Titan Story: १९७०-८० चा काळ… जेव्हा भारतीय घड्याळविश्वात फक्त HMT चं राज्य होतं. लोकांना घड्याळ घ्यायला ६-६ महिने वाट पाहावी लागायची. आणि ज्यांना ते मिळत नव्हतं, ते चोर बाजारातून परदेशी घड्याळं लपून-छपून विकत घ्यायचे. अशा काळात, एका माणसाने चॅलेंज घेतलं – “मी भारतीयांना स्वतःचं वर्ल्ड क्लास दर्जाचं घड्याळ देणार!”
पण… सरकार म्हणालं, ‘परवाना मिळणार नाही!’
बँकांनी सांगितलं, ‘लोन देणार नाही!’
आणि परदेशी कंपन्यांनी तर थेट तोंडावर अपमान केला!
तरीही हा माणूस मागे हटला नाही!
ही आहे…
टायटनची गोष्ट.
फक्त एका घड्याळाची नाही…
तर भारताच्या आत्मविश्वासाची.
Titan Story: गोष्ट आहे १९८० च्या दशकातली. त्याकाळी भारतात घड्याळ म्हणजे फक्त एकच नाव होतं – HMT! लग्न असो, वाढदिवस असो किंवा नवीन नोकरीचा आनंद… HMT चं घड्याळ मिळणं ही खूप मोठी प्रतिष्ठेची गोष्ट मानली जायची. इतकी क्रेझ होती की, लोकांना एक घड्याळ खरेदी करण्यासाठी कित्येक महिने वेटिंग वर राहावं लागायचं!
पण या घड्याळांमध्ये एक गोची होती. ही घड्याळं ‘मेकॅनिकल’ असल्यामुळे त्यांना रोज हाताने चावी द्यावी लागायची. पण जग बदलत होतं. जगात एक नवीन तंत्रज्ञान आलं होतं – ‘क्वार्टझ’ (Quartz) म्हणजेच बॅटरीवर चालणारी आणि एकदम अचूक वेळ दाखवणारी घड्याळं. पण सरकारी नियमांमुळे आणि संथ कारभारामुळे HMT काळासोबत बदलू शकली नाही. आणि नेमकी हीच पोकळी ओळखली टाटा समूहाने!
टाटा समूहाचे एक अधिकारी, झरक्सिस देसाई (Xerxes Desai), यांच्याकडे एक काम सोपवण्यात आलं होतं – टाटांची तोट्यात चाललेली कंपनी ‘टाटा प्रेस’ (Tata Press) पुन्हा फायद्यात आणायची.
Titan Story: पण झरक्सिस देसाई हे वेगळंच रसायन होतं. काही केल्या प्रेस फायद्यात येणार नाही हे त्यांच्या लक्षात आलं होतं. त्याचवेळी त्यांनी पाहिलं की भारतात घड्याळांची प्रचंड मागणी आहे, पण पुरवठा त्यामानाने अगदीच कमी. लोक चोर बाजारातून स्मगलिंग केलेली घड्याळं विकत घेतायत. त्यांनी थेट जे.आर.डी. टाटा (JRD Tata) यांच्याकडे प्रस्ताव मांडला – “जेह, आपण घड्याळं बनवूया!”
जेआरडींना ही आयडिया इतकी आवडली की त्यांनी एक शपथ घेतली – “जोपर्यंत टाटा स्वतःचं घड्याळ बनवत नाही, तोपर्यंत मी हातावर घड्याळ बांधणार नाही!”
पण ही शपथ पूर्ण करणं तितकं सोपं नव्हतं. त्या काळी भारतात लायसन्स राज होतं. परकीय चलन आणि तंत्रज्ञानावर कडक निर्बंध होते. सरकारने देसाईंना घड्याळ बनवण्याचा परवाना नाकारला! बँकानी लोन द्यायला नकार दिला.
Titan Story: पण झरक्सिस देसाई हार मानणाऱ्यांपैकी नव्हते. त्यांनी एक आयडिया काढली. त्यांनी तामिळनाडू सरकारच्या ‘TIDCO’ (Tamilnadu Industrial Development Corporation) सोबत हातमिळवणी केली. आणि सरकारी-खाजगी म्हणजेच पब्लिक प्रायव्हेट पार्टनरशिप मधून १९८४ मध्ये जन्म झाला – ‘Titan Watches Limited’ चा! बंगळुरूरवळील ‘होसूर’ या छोट्याशा गावात टायटनचा पहिला अत्याधुनिक कारखाना सुरू झाला.
पण इथेही एक मोठा धक्का बसला. जेव्हा टायटनने आपलं पहिलं क्वार्टझ घड्याळ तयार केलं, तेव्हा स्वित्झर्लंडच्या एका बलाढ्य कंपनीने टायटनच्या मेकॅनिझमचा जेआरडींच्या तोंडावर जाहीर अपमान केला. टायटनची स्वप्नं चक्काचूर होणार असं वाटत होतं. पण टायटनच्या टीमने ‘Demonstration over discussion’ (बोलण्यापेक्षा करून दाखवणे) हे तत्व स्वीकारलं आणि प्रत्येक समस्येवर मात केली.
सुरुवातीला टायटनची विक्री अपेक्षेप्रमाणे होत नव्हती. पण एक मजेशीर घटना घडली. मुंबईच्या ‘चोर बाजारात’ टायटनची घड्याळं ब्लॅकने विकली जात असल्याचं टीमच्या निदर्शनास आलं! म्हणजेच, लोकांना ब्रँड आवडला होता, फक्त तो लोकांपर्यंत पोहोचवणे गरजेचे होते.
Titan Story: त्यानंतर टायटनने भारतीय मानसिकतेचा अचूक अभ्यास केला आणि त्यांनी फक्त घड्याळ विकण्याऐवजी भावनांना हात घालायला सुरुवात केली. त्यांनी ओळखलं की भारतीय स्त्रीसाठी घड्याळ म्हणजे फक्त वेळ बघणं नाही, तर तिचं सौंदर्य आहे… आणि जन्माला आली ‘टायटन रागा’ (Titan Raga) सिरीज. भारतीय लग्नांमध्ये सोन्याला पवित्र मानलं जातं, म्हणून त्यांनी आणलं १८ कॅरेट सोन्याचं घड्याळ ‘नेब्युला’ (Nebula).
पण सगळ्यात जास्त जादू केली ती टायटनच्या जाहिरातींनी. टायटनने कधीच घड्याळाचे फीचर्स विकले नाहीत, त्यांनी विकल्या भावना! देसाई यांनी स्वतः पाश्चात्य संगीतकार मोझार्टच्या ‘सिम्फनी २५’ ची निवड टायटनच्या सिग्नेचर ट्यूनसाठी केली होती.
बॅकग्राउंडला मोझार्टची टायटन ट्यून थोडी मोठ्या आवाजात वाजते आणि हळू होते. स्क्रीनवर टायटनच्या जुन्या इमोशनल जाहिरातींचे क्लिप्स दिसतात.
Titan Story: तुम्हाला आठवतेय ती जाहिरात? जिथे एका मुलीच्या लग्नाची बिदाई होत असते, आणि तिचे बाबा रडत रडत तिच्या हातावर टायटनचं घड्याळ बांधतात… किंवा तो प्रसंग, जिथे एक म्हातारा शिक्षक निवृत्त होत असतो आणि वर्गातले सगळे विद्यार्थी उभे राहून, बाक वाजवून, शिक्षकाला टायटनचं घड्याळ भेट देतात. त्या जाहिराती पाहत असताना नकळत आपल्याही डोळ्यात पाणी यायचं.
“खास लोकांसाठी, काहीतरी खास…” ही केवळ एक टॅगलाईन नव्हती, तो टाटांनी प्रत्येक भारतीयाला दिलेला मायेचा हात होता.
बघता बघता, टायटनने पूर्ण मार्केटवर पकड निर्माण केली आणि HMT ला मागे टाकत भारताची नंबर वन घड्याळ कंपनी बनली.
भारतात पाय घट्ट रोवल्यानंतर टायटन थांबलं नाही. त्यांनी आपला मोर्चा वळवला आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेकडे, जिथे स्विस (Swiss) आणि जपानी कंपन्यांची वर्षानुवर्षे मक्तेदारी होती. सुरुवातीला परदेशी लोकांनी नाकं मुरडली – “भारतात बनलेलं घड्याळ काय टक्कर देणार?” पण टायटनने जगातील सर्वात पातळ घड्याळ ‘टायटन एज’ (Titan Edge) बनवून दाखवलं, तेव्हा जगाने तोंडात बोटं घातली. हे घड्याळ फक्त एक मशीन नव्हतं, तर तो प्रत्येक भारतीय इंजिनिअरचा आणि कारागिराचा जागतिक स्तरावर चमकणारा स्वाभिमान होता!
Titan Story: टायटनने गेल्या ४० वर्षांपासून आपले अस्तित्व कसे टिकवून ठेवले? हा प्रश्न तुम्हालाही पडला असेलच, याचे उत्तर स्पष्ट आहे. काळ बदलला, लोकांच्या हातात स्मार्टफोन आले आणि घड्याळांची गरज कमी होऊ लागली. पण टायटनने सतत स्वतःमध्ये बदल घडवून आणला.
तरुणाईला आकर्षित करण्यासाठी त्यांनी Fastrack सारखा कूल आणि ट्रेंडी ब्रँड लॉन्च केला. तसेच प्रीमियम लुकसाठी Sonata आणि Xylys बाजारात आणले. आजच्या डिजिटल आणि फिटनेस जमान्यात टायटनने अत्याधुनिक Smartwatches बाजारात आणून अॅपल आणि सॅमसंगसारख्या कंपन्यांना तगडी टक्कर दिली आहे आणि आजही टायटन लाखो भारतीयांची पहिली पसंती आहे.
Titan Story: २०१६ मध्ये झरक्सिस देसाई यांचे निधन झाले, परंतु त्यांनी लावलेले हे छोटेसे रोपटे आज एका महावृक्षात रूपांतरित झाले आहे. आज जेव्हा एखादा परदेशी नागरिक आपल्या मनगटावर टायटनचे घड्याळ बांधतो, तेव्हा तो फक्त वेळ पाहत नसतो, तर तो भारताची गुणवत्ता आणि कौशल्याची प्रचिती घेत असतो.
म्हणूनच, टायटन हे केवळ एक घड्याळ नाही, तर तो देशाची जागतिक ओळख बनलेला एक ‘मेड इन इंडिया’ ब्रँड आहे.
अलीकडेच ॲमेझॉन एमएक्स प्लेअरवर ‘Made In India – A Titan Story’ ही वेब सिरीज आली आहे, ज्यामध्ये जिम सर्भ आणि नसीरुद्दीन शाह यांनी ही अप्रतिम कहाणी पडद्यावर जिवंत केली आहे. ती नक्की पहा!
तुमच्या आयुष्यातलं पहिलं टायटनचं घड्याळ तुम्हाला कोणी भेट दिलं होतं?
तुमच्याकडे आजही ते जुनं घड्याळ जपून ठेवलंय का?
तुमची ती आठवण कमेंटमध्ये नक्की शेअर करा.
आणखी वाचा: