च २०२६ (March 2026) च्या अहवालानुसार हा आकडा आणखी वाढण्याची शक्यता आहे.

    जागतिक विस्तार: आज ओयोचा विस्तार ८० (80) देशांतील आठशेपेक्षा जास्त शहरांमध्ये झाला आहे. कंपनीकडे आता ४३,००० (43,000) हून अधिक मालमत्ता (Properties) आहेत.

    मोटेल ६ (Motel 6) चे अधिग्रहण: रितेश अग्रवाल यांनी नुकतेच अमेरिकेतील प्रसिद्ध ‘Motel 6’ साखळीचे ४,३०० (4,300) कोटी रुपयांना अधिग्रहण करून जागतिक स्तरावर आपली पकड अधिक घट्ट केली आहे.

    रितेश अग्रवाल: शार्क टँक आणि गुंतवणूकदार

    २०२६ (2026) मध्ये रितेश केवळ ओयोचे मालक राहिलेले नाहीत, तर ते एक प्रबळ गुंतवणूकदार म्हणून उदयास आले आहेत. ‘शार्क टँक इंडिया’ (Shark Tank India) च्या माध्यमातून त्यांनी अनेक एआय (AI) आणि पर्यावरणपूरक (Sustainability) स्टार्टअप्समध्ये मोठी गुंतवणूक केली आहे. मार्च २०२६ (March 2026) पर्यंत त्यांची एकूण संपत्ती सुमारे १६,००० (16,000) कोटी रुपये इतकी अंदाजित आहे. वयाच्या अवघ्या २४ (24) व्या वर्षी ते भारतातील अब्जाधीशांच्या यादीत सामील झाले होते.

    बहुप्रतीक्षित आयपीओ (IPO) ची प्रतीक्षा

    गुंतवणूकदारांसाठी सर्वात महत्त्वाची बातमी म्हणजे ओयोचा आयपीओ. मार्च २०२६ (March 2026) च्या ताज्या अपडेट्सनुसार, ओयोच्या मूळ कंपनीने (Prism) सुमारे ६,६५० (6,650) कोटी रुपये उभारण्यासाठी सेबीकडे (SEBI) गोपनीय कागदपत्रे दाखल केली आहेत. बाजारातील तज्ज्ञांच्या मते, या आयपीओमुळे ओयोचे बाजार मूल्य (Valuation) सात ते आठ अब्ज डॉलर्सच्या घरात जाऊ शकते.

    आव्हाने आणि भविष्यातील धोरण

    ओयोचा प्रवास फुलांच्या पायघड्यांचा नव्हता. मध्यंतरी हॉटेल मालकांचे वाद आणि कायदेशीर प्रकरणांमुळे कंपनीच्या प्रतिमेला धक्का बसला होता. मात्र, २०२६ (2026) मध्ये रितेश यांनी ‘प्रिझम’ (Prism) या नवीन ब्रँड ओळखीतून तंत्रज्ञान आणि ग्राहकांचा विश्वास पुन्हा मिळवण्यावर भर दिला आहे. आता ओयो केवळ हॉटेल बुकिंग ॲप राहिलेले नसून, ते एक ‘फुल-स्टॅक टेक्नॉलॉजी प्लॅटफॉर्म’ बनले आहे.

    यशासाठी फक्त जिद्द हवी!

    रितेश अग्रवाल यांचा प्रवास आपल्याला सांगतो की, तुमची सुरुवात कितीही लहान असली तरी तुमचे विचार आणि निश्चय (संकल्प) मोठे असले पाहिजेत. सिम कार्ड विकणारा मुलगा ते १६,००० (16,000) कोटींच्या कंपनीचा मालक, हा प्रवास प्रत्येक भारतीय तरुणाला प्रेरणा देणारा आहे. जर तुमच्याकडे स्पष्ट व्हिजन आणि मेहनत करण्याची तयारी असेल, तर यशाची शिखरे गाठणे अशक्य नाही.

    तुम्हाला रितेश अग्रवाल यांचा कोणता गुण सर्वात जास्त आवडतो? ओयोचा आयपीओ आल्यावर तुम्ही त्यात गुंतवणूक करणार का? कमेंट्समध्ये तुमची मते नक्की कळवा! अशाच नवनवीन प्रेरणादायी यशोगाथा आणि बिझनेस अपडेट्ससाठी आमच्या वेबसाइटला पुन्हा भेट द्यायला विसरू नका!

  • असा उभा राहिला KFC उद्योगसमूह

    असा उभा राहिला KFC उद्योगसमूह 

     प्रत्येकाला त्याच्या आयुष्यात एकदा तरी चांगल्या आणि वाईट दोन्ही परिस्थितीचा सामना करावा लागतो. प्रत्येक जण आपापल्या परीने याचा सामना करत असतो, काही जण परिस्थितीसमोर हतबल होऊन हार मानतात तर तेच काहीजण त्यावर मात करून स्वतःला सिद्ध करतात. वयाची साठी आली की लोक आपण करत असलेल्या कामातून निवृत्ती घेतात आणि उर्वरित आयुष्य आरामात घालवतात, मित्रांनो अपयश ही यशाची पहिली पायरी आहे असं म्हटलं जातं ; पण आज आपण ज्या व्यक्तीबद्दल जाणून घेणार आहोत, त्या व्यक्तीने आयुष्यात अपयश हे एकदा नाही, दोनदा नाही तर तब्बल 1009 वेळा पाहिलं आहे, पण तरीसुद्धा आज ती व्यक्ती यशाचं परमोच्च शिखर गाठून आपल्या सर्वांसाठी आदर्श ठरली आहे. ज्यांनी इतर लोकांच्या निवृत्तीच्या वयात स्वतःची नवीन सुरुवात केली आणि ती सुरुवात यशस्वी करूनही दाखवली. त्या व्यक्तीचे नाव आहे, कर्नल हारलँड सॅंडर म्हणजेच KFC या सर्वात मोठ्या फास्टफूड उद्योगसमूहाचे निर्माते. त्यांचीच आज जयंती आणि त्यानिमित्ताने त्यांच्या कार्यावर टाकलेला प्रकाश. 

    अनेकवेळा नोकरी मध्ये त्यांची निराशा झाली. पत्नीदेखील सोडून गेली. आर्मीमधूनही त्यांची हकालपट्टी झाली. त्यांनी सुरू केलेल्या हॉटेललादेखील आग लागली. निवृत्तीनंतर त्यांना फक्त 105 डॉलर्स मिळाले. पण या सर्व अडचणी त्यांच्या कर्तुत्वाच्या आड कधीच आल्या नाहीत. 

     हारलँड सॅंडर यांचा जन्म 9 सप्टेंबर 1890 मध्ये अमेरिकेमध्ये झाला. भावंडांमध्ये हारलँड सर्वात मोठे. त्यांचे आईवडील शेतकरी होते. पाच वर्षाचे असताना त्यांच्या वडिलांचा मृत्यू झाला, त्यानंतर संपूर्ण कुटुंबाची जबाबदारी ही हारलँड यांच्या आईवर येऊन पडली. त्यावेळी त्यांच्या आईने कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करण्यासाठी नोकरी करायला सुरुवात केली. आई नोकरीला जात असल्यामुळे लहान भावंडांचा सांभाळ करण्याची जबाबदारी   हारलँड यांच्यावर असायची ते स्वतः त्यांच्यासाठी आणि त्यांच्या भावंडांसाठी जेवण बनवायचे,  तेव्हाच त्यांना कुकिंगची आवड लागली. ते कायम नवनवीन रेसिपी बनवण्याचा प्रयत्न करायचे. 

     हारलँड बारा वर्षाचे असताना त्यांच्या आईने दुसरे लग्न केले परंतु दुसऱ्या वडिलांसोबत त्यांचे पटत नसल्याने ते शेतात येऊन राहू लागले आणि शेती करू लागले. सातवीला असताना हारलँड यांनी शिक्षण सोडून दिले व ते त्यांच्या काकांकडे राहायला गेले, त्यावेळी त्यांचे काका एका कारच्या कंपनीत नोकरीला होते. काकांनी  हारलँड यांना कंडक्टर म्हणून नोकरी मिळवून दिली. 

    आर्मी, इन्शुरन्स, कायदा, हॉटेल शेफ, टायरचे दुकान, बोट चालवणे  अशा विविध क्षेत्रात त्यांनी काम केले ; परंतु एकाही नोकरीमध्ये त्यांना स्थिरता लाभली नाही, या काळात एक मुलगी असताना त्यांची पत्नी देखील त्यांना त्यांच्या अस्थिर आयुष्यामुळे सोडून गेली. नंतर त्यांनी पेट्रोल पंपावर काम करायला सुरुवात केली, तेथे काम करत असताना लोकं जेव्हा त्यांना बसची वाट पाहताना दिसली तेव्हा ती संधी ओळखून हारलँड यांनी तेथे छोटे हॉटेल सुरू केले. केंटुकीच्या गव्हर्नरला हारलँड यांची Fried Chicken हा पदार्थ इतका आवडला की त्यांनी हारलँड यांच्यावर खुश होऊन त्यांना “कर्नल” पदवी दिली. रस्त्याच्या कामामुळे नंतर त्यांचं हे हॉटेल देखील बंद झालं.

    हॉटेल बंद झाल्यावर हारलॅंड यांना पुन्हा नोकरी करावी लागली. वयाच्या 60व्या वर्षी निवृत्त झाल्यावर त्यांना सरकारकडून फक्त 105 डॉलरचा चेक मिळाला. अशावेळी त्यांच्या मनात आत्महत्या करण्याचा देखील विचार आला. पण तेव्हा देखील अजूनही सगळं संपलं नाही आपण काहीतरी करू शकतो ही हिम्मत त्यांच्यामध्ये होती.

    निवृत्तीच्या वेळी मिळालेले 105 डॉलर आणि प्रेशर कुकर घेऊन हारलँड सॅंडर त्यांच्या Fried Chickenच्या रेसिपीसाठी Business Partnar शोधू लागले. तब्बल 1009 हॉटेल व्यवसायिकांनी त्यांच्यासोबत बिझनेस पार्टनरशिप नाकारली. अनेकदा पदरी फक्त अपयश पडलं.  अखेरीस केंटुकीच्या एका मोठ्या हॉटेल व्यवसायिकाने त्यांची फ्रेंचाईजी स्वीकारली. तेव्हापासून त्यांच्या दुकानाचे नाव Kentucky Fried Chicken म्हणजेच KFC असे ठेवण्यात आले. बघता बघता त्यांच्या या Unique रेसिपीला लोकांनी भरभरून प्रतिसाद दिला. अतिशय कमी कालावधीत KFC च्या 600 Franchise पूर्ण झाल्या. 1964 मध्ये वयाच्या 73व्या वर्षी हारलँड यांनी जॉन ब्राऊन यांना KFC 2 मिलियन डॉलर म्हणजेच 14 कोटी रुपयांना  विकली. त्यातील अर्धी संपत्ती त्यांनी दान करून टाकली. आज रोजी 200 हून अधिक देशात KFC चे 18000 हून अधिक रेस्टॉरंट्स आहेत. KFC ची आज वर्षाला अब्जावधींमध्ये उलाढाल होते. आज KFC ही जगातील सर्वात मोठी फास्ट फूड Chain आहे.

    KFC चे संस्थापक कर्नल हारलँड सॅंडर त्यांच्या यशाचं हेच रहस्य सांगतात की,

    मला संकटे जिंकून देत नाहीत आणि मीही हार म्हणायला तयार नाही

    तुम्ही आत्ता जे करत आहात त्यात आवड निर्माण करा

    अथवा तुम्हाला जे आवडते ते करा

  • Top 5 Business – गृहिणींसाठी टॉप 5 व्यवसाय

    Top 5 Business – गृहिणींसाठी टॉप 5 व्यवसाय

    पूर्वीच्या काळात फक्त चूल आणि मूल आणि वंश विस्तारासाठी वापरलं जाणारं साधन, एवढीच स्त्रियांची ओळख होती. कुटुंबातील निर्णय प्रक्रियेत, अर्थार्जनात सहसा स्त्रियांचा वाटा नसायचा. त्यांचं काम फक्त घर आणि मुलं सांभाळणं इथपर्यंतच मर्यादित.

    पण काळ बदलला तसे लोकांचे विचारही बदलले. स्त्री शिक्षणाच्या प्रणेत्या सावित्रीबाई फुले यांच्या सारख्या काही स्त्रिया मुलींसाठी लढल्या आणि चित्र बदलत गेलं. समाज साक्षर होत गेला आणि मुलींनीही स्वतःचं कर्तृत्व सिद्ध करण्याच्या संधी सोडल्या नाहीत. 

    पुरुषांच्या खांद्याला खांदा लावून स्त्रियाही व्यवसायात उतरू लागल्या..आणि यशस्वी देखील झाल्या… 

    आजही अनेक गृहिणींना स्वतःचं काहीतरी करावं, व्यवसाय सुरू करावा, अशी इच्छा असते पण योग्य मार्गदर्शनाची कमतरता भासते..

    घरातील खर्चाला आपल्या परीने हातभार लावावा आणि स्वतःही आर्थिक दृष्ट्या स्वावलंबी व्हावे, अशी अनेक गृहिणींची इच्छा असते. अश्यावेळी आपल्या छंदाचे, आवडीचे रुपांतर आपण घरगुती म्हणजेच घरबसल्या करता येणाऱ्या व्यवसायात करू शकतो. यामुळे आवड जपल्याचे, छंद पूर्ण करण्याचे समाधान मिळेल, शिवाय यातून अर्थार्जन सुद्धा होईल.

    आजच्या या लेखाच्या माध्यमातून आपण असे 5 व्यवसाय पाहणार आहोत ..जे कोणतीही गृहिणी अगदी कमी भांडवलात आणि घरबसल्या सुरू करू शकते.

    1. फूड डिलिव्हरी व्यवसाय : 

    आजच्या धावपळीच्या युगात घरगुती जेवणाचे महत्त्व वाढले आहे. तुम्ही स्थानिक ग्राहकांसाठी घरगुती जेवण तयार करून ते डिलिव्हरी करू शकता. बऱ्यापैकी मुलं – मुली शिक्षणासाठी, नोकरीसाठी आपलं घर सोडून बाहेर राहत असतात. अशा वेळी त्यांना रोजचं बाहेर खाणं खिशाला आणि आरोग्याच्या दृष्टीनेही परवडत नाही, ही गरज ओळखून तुम्ही घरगुती मेस किंवा टिफिन सर्विस सुरू करू शकता, यासाठी तुम्हाला तुमच्या पाककृतींचा एक मेन्यू तयार करावा लागेल आणि  सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मचा वापर करून तसेच Mouth Publicity करून त्याची जाहिरात करावी लागेल.

    आवश्यकता :

    • स्वच्छता आणि सुरक्षिततेचा विचार
    • चविष्ट आणि रुचकर जेवण 
    • सर्वसामान्यांना परवडणारे दर 

    2. हँडमेड प्रोडक्ट्स : 

    घरगुती आणि हाताने बनवलेल्या वस्तूंकडे लोकांचा कल वाढत आहे. जर तुम्हाला हस्तकला आवडत असेल किंवा तुमच्यात ते कौशल्य असेल तर तुम्ही हँडमेड प्रोडक्ट्स तयार करून त्याची विक्री करू शकता. सोप्या दागिन्यांपासून ते सजावटीच्या वस्तूंपर्यंत, या क्षेत्रात अनेक संधी उपलब्ध आहेत. तुम्ही विविध ऑनलाइन प्लॅटफॉर्म उदा. Etsy, Instagram, Meesho  वर तुमच्या उत्पादनाची विक्री करू शकता.

    आवश्यकता :

    •  कलात्मकता
    • चांगल्या मार्केटिंग कौशल्यांचा वापर
    • वेळेवर सेवा

    3. टयूशन्स : 

    जर तुम्ही शिकलेले असाल आणि  तुम्हाला एखादी संकल्पना दुसऱ्याला सोप्या पद्धतीने आणि समजेल अश्या भाषेत समजावून सांगता येत असेल, तर तुम्ही तुमच्या ज्ञानाचा वापर करून ऑनलाइन ट्यूटर म्हणून काम करू शकता. विविध विषयांमध्ये तुम्हाला शिकवण्याची आवड असेल, तर तुम्ही विद्यार्थ्यांना शिकवण्यासाठी ऑनलाइन प्लॅटफॉर्म वापरू शकता. तसेच घरगुती शिकवणी देखील घेऊ शकता. 

    आवश्यकता :

    • विषयाची योग्य माहिती
    • शिकवण्याची हातोटी 
    • ऑनलाईन टयूशन्स साठी मोबाईल किंवा लॅपटॉप, इंटरनेट कनेक्शन 

    4. डे केअर सेवा :

    शहरी भागात डे केअर सेंटर किंवा पाळणाघरे ही आजच्या काळाची गरज बनली आहे. ज्या महिलांना लहान मुलांची आवड आहे, त्यांच्यासाठी पाळणाघर किंवा डे केअर हा एक उत्तम  व्यवसाय ठरू शकतो. नोकरदार महिला आपल्या मुलांना घरासारखे वातावरण मिळावे आणि प्रेमाने तसेच आवश्यक ती  काळजी घेऊन त्यांची  मुले सांभाळली जातील अश्या पाळणाघरांना प्राधान्य देताना दिसतात. त्यामुळे घरच्या घरी करता येणारा हा व्यवसाय फायदेशीर आहे.

    घरातच थोडी रिकामी, मोकळी हवा येणारी जागा असेल तर तेथेच हा व्यवसाय सुरु करता येतो. महिलांमध्ये मुळातच वात्सल्य हा गुण असतो. त्यामुळे तुमच्याकडे येणाऱ्या मुलांचा तुम्ही प्रेमाने सांभाळ करता असे एकदा दिसून आले की तुमच्या डे केअर ची जाहिरात या मुलांच्या पालकांकडूनच मोठ्या प्रमाणावर केली जाते. 

    आवश्यकता : 

    • जास्त संख्येने मुले असतील तर कुटुंबियांची मदत लागेल किंवा मदतनीस ठेवावी लागते. 
    • तसेच जेथे मुले आहेत तेथील जागेची स्वच्छता, शांतता, मुलांच्या खाण्यापिण्याची चोख व्यवस्था ठेवणे आवश्यक असते. 
    • मुलांना खेळण्यासाठी पुरेशी खेळणी, त्यांना झोपाविण्यासाठी योग्य व्यवस्था हवी. थोडे भांडवल घालून अशी व्यवस्था करता येते.

    5. Freelance लिखाण :

    जर तुम्हाला लिखाणाची आवड असेल, तुमच्यात लेखन कौशल्य असेल आणि एखाद्या विषयाची मांडणी आकर्षकपणे करण्याची हातोटी जर तुमच्याकडे असेल तर तुम्ही Freelance लेखक म्हणून काम करू शकता. तुम्ही ब्लॉग पोस्ट, लेख किंवा कॉपीराइटिंगसारख्या विविध प्रकारचे लिखाण करू शकता. अनेक कंपन्या आणि वेबसाईट्स‌ त्यांच्यासाठी Freelance लेखक शोधत असतात. 

    आजकाल  ई कॉमर्स व्यवसाय प्रचंड वेगाने वाढतो आहे. त्यासाठी थोडक्यात, आकर्षक स्वरुपात, सहज सोपा, व्यवसायाची माहिती करून देणारा मजकूर लिहून देणे असे या कामाचे स्वरूप आहे. व्यवसायात स्पर्धा वाढल्याने स्पर्धकापेक्षा आपली उत्पादने अधिक चांगली कशी हे ग्राहकांवर ठसविण्यासाठी अश्या मजकुराची आवश्यकता असते.

    याशिवाय स्वतःची Blogging Website सुरू करून देखील तुम्ही त्यावर लिखाण करू शकता.

     आवश्यकता :

    • आवड 
    • उत्कृष्ट लिखाण कौशल्य
    • मार्केटिंगच्या साधनांची माहिती
    • वेळेचं व्यवस्थापन
    • असे अनेक व्यवसाय गृहिणींना करता येऊ शकतात. ठरवलं तर सर्व शक्य आहे. 
    • इच्छाशक्ती, योग्य व्यक्तींचे सल्ले आणि कुटुंबाला विश्वासात घेऊन  तुम्हीही तुमच्या पायावर खंबीरपणे उभे राहू शकता…..
    • आता वेळ आली आहे एका गृहिणीची ताकद समाजाला दाखवून देण्याची..