जर्मन शास्त्रज्ञ विल्हेम रॉन्टजेन आपल्या लॅबमध्ये ‘कॅथोड रे’ (Cathode Rays) वर प्रयोग करत होते.
त्यांनी काचेची ट्यूब पूर्णपणे काळ्या कागदाने झाकली होती जेणेकरून प्रकाश बाहेर पडू नये.
अन् अंधारात एक प्लेट चमकू लागली…
प्रयोग सुरू असताना, टेबलवर काही अंतरावर ठेवलेली ‘बेरियम प्लॅटिनोसायनाइड’ची स्क्रीन अचानक चमकू लागली.
ट्यूब काळ्या कागदाने झाकलेली असतानाही ही स्क्रीन का चमकतेय? रॉन्टजेन अवाक झाले!
कागद, लाकूड पार करून जाणारे किरण!
त्यांनी ट्यूब आणि स्क्रीनच्या मध्ये कागद, लाकडाचा तुकडा आणि जाड पुस्तके ठेवून पाहिली.
तरीही ते किरण या सगळ्या वस्तू आरपार भेदून स्क्रीनवर चमकत होते.
म्हणजे… हे किरण कोणत्याही घन वस्तूमधून सहज जाऊ शकत होते!
नाव ‘X-Ray’ का पडले?
X-ray History: त्या काळात हे किरण नेमके काय आहेत… हे कोणालाच माहिती नव्हतं. म्हणून रॉन्टजेन यांनी त्यांना “X Rays” म्हणजेच Unknown Rays असं नाव दिलं. हेच नाव पुढे संपूर्ण जगभर प्रसिद्ध झालं.
इतिहासातील पहिला X-Ray 🖐️
रॉन्टजेन यांनी आपल्या पत्नीच्या (अॅना बर्था) हाताखाली फोटोग्राफिक प्लेट ठेवून X-Ray पाडले.
प्लेटवर तिच्या हाताची हाडे आणि बोटातील अंगठी स्पष्ट दिसत होती!
ती इमेज पाहून त्यांची पत्नी घाबरून म्हणाली, “मी माझ्याच मृत्यूचे दृश्य पाहिले!”
X-Ray ने वैद्यकीय क्षेत्रात घडवली क्रांती
डॉक्टरांसाठी Game Changer
✅ हाडं तुटली आहेत का, हे लगेच समजू लागलं.
✅ फुफ्फुसांचे अनेक आजार शोधणं सोपं झालं.
✅ शरीरात अडकलेल्या वस्तू शोधता येऊ लागल्या.
✅ योग्य उपचार अधिक जलद आणि अचूक झाले.
X-ray History: आजही X-Ray ही सर्वाधिक वापरली जाणारी Diagnostic Test आहे.
नोबेल पुरस्कार आणि रॉन्टजेन यांचा मोठेपणा
या क्रांतिकारी शोधासाठी रॉन्टजेन यांना १९०१ मध्ये नोबेल पारितोषिक मिळाले.
त्यांनी या शोधाचे कोणतेही पेटंट घेतले नाही.
“हा शोध संपूर्ण मानवजातीच्या कल्याणासाठी मोफत असावा,” अशी त्यांची इच्छा होती.
Metro Brands : एका छोट्याशा बूटांच्या दुकानाने… ₹22,000 कोटींचं साम्राज्य उभं केलं!
सुरुवात कशी झाली?
Metro Brands : 1955 मध्ये मुंबईत एका छोट्याशा Metro Shoesदुकानातून या व्यवसायाची सुरुवात झाली.
नंतर रफीक मलिक यांनी व्यवसायाची सूत्रे हाती घेतली आणि कंपनीला नव्या उंचीवर नेलं. त्यांचं उद्दिष्ट फक्त बूट विकणं नव्हतं, तर भारतीय ग्राहकांना Premium Footwear Experience देणं हेच त्यांचं Vision होतं.
यशाचं खरं Secret
Metro Brands इतरांपेक्षा वेगळी ठरली कारण त्यांनी फक्त Products विकले नाहीत, तर उत्कृष्ट Customer Experience दिला.
उत्तम Quality आणि आधुनिक Stores
प्रत्येक वयोगटासाठी स्वतंत्र Collection
बदलत्या Fashion Trends नुसार सतत नवीन Designs
याच धोरणामुळे ग्राहकांचा विश्वास हा कंपनीचा सर्वात मोठा Brand Asset बनला.
एका दुकानापासून भारतभर
आज Metro Brands चे 800+ Stores भारतभर कार्यरत आहेत.
देशातील प्रमुख शहरांमध्ये मजबूत उपस्थिती
Shopping Malls आणि High Street Locations वर विशेष भर
Offline सोबत Online Retail मध्येही यशस्वी विस्तार
नियोजनबद्ध Expansion मुळे Brand अधिक मजबूत झाली
एक कंपनी… अनेक लोकप्रिय Brands
Metro Brands चं Portfolio विविध ग्राहकांच्या गरजा पूर्ण करतं.
👞 Metro Shoes
👠 Mochi
🥾 Walkway
🩴 Crocs
👟 FitFlop
यामुळे प्रत्येक Budget आणि Lifestyle साठी योग्य Footwear पर्याय उपलब्ध झाले.
आज Metro Brands किती मोठी आहे?
आज Metro Brands ही भारतातील अग्रगण्य Footwear Retail Companies पैकी एक आहे.
💰 Market Cap : ₹22,000+ कोटी
🏬 800+ Stores
या यशामागे तीन महत्त्वाचे घटक आहेत:
Brand Value
Customer Trust
Consistent Growth
रफीक मलिक यांच्याकडून काय शिकाल?
✅ फक्त दुकान नाही, Brand तयार करा.
✅ ग्राहकांचा विश्वास हीच सर्वात मोठी गुंतवणूक असते.
✅ Trends बदलले की Businessही बदलला पाहिजे.
✅ Expansion करण्यापूर्वी मजबूत Systems तयार करा.
✅ Consistency हेच Long-Term Success चं Secret आहे.
आजचा मोठा Business Lesson
Metro Brands : मोठा Business हा एका दिवसात तयार होत नाही.
तो तयार होतो…
विश्वास, गुणवत्ता आणि सातत्यामुळे.अशाच भन्नाट Business Stories साठी Follow करा!
HMT Watches History: देशाचे पहिले पंतप्रधान पंडित नेहरूंनी पाहिलेलं स्वप्न, इंदिरा गांधींच्या हातातील घड्याळ आणि भारतातील प्रत्येक मध्यमवर्गीय कुटुंबाची पहिली पसंती… HMT म्हणजे केवळ एक घड्याळ नव्हतं, तर तो भारताचा ‘वेळ’ होता! पण जगाला वेळेची किंमत शिकवणारा हाच ब्रँड स्वतः मात्र बदलत्या काळासोबत धावू शकला नाही. काश्मीरमधील राजकीय संकट, अंतर्गत बंडखोरी आणि एका नव्या भारतीय प्रतिस्पर्ध्याची एन्ट्री… या सगळ्यात HMT चा खेळ नेमका कसा बिघडला? जाणून घेऊया देशातील सर्वात मोठ्या ब्रँडला खुद्द सरकारनेच टाळ का लावलं?…..
जेव्हा वेळेचा अर्थ फक्त HMT होता!
१९५३ मध्ये देशाचे पहिले पंतप्रधान पंडित नेहरू यांनी या कंपनीची सुरुवात केली.
१९६१ मध्ये जपानच्या Citizen कंपनीसोबत मिळून भारतात पहिलं मनगटी घड्याळ तयार झालं.
एका काळात बाजारात विकल्या जाणाऱ्या १०० पैकी ९० घड्याळांवर फक्त HMT हेच नाव असायचं!
HMT मुळे घराघरात पोहोचलेली घड्याळे
जगातील मोठे ब्रँड्स फक्त श्रीमंतांसाठी घड्याळे बनवत होते, पण HMT ने सर्वसामान्यांसाठी जनता मॉडेल आणलं,
ज्याच्या १५ कोटींहून अधिक कॉपीज विकल्या गेल्या.
लग्नात नवरदेवाला ‘HMT कंचन’ घड्याळ गिफ्ट देणं ही तर एक मोठी परंपराच बनली होती.
अगदी देशाच्या पंतप्रधान इंदिरा गांधी सुद्धा HMT चं घड्याळ वापरायच्या!
एका चुकीने खेळ बिघडवला!
१९८० च्या दशकात जगात बॅटरीवर चालणाऱ्या ‘क्वार्ट्ज’ (Quartz) घड्याळांची लाट आली. पण HMT मात्र जुन्याच पद्धतीच्या, चावी देणाऱ्या घड्याळांवर अडून राहिले. त्यांनी नंतर ‘सोना’ आणि ‘विजय’ हे क्वार्ट्ज मॉडेल्स आणले खरे, पण ते महाग असल्याने लोकांना आवडले नाहीत.
टाटांच्या ‘Titan’ ची एन्ट्री आणि मोठा धक्का!
१९८४ मध्ये टाटा समूहाने Titan लाँच करून ट्रेंडी आणि आधुनिक डिझाईन्स आणले.
१९८६ मध्ये HMT च्या सुमारे ३५० अनुभवी इंजिनिअर्सनी कंपनी सोडून Titan जॉईन केलं! यामुळे HMT ची तांत्रिक बाजू पूर्णपणे कमकुवत झाली.
काश्मीर संकट आणि श्रीनगर फॅक्टरी बंद
१९९० मध्ये काश्मीरमधील तणावपूर्ण परिस्थितीमुळे HMT च्या श्रीनगर फॅक्टरीचे काम पूर्णपणे ठप्प झाले. फॅक्टरी बंद असूनही तिथल्या शेकडो कर्मचाऱ्यांना विनाकाम पगार द्यावा लागल्याने कंपनी प्रचंड आर्थिक तोट्यात गेली.
जागतिक स्पर्धा आणि शेवटचा अंक
HMT Watches History: १९९१ च्या आर्थिक उदारीकरणानंतर Casio, Timex आणि Swatch सारखे परदेशी ब्रँड्स भारतात आले. लोकांना एकापेक्षा एक भारी आणि स्टायलिश पर्याय मिळाले, तर HMT जुन्याच डिझाईन्समध्ये अडकून राहिले.सतत वाढणाऱ्या तोट्यामुळे शेवटी मे २०१६ मध्ये सरकारने HMT चा घड्याळ व्यवसाय पूर्णपणे बंद केला.
शेवटी काय झालं?
HMT Watches History: घड्याळ आणि ट्रॅक्टर व्यवसाय बंद झाला असला, तरी HMT कंपनी आजही मशीन टूल्स आणि डिफेन्स सेक्टरसाठी औद्योगिक उपकरणे बनवते. बेंगळुरूमध्ये त्यांचं एक स्टोअर आणि म्युझियम आजही सुरू आहे.
Sneaker Culture in India: आजकालच्या तरुणाईसाठी ‘Sneakers’ म्हणजे केवळ बूट नाहीत, तर ते एक स्टेटस सिम्बॉल आणि लाखो रुपयांची इन्व्हेस्टमेंट बनले आहेत. भारतात ही स्नीकर क्रेझ नक्की कशी सुरू झाली? मायकल जॉर्डनपासून सुरू झालेला हा जागतिक प्रवास भारतातील तरुणांपर्यंत कसा पोहोचला? आणि या ग्लॅमरच्या मागे ब्रँड्सचा ‘FOMO’ वाला मार्केटिंग गेम नक्की काय आहे? आज या स्नीकर कल्चरची ‘ए टू झेड’ माहिती जाणून घेऊया…..
1) फक्त बूट की स्टेटस?
‘Sneakerhead’ साठी स्नीकर्स म्हणजे स्टेटस, ॲटीट्युड आणि पर्सनॅलिटी!
इथे लोक लाखो रुपयांचे स्नीकर्स कपाटात जपून ठेवतात.
हा खेळ कम्फर्टचा नाही, तर इमोशन आणि स्टेटसचा आहे.
2) हा सगळा गेम सुरू झाला अमेरिकेतून!
मायकल जॉर्डन हा या कल्चरचा गॉडफादर मानला जातो.
Nike ने जेव्हा Air Jordan लाँच केले, तेव्हा त्यांनी फक्त बूट नाही, तर एका ‘लेजेंडची वाईब’ विकली!
लोकांनी ते शूज जॉर्डनसारखं फील करण्यासाठी खरेदी केले.
3) भारतात ही क्रेझ कशी आली?
आधी भारतात शूज म्हणजे फक्त ‘टिकाऊ आणि डिस्काउंट’ एवढाच विचार व्हायचा.
पण स्वस्त इंटरनेट, Instagram आणि हिप-हॉप कल्चरमुळे सगळं बदललं.
बादशाह, डिवाईन, रणवीर सिंग सारखे सेलिब्रिटीज पाहून तरुणांमध्ये स्नीकर्सची क्रेज वाढली.
4) शूज नाही, थेट इन्व्हेस्टमेंट!
१५ हजारांचा बूट रिसेल मार्केटमध्ये थेट ७० हजारांना विकला जातो!
आज अनेक मुलं स्टॉक मार्केट सोडून स्नीकर्स रिसेल करून बिझनेस करत आहेत.
‘लिमिटेड एडिशन’ ड्रॉप झाला की बॉट्स वापरून बल्क खरेदी केली जाते आणि डबल-ट्रिपल किमतीत विकली जाते!
D Mart : आजच्या स्पर्धेच्या दुनियेत जिथे मोठ्या कंपन्या जाहिरातींवर कोट्यवधी रुपये खर्च करतात, तिथे एक अशी कंपनी आहे जिने जाहिरातींशिवाय प्रत्येक भारतीय मध्यमवर्गीय कुटुंबाच्या मनात घर केलंय ती म्हणजे डी-मार्ट. भारतातातील श्रीमंत आणि मोठ्या उद्योगपतींच्या यादीत नेहमीच मुकेश अंबानी आणि गौतम अदानी यांच्या नावाचा उल्लेख दिसतोच. कारण भारतीय कॉर्पोरेट जगतात त्यांनी वीज, तेल, डेटा ते बंदरांपर्यंत अर्थव्यवस्थेवर पकड मिळवली आहे. मात्र, आज रिटेल मार्केटमध्ये रिलायन्स रिटेलसारखे बलाढ्य स्पर्धक असतानाही डी-मार्टने आपली वेगळी ओळख कशी जपली? कमी नफा, जास्त विक्री हे मॉडेल कसे यशस्वी ठरले? याचे सविस्तर उत्तर या लेखाच्या माध्यमातून जाणून घेऊया…
२००२ मध्ये पवईत सुरू झालेलं एक छोटं दुकान आज ३०० हून अधिक स्टोअर्सपर्यंत पोहोचलं आहे. आज प्रत्येक शहरात तुम्हाला डी-मार्ट असल्याचे पाहायला मिळेल आणि या डी-मार्टचे शिल्पकार आहेत राधाकिशन दमाणी. शेअर बाजारात ज्यांना गुरु मानलं जातं, अशा एका साध्या, पांढऱ्या कपड्यांतील माणसाने वयाच्या ४५ व्या वर्षी जेव्हा रिटेल क्षेत्रात पाऊल ठेवले तेव्हा अनेकांना वाटले की हे शक्य होणार नाही. पण राधाकिशन दमाणी यांनी केवळ स्वप्न पाहिलं नाही, तर ते सत्यात उतरवलं आणि घराघरात पोहोचवलं.
१) स्वतःच्या मालकीची जागा
डी- मार्टच्या यशाचं पहिलं आणि सर्वात महत्त्वाचं सिक्रेट म्हणजे मालकीची जागा. डी-मार्टची बहुतांश स्टोअर्स ज्या जमिनीवर आहेत, ती जागा कंपनीच्या मालकीची आहे. अंबानींची रिलायन्स असो वा इतर रिटेल साखळ्या, बहुतांश कंपन्या मॉल्समध्ये किंवा शहरांच्या मोक्याच्या ठिकाणी भाड्याने जागा घेतात. पण दमाणींनी सुरुवातीपासूनच ओनरशिप मॉडेलकडे लक्ष केंद्रित केले. कारण मालकीची जागा असल्यामुळे दरमहा वाचणारे कोट्यवधींचे भाडे डी-मार्टला ग्राहकांना डिस्काउंटच्या स्वरूपात देता येते. दमाणी यांची ही रिअल इस्टेटची खेळीच डी-मार्टचा खरा पाया ठरली.
२) लो-कॉस्ट मॉडेल स्ट्रॅटेजी
D Mart : दुसरी महत्वाची स्ट्रॅटेजी म्हणजे सप्लायर इज किंग. कोणत्याही व्यवसायात माल खरेदी केल्यावर पैसे द्यायला महिना-दोन महिने लागतात. पण डी-मार्ट आपल्या पुरवठादारांना (Suppliers) १० ते १५ दिवसांत पैसे देतात. यामुळे काय होतं? पुरवठादार आनंदाने डी-मार्टला इतर कंपन्यांपेक्षा २-३% जास्त सूट देतात. तुम्ही आम्हाला लवकर पैसे द्या, आम्ही तुम्हाला माल स्वस्त देऊ, हा साधा व्यवहार डी-मार्टला इतरांपेक्षा वेगळं ठरवतो. जेव्हा कंपनीला माल स्वस्त मिळतो, तेव्हाच ते ग्राहकांना स्वस्तात विकू शकतात. हे लो-कॉस्ट मॉडेल डी-मार्टने इतक्या शिस्तीने पाळले, की आज राधाकिशन दमाणी यांना टक्कर देण्यासाठी मोठ्या कॉर्पोरेट कंपन्याही स्पर्धेत संघर्ष करत आहेत.
३) जाहिरातीवर शून्य खर्च
जिथे मोठं-मोठ्या कंपन्या मार्केटमध्ये टिकण्यासाठी जाहिरातीवर लाखो रुपये खर्च करतात तिथेच डी- मार्टने आपले वेगळेपण सिद्ध केले. तुम्ही टीव्हीवर डी-मार्टच्या मोठ्या जाहिराती क्वचितच पाहिल्या असतील. याचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे त्यांचा ग्राहकच त्यांची जाहिरात करतो. डी-मार्टच्या स्टोअरमध्ये कधी गेलात तर तुम्हाला तिथे रोबोट्स किंवा खूप महागडे इंटिरिअर दिसणार नाही. कारण त्यांनी स्टोअर्सच्या चकाकीवर नाही तर कार्यक्षमतेवर लक्ष केंद्रित केले. डी-मार्टमध्ये सर्व गरजेच्या वस्तू स्वस्तात मिळतात, नेहमीच काही ना काही ऑफर्स असतात ही माउथ पब्लिसिटीच त्यांची सर्वात मोठी जाहिरात आहे.
अंबानी-अदानींच्या स्पर्धेत दमाणी सरस कसे ठरले?
D Mart : मुकेश अंबानींच्या रिलायन्स रिटेलकडे अफाट पैसा आणि तंत्रज्ञान आहे. त्यांनी ऑनलाइन (JioMart) आणि ऑफलाईन (Reliance SMART BAZAAR) अशा दोन्ही आघाड्यांवर आव्हान दिलं आहे. तर दुसरीकडे, अदानी समूह प्रामुख्याने लॉजिस्टिक आणि बॅकएंडमध्ये मजबूत आहे. पण दमाणी यांनी या दोघांशी थेट स्पर्धा न करता आपली एक वेगळी जागा निर्माण केली. त्यांनी कधीही हाय-फाय ग्राहकांना लक्ष्य केलं नाही. त्यांनी उच्च मध्यमवर्गीय आणि मध्यमवर्गीय कुटुंबाला केंद्रस्थानी ठेवलं. जिथे रिलायन्स झपाट्याने विस्तार करत आहे, तिथे डी-मार्ट हळू पण अत्यंत विचारपूर्वक पावलं टाकत आहे. दमाणी आजही फक्त नफा देणाऱ्या लोकेशन्सवरच स्टोअर सुरू करतात. डी-मार्टच्या यशाचं आणखी एक गुपित म्हणजे त्यांनी कधीही एका रात्रीत शेकडो स्टोअर्स उघडले नाहीत. आधी एक स्टोअर नफ्यात आले की मगच दुसरे उघडायचे हे त्यांचे मुख्य धोरण होते. क्लस्टर बेस्ड अप्रोच वापरून त्यांनी एकाच शहरात किंवा जवळच्या भागात स्टोअर्स वाढवली, जेणेकरून मालाची ने-आण करण्याचा खर्च कमी होईल. आज रिलायन्ससारख्या दिग्गज कंपन्यांशी स्पर्धा करतानाही डी-मार्टचा फोकस स्टेबल राहिलेला दिसतोय.
या संपूर्ण माहितीनंतर राधाकिशन दमाणी यांचा हा प्रवास आपल्याला शिकवतो की व्यवसायात टिकण्यासाठी फक्त भांडवल असून चालत नाही, तर कामाची एक शिस्त लागते. जाहिरातींच्या आवाजापेक्षा कामाचा दर्जा आणि ग्राहकाचा फायदा मोठा असतो, हे डी-मार्टने सिद्ध केलंय. जर तुम्ही कोणताही छोटा व्यवसाय करत असाल, तर दमाणी यांच्या या तत्त्वांचा वापर करून तुम्हीही तुमच्या क्षेत्रातील किंग बनू शकता. डी-मार्टची ही कहाणी केवळ एका व्यवसायाची प्रगती नाही, तर ती प्रत्येक भारतीयाला स्मार्ट ग्राहक बनवण्याची एक चळवळ आहे. म्हणूनच आज डी-मार्ट हे केवळ दुकान राहिलं नसून ते भारतीय मध्यमवर्गीयांच्या विश्वासाचं प्रतीक बनलं आहे.
Titan Story: १९७०-८० चा काळ… जेव्हा भारतीय घड्याळविश्वात फक्त HMT चं राज्य होतं. लोकांना घड्याळ घ्यायला ६-६ महिने वाट पाहावी लागायची. आणि ज्यांना ते मिळत नव्हतं, ते चोर बाजारातून परदेशी घड्याळं लपून-छपून विकत घ्यायचे. अशा काळात, एका माणसाने चॅलेंज घेतलं – “मी भारतीयांना स्वतःचं वर्ल्ड क्लास दर्जाचं घड्याळ देणार!”
पण… सरकार म्हणालं, ‘परवाना मिळणार नाही!’
बँकांनी सांगितलं, ‘लोन देणार नाही!’
आणि परदेशी कंपन्यांनी तर थेट तोंडावर अपमान केला!
तरीही हा माणूस मागे हटला नाही!
ही आहे… टायटनची गोष्ट.
फक्त एका घड्याळाची नाही… तर भारताच्या आत्मविश्वासाची.
Titan Story: गोष्ट आहे १९८० च्या दशकातली. त्याकाळी भारतात घड्याळ म्हणजे फक्त एकच नाव होतं – HMT! लग्न असो, वाढदिवस असो किंवा नवीन नोकरीचा आनंद… HMT चं घड्याळ मिळणं ही खूप मोठी प्रतिष्ठेची गोष्ट मानली जायची. इतकी क्रेझ होती की, लोकांना एक घड्याळ खरेदी करण्यासाठी कित्येक महिने वेटिंग वर राहावं लागायचं!
पण या घड्याळांमध्ये एक गोची होती. ही घड्याळं ‘मेकॅनिकल’ असल्यामुळे त्यांना रोज हाताने चावी द्यावी लागायची. पण जग बदलत होतं. जगात एक नवीन तंत्रज्ञान आलं होतं – ‘क्वार्टझ’ (Quartz) म्हणजेच बॅटरीवर चालणारी आणि एकदम अचूक वेळ दाखवणारी घड्याळं. पण सरकारी नियमांमुळे आणि संथ कारभारामुळे HMT काळासोबत बदलू शकली नाही. आणि नेमकी हीच पोकळी ओळखली टाटा समूहाने!
टाटा समूहाचे एक अधिकारी, झरक्सिस देसाई (Xerxes Desai), यांच्याकडे एक काम सोपवण्यात आलं होतं – टाटांची तोट्यात चाललेली कंपनी ‘टाटा प्रेस’ (Tata Press) पुन्हा फायद्यात आणायची.
Titan Story: पण झरक्सिस देसाई हे वेगळंच रसायन होतं. काही केल्या प्रेस फायद्यात येणार नाही हे त्यांच्या लक्षात आलं होतं. त्याचवेळी त्यांनी पाहिलं की भारतात घड्याळांची प्रचंड मागणी आहे, पण पुरवठा त्यामानाने अगदीच कमी. लोक चोर बाजारातून स्मगलिंग केलेली घड्याळं विकत घेतायत. त्यांनी थेट जे.आर.डी. टाटा (JRD Tata) यांच्याकडे प्रस्ताव मांडला – “जेह, आपण घड्याळं बनवूया!”
जेआरडींना ही आयडिया इतकी आवडली की त्यांनी एक शपथ घेतली – “जोपर्यंत टाटा स्वतःचं घड्याळ बनवत नाही, तोपर्यंत मी हातावर घड्याळ बांधणार नाही!”
पण ही शपथ पूर्ण करणं तितकं सोपं नव्हतं. त्या काळी भारतात लायसन्स राज होतं. परकीय चलन आणि तंत्रज्ञानावर कडक निर्बंध होते. सरकारने देसाईंना घड्याळ बनवण्याचा परवाना नाकारला! बँकानी लोन द्यायला नकार दिला.
Titan Story: पण झरक्सिस देसाई हार मानणाऱ्यांपैकी नव्हते. त्यांनी एक आयडिया काढली. त्यांनी तामिळनाडू सरकारच्या ‘TIDCO’ (Tamilnadu Industrial Development Corporation) सोबत हातमिळवणी केली. आणि सरकारी-खाजगी म्हणजेच पब्लिक प्रायव्हेट पार्टनरशिप मधून १९८४ मध्ये जन्म झाला – ‘Titan Watches Limited’ चा! बंगळुरूरवळील ‘होसूर’ या छोट्याशा गावात टायटनचा पहिला अत्याधुनिक कारखाना सुरू झाला.
पण इथेही एक मोठा धक्का बसला. जेव्हा टायटनने आपलं पहिलं क्वार्टझ घड्याळ तयार केलं, तेव्हा स्वित्झर्लंडच्या एका बलाढ्य कंपनीने टायटनच्या मेकॅनिझमचा जेआरडींच्या तोंडावर जाहीर अपमान केला. टायटनची स्वप्नं चक्काचूर होणार असं वाटत होतं. पण टायटनच्या टीमने ‘Demonstration over discussion’ (बोलण्यापेक्षा करून दाखवणे) हे तत्व स्वीकारलं आणि प्रत्येक समस्येवर मात केली.
सुरुवातीला टायटनची विक्री अपेक्षेप्रमाणे होत नव्हती. पण एक मजेशीर घटना घडली. मुंबईच्या ‘चोर बाजारात’ टायटनची घड्याळं ब्लॅकने विकली जात असल्याचं टीमच्या निदर्शनास आलं! म्हणजेच, लोकांना ब्रँड आवडला होता, फक्त तो लोकांपर्यंत पोहोचवणे गरजेचे होते.
Titan Story: त्यानंतर टायटनने भारतीय मानसिकतेचा अचूक अभ्यास केला आणि त्यांनी फक्त घड्याळ विकण्याऐवजी भावनांना हात घालायला सुरुवात केली. त्यांनी ओळखलं की भारतीय स्त्रीसाठी घड्याळ म्हणजे फक्त वेळ बघणं नाही, तर तिचं सौंदर्य आहे… आणि जन्माला आली ‘टायटन रागा’ (Titan Raga) सिरीज. भारतीय लग्नांमध्ये सोन्याला पवित्र मानलं जातं, म्हणून त्यांनी आणलं १८ कॅरेट सोन्याचं घड्याळ ‘नेब्युला’ (Nebula).
पण सगळ्यात जास्त जादू केली ती टायटनच्या जाहिरातींनी. टायटनने कधीच घड्याळाचे फीचर्स विकले नाहीत, त्यांनी विकल्या भावना! देसाई यांनी स्वतः पाश्चात्य संगीतकार मोझार्टच्या ‘सिम्फनी २५’ ची निवड टायटनच्या सिग्नेचर ट्यूनसाठी केली होती.
बॅकग्राउंडला मोझार्टची टायटन ट्यून थोडी मोठ्या आवाजात वाजते आणि हळू होते. स्क्रीनवर टायटनच्या जुन्या इमोशनल जाहिरातींचे क्लिप्स दिसतात.
Titan Story: तुम्हाला आठवतेय ती जाहिरात? जिथे एका मुलीच्या लग्नाची बिदाई होत असते, आणि तिचे बाबा रडत रडत तिच्या हातावर टायटनचं घड्याळ बांधतात… किंवा तो प्रसंग, जिथे एक म्हातारा शिक्षक निवृत्त होत असतो आणि वर्गातले सगळे विद्यार्थी उभे राहून, बाक वाजवून, शिक्षकाला टायटनचं घड्याळ भेट देतात. त्या जाहिराती पाहत असताना नकळत आपल्याही डोळ्यात पाणी यायचं.
“खास लोकांसाठी, काहीतरी खास…” ही केवळ एक टॅगलाईन नव्हती, तो टाटांनी प्रत्येक भारतीयाला दिलेला मायेचा हात होता.
बघता बघता, टायटनने पूर्ण मार्केटवर पकड निर्माण केली आणि HMT ला मागे टाकत भारताची नंबर वन घड्याळ कंपनी बनली.
भारतात पाय घट्ट रोवल्यानंतर टायटन थांबलं नाही. त्यांनी आपला मोर्चा वळवला आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेकडे, जिथे स्विस (Swiss) आणि जपानी कंपन्यांची वर्षानुवर्षे मक्तेदारी होती. सुरुवातीला परदेशी लोकांनी नाकं मुरडली – “भारतात बनलेलं घड्याळ काय टक्कर देणार?” पण टायटनने जगातील सर्वात पातळ घड्याळ ‘टायटन एज’ (Titan Edge) बनवून दाखवलं, तेव्हा जगाने तोंडात बोटं घातली. हे घड्याळ फक्त एक मशीन नव्हतं, तर तो प्रत्येक भारतीय इंजिनिअरचा आणि कारागिराचा जागतिक स्तरावर चमकणारा स्वाभिमान होता!
Titan Story: टायटनने गेल्या ४० वर्षांपासून आपले अस्तित्व कसे टिकवून ठेवले? हा प्रश्न तुम्हालाही पडला असेलच, याचे उत्तर स्पष्ट आहे. काळ बदलला, लोकांच्या हातात स्मार्टफोन आले आणि घड्याळांची गरज कमी होऊ लागली. पण टायटनने सतत स्वतःमध्ये बदल घडवून आणला.
तरुणाईला आकर्षित करण्यासाठी त्यांनी Fastrack सारखा कूल आणि ट्रेंडी ब्रँड लॉन्च केला. तसेच प्रीमियम लुकसाठी Sonata आणि Xylys बाजारात आणले. आजच्या डिजिटल आणि फिटनेस जमान्यात टायटनने अत्याधुनिक Smartwatches बाजारात आणून अॅपल आणि सॅमसंगसारख्या कंपन्यांना तगडी टक्कर दिली आहे आणि आजही टायटन लाखो भारतीयांची पहिली पसंती आहे.
Titan Story: २०१६ मध्ये झरक्सिस देसाई यांचे निधन झाले, परंतु त्यांनी लावलेले हे छोटेसे रोपटे आज एका महावृक्षात रूपांतरित झाले आहे. आज जेव्हा एखादा परदेशी नागरिक आपल्या मनगटावर टायटनचे घड्याळ बांधतो, तेव्हा तो फक्त वेळ पाहत नसतो, तर तो भारताची गुणवत्ता आणि कौशल्याची प्रचिती घेत असतो.
म्हणूनच, टायटन हे केवळ एक घड्याळ नाही, तर तो देशाची जागतिक ओळख बनलेला एक ‘मेड इन इंडिया’ ब्रँड आहे.
अलीकडेच ॲमेझॉन एमएक्स प्लेअरवर ‘Made In India – A Titan Story’ ही वेब सिरीज आली आहे, ज्यामध्ये जिम सर्भ आणि नसीरुद्दीन शाह यांनी ही अप्रतिम कहाणी पडद्यावर जिवंत केली आहे. ती नक्की पहा!
तुमच्या आयुष्यातलं पहिलं टायटनचं घड्याळ तुम्हाला कोणी भेट दिलं होतं?
Harshita Arora: म्हारी छोरियां छोरों से कम हैं के? आमीर खानच्या ‘दंगल’ चित्रपटातील हा डायलॉग तुम्हाला माहिती असेलच.
या डायलॉगप्रमाणेच आज भारतीय महिलांनी पुरुषांच्या तोडीस तोड कामगिरी करून दाखवली आहे. एक काळ असा होता, जेव्हा स्त्रियांना चूल आणि मूल यापुरतेच मर्यादित ठेवले गेले होते. तिने केवळ कौटुंबिक कर्तव्ये पार पाडावीत, अशीच समाजाची अपेक्षा असायची. त्यामुळे महिलांनीही स्वतःभोवती एक सीमारेषा आखून घेतली होती. मात्र, आता ती साखळी तोडण्याचे काम महिला स्वतःच करत आहेत. गेल्या काही वर्षांपासून स्टार्टअप क्षेत्रात महिलांचा सहभाग लक्षणीयरीत्या वाढत आहे. सध्या देशात ८,००० हून अधिक स्टार्टअप उपक्रमांचे नेतृत्व महिला उद्योजक करत आहेत. अवघ्या २५ व्या वर्षी ६,३०० कोटींचे साम्राज्य उभं करणाऱ्या हर्षिता अरोरा हिचा औद्योगिक प्रवास आज आपण या लेखाद्वारे जाणून घेणार आहोत.
संघर्षातून यशाकडे
उत्तर प्रदेशातील सहारनपूर येथील हर्षिता अरोरा ही आजच्या तरुण पिढीसाठी प्रेरणादायी उद्योजिका ठरली आहे. हर्षिताचे वडील रवींद्र सिंह अरोरा हे ऑटो फायनान्सर आहेत आणि आई जसविंदर कौर गृहिणी आहेत. हर्षिताने आठवीपर्यंतचे शिक्षण पाइनवुड स्कूलमधून पूर्ण केले, मात्र तिचे मन पुस्तकांपेक्षा कॉम्प्युटर कोडिंगमध्ये जास्त रमत होते. वयाच्या अवघ्या १३ व्या वर्षी तिने कोडिंग आत्मसात केले. तुम्हाला ऐकून आश्चर्य वाटेल, पण १५ व्या वर्षी हर्षिताने शाळा सोडण्याचा धाडसी निर्णय घेतला. इतरांप्रमाणे सुरक्षित नोकरीचा मार्ग निवडण्याऐवजी तिने स्वतःचे काहीतरी वेगळे निर्माण करण्याचे स्वप्न पाहिले आणि येथूनच तिच्या उद्योजकीय प्रवासाला सुरुवात झाली.
Harshita Arora: सुरुवातीचा काळ अत्यंत आव्हानात्मक होता. पाठीशी कोणताही अनुभव नाही, भांडवलाची चणचण आणि मार्केटमधील प्रचंड स्पर्धा, अशा परिस्थितीत स्वतःची ओळख निर्माण करणे सोपे नव्हते. अनेकदा तिच्या संकल्पना फेटाळल्या गेल्या, काही निर्णय चुकले आणि काही वेळा तर सर्व सोडून द्यावे असे वाटू लागले. मात्र, हर्षिताने प्रत्येक अडचणीकडे एक संधी म्हणून पाहिले. तिचे यश जेवढे आकर्षक वाटते, त्यामागे तितकाच मोठा संघर्ष, अपयश आणि चिकाटी दडलेली आहे.
१६ व्या वर्षी बाल शक्ती पुरस्काराची मानकरी
हर्षिताचा प्रवास जानेवारी २०१८ मध्ये खऱ्या अर्थाने सुरू झाला. वयाच्या १६ व्या वर्षी तिने ‘क्रिप्टो पोर्टफोलिओ ट्रॅकर ॲप’ विकसित केले, जे ३२ देशांमधील १,००० हून अधिक क्रिप्टोकरन्सींविषयीची थेट माहिती पुरवते. हे ॲप लाँच झाल्यानंतर महिन्याभरातच ॲपल स्टोअरवरील सर्वाधिक मागणी असलेल्या पेड ॲप्सच्या यादीत झळकले. या कामगिरीबद्दल तिला भारताचा प्रतिष्ठित ‘बाल शक्ती पुरस्कार’ देऊन गौरविण्यात आले. या यशानंतर हर्षिता अमेरिकेला गेली.
६,३०० कोटींच्या कंपनीची संस्थापिका
कठोर परिश्रम आणि अचूक निर्णयांच्या जोरावर हर्षिताने ‘A to B’ नावाची फिनटेक (Fintech) कंपनी स्थापन केली. ही कंपनी प्रामुख्याने ट्रकिंग उद्योगासाठी पेमेंट आणि आर्थिक पायाभूत सुविधा पुरवते. या कंपनीला ट्रकिंग क्षेत्रातील स्ट्राइप असेही म्हटले जाते. ही संकल्पना प्रत्यक्षात आणण्यासाठी हर्षिताने कॅलिफोर्नियातील ट्रक स्थानकांवर अनेक आठवडे घालवले, ड्रायव्हर्सशी संवाद साधला. तिला जाणवले की, अब्जावधी डॉलर्सची ही इंडस्ट्री आजही १९९० च्या जुन्या तंत्रज्ञानावर अवलंबून आहे. यावर उपाय म्हणून तिने आधुनिक फ्यूल कार्ड तयार केले, ज्यामुळे पेमेंट प्रक्रिया पारदर्शक आणि सोपी झाली. आज ‘A to B’ ही एक ‘Series C’ कंपनी असून तिचे मूल्यांकन सुमारे ६,३०० कोटी रुपये इतके आहे.
Y Combinator मध्ये ऐतिहासिक कामगिरी
२०२० मध्ये कोरोनाच्या काळात हर्षिताची पहिली स्टार्टअप आयडिया ‘Y Combinator’ कडून नाकारली गेली होती. पण जिथे अपयश आले, त्याच संस्थेत आज ती जनरल पार्टनर म्हणून कार्यरत आहे. वयाच्या २५ व्या वर्षी हे पद भूषवणारी ती पहिली भारतीय आणि सर्वात तरुण व्यक्ती ठरली आहे. या पदावर ती आता नवीन स्टार्टअप्सची निवड करते आणि त्यांना कोट्यवधींच्या गुंतवणुकीसाठी मार्गदर्शन करते.
Harshita Arora: सुरुवातीला अनेकांनी हर्षिताच्या वयावर आणि क्षमतेवर शंका उपस्थित केल्या होत्या. इतक्या लहान वयात ती व्यवसाय कसा सांभाळणार? असा प्रश्न विचारला जायचा. पण आज तिने सर्व टीकाकारांना आपल्या कामाने उत्तर दिले आहे. हर्षिता अरोराचा प्रवास हा केवळ एका यशस्वी उद्योजिकेची कथा नसून, स्वप्न पाहणाऱ्या प्रत्येक तरुणासाठी एक धडा आहे. तुमची पार्श्वभूमी किंवा वय काहीही असो, जर तुमच्याकडे जिद्द आणि कष्ट करण्याची तयारी असेल, तर आकाशाला गवसणी घालणे अशक्य नाही. हेच या प्रवासातून शिकण्यासारखे आहे. हर्षिता अरोराचा हा प्रवास तुम्हाला कसा वाटला आम्हला कमेंटमध्ये नक्की सांगा.
Avocado Farming: युवा शेतकरी हर्षित गोधा हे मुळचे मध्य प्रदेशमधील भोपाळचे. मूळचे भोपाळचे असलेले हर्षित यांची कौटुंबिक पार्श्वभूमी वकिलीची असली, तरी त्यांना मात्र स्वत:चा व्यवसाय सुरू करण्याची इच्छा होती.
ब्रिटनमध्ये डिग्रीचे शिक्षण घेऊन त्यांनी स्वत:च्या मातीत प्राप्त परिस्थितीचा अभ्यास करून एव्होकॅडोची शेती करण्यास सुरुवात केली.
ब्रिटनमध्ये शिक्षण घेत असताना हर्षित यांना एव्होकॅडो या फळाबद्दल माहिती मिळाली आणि त्या फळाचे आरोग्यविषयक फायदे त्यांच्या लक्षात आले. अधिक माहिती घेतल्यावर हे फळ इस्त्राईलमध्ये पिकवले जाते हे त्यांच्या लक्षात आले. इंग्लंडसारखा देश हे फळ इस्त्राईलमधून आयात करत आहे म्हणजे नक्कीच या इस्रायली एव्होकॅडोमध्ये काहीतरी खास आहे.
सामान्यतः एव्होकॅडो या फळाच्या वाढीसाठी 20 ते 30 अंश सेल्सिअस तापमानाची आवश्यकता असते. परंतु इस्राईलसारख्या कोरड्या आणि उष्ण देशामध्ये एव्होकॅडो कसे वाढू शकतात यावर आश्चर्यचकित होऊन हर्षित यांनी अधिक संशोधन सुरू केले.
अभ्यासाअंती हर्षित यांच्या लक्षात आले की इस्त्राईलने परिस्थितीवर मात करत आणि समस्यांवर उपाय शोधत यशस्वी शेती केली आहे आणि त्याचे अनेक संकरित वाण देखील तयार केले आहेत
इस्त्राईलसारख्या उष्ण वातावरणात जर ही शेती होऊ शकते तर आपण देखील का करू नये? हा विचार त्यांच्या डोक्यात चमकला.
त्यांनी इस्त्राईलमध्ये जाऊन या शेतीविषयी अभ्यास केला, तेथील शेतकऱ्यांकडून आवश्यक प्रशिक्षण देखील घेतले.
प्रशिक्षण घेतल्यानंतर हर्षित यांनी ॲव्होकॅडोच्या रोपांची इस्त्राईलमधून भारतात आयात केली. आयात प्रक्रियेत देखील हर्षित यांना बऱ्याच अडचणी आल्या.
Avocado Farming: 2019 मध्ये Order केलेली रोपं त्यांना 2021 मध्ये प्राप्त झाली. यानंतर मात्र हर्षित यांनी कधीच मागे वळून पाहिले नाही. सध्या 28 वर्षीय हर्षित यांनी 100 एकर जमिनीवर ॲव्होकॅडोची लागवड केली असून त्यातून त्यांना 10 कोटींचे वार्षिक उत्पन्न मिळण्याचा अंदाज आहे. आज हर्षित संपूर्ण भारतात ॲव्होकॅडोची रोपे विकतात आणि करोडोंची उलाढाल करतात.
शेती करणं हे केवळ कमी शिक्षण असलेल्या गावाकडील लोकांचं काम आहे अशी समजूत असणाऱ्यांच्या डोळ्यात हर्षित यांनी त्यांच्या कर्तृत्वाने झणझणीत अंजन घातलं आहे.
Mira Kulkarni: वयाच्या ४५ व्या वर्षी लोक आपल्या रिटायरमेंटचं प्लॅनिंग करतात. पण एका महिलेने वयाच्या ४५ व्या वर्षी, एका छोट्याशा गॅरेजमध्ये फक्त २ लाख रुपयांची गुंतवणूक करून असा ब्रँड उभा केला… ज्याचं व्हॅल्युएशन आज १,२९० कोटी रुपये आहे!
ही कथा कुठल्या कॉर्पोरेट घराण्यातील नाही, तर भारतातील सर्वात प्रसिद्ध लक्झरी आयुर्वेदिक ब्रँड ‘फॉरेस्ट एसेंशियल्स’ (Forest Essentials) च्या संस्थापिका मीरा कुलकर्णी यांची आहे.
१. संघर्षाची काळी बाजू (The Dark Reality)
ही कहाणी सुरू होते एका अत्यंत कठीण वळणावरून. वयाच्या २० व्या वर्षी मीरा यांचं लग्न झालं आणि शिक्षण अर्धवट सुटलं. लग्नानंतर पतीला दारूचं व्यसन लागल्याने घरची परिस्थिती बिघडत गेली. शेवटी मुलांच्या भविष्यासाठी त्यांनी पतीपासून विभक्त होण्याचा कठोर निर्णय घेतला.
पण नियतीची परीक्षा इथेच संपली नव्हती. वयाच्या २८ व्या वर्षी आई-वडिलांचं एकापाठोपाठ एक निधन झालं. दोन लहान मुलं आणि आधार द्यायला पाठीशी कुणीही नाही. ही ती वेळ होती, जिथे कोणीही खचून गेलं असतं.
२. एक ‘आयडिया’ आणि गॅरेजमधून सुरुवात
४५ व्या वर्षी अमेरिकेत शिकणाऱ्या मुलाला भेटण्यासाठी गेल्या असताना, तिथे त्यांनी हाताने नैसर्गिक साबण आणि मेणबत्त्या बनवण्याचं प्रशिक्षण घेतलं. भारतात परतल्यावर त्यांनी ठरवलं, आपणही काहीतरी करूया.
२००० साली, फक्त २ कर्मचारी आणि २ लाख रुपये घेऊन त्यांनी एका गॅरेजमधून ‘फॉरेस्ट एसेंशियल्स’ची सुरुवात केली. पण आता खरा प्रश्न हा आहे की… साबण तर अनेक जण बनवतात, मग मीरा कुलकर्णी १,२९० कोटींपर्यंत कशा पोहोचल्या?
३. ‘लक्झरी मार्केटिंगचा’ मास्टरस्ट्रोक! (The Real Business Strategy)
इथेच मीरा यांनी खरी बिझनेस बुद्धी वापरली. भारतात तोपर्यंत ‘आयुर्वेद’ म्हणजे फक्त स्वस्त आणि आजारांवरची औषधं मानली जायची. मीरा यांनी आयुर्वेदाला ‘लक्झरी’ बनवलं. त्यांनी स्वस्त साबण विकण्यापेक्षा, अस्सल नैसर्गिक घटकांपासून बनवलेली ‘प्रीमियम प्रॉडक्ट्स’ तयार केली.
B2B मास्टरस्ट्रोक:
आपली प्रॉडक्ट्स सामान्य दुकानात विकण्याऐवजी, त्यांनी ताज (Taj) आणि हयात (Hyatt) सारख्या फाईव्ह-स्टार हॉटेल्सना ती सप्लाय करायला सुरुवात केली. जेव्हा श्रीमंत आणि परदेशी पाहुण्यांनी त्यांच्या हॉटेल्समध्ये ही उत्पादने वापरली, तेव्हा ‘फॉरेस्ट एसेंशियल्स’ रातोरात एक जागतिक दर्जाचा ‘प्रीमियम ब्रँड’ बनला!
Mira Kulkarni: या दमदार स्ट्रॅटेजीमुळे २००८ मध्ये जागतिक कॉस्मेटिक जायंट ‘एस्टी लॉडर’ (Estée Lauder) ने त्यांच्या कंपनीसोबत करार केला. आज देशभरातील २८ शहरांमध्ये त्यांची ११० हून अधिक यशस्वी स्टोअर्स आहेत. फॉर्च्युन मॅगझिनने त्यांना ‘भारतातील सर्वात शक्तिशाली व्यावसायिक महिलांच्या’ यादीत स्थान दिले आहे.
४. ग्लोबल उड्डाण (The Big League)
थोडक्यात सांगायचं तर…
Mira Kulkarni: वयाच्या २८ व्या वर्षी पोरक्या झालेल्या आणि ४५ व्या वर्षापर्यंत स्वतःची कोणतीही व्यावसायिक ओळख नसलेल्या मीरा कुलकर्णी, जर आज १,२९० कोटींचं साम्राज्य उभं करू शकतात… तर “वेळ निघून गेलीये” किंवा “माझ्याकडे पुरेसं भांडवल नाही”, ही फक्त आपली कारणं आहेत.
मित्रांनो, तुम्हाला ही ‘खऱ्या संघर्षाची आणि बिझनेसची’ स्टोरी कशी वाटली? “सक्सेससाठी वयाची कोणतीही अट नसते”, यावर तुमचं काय मत आहे? कमेंटमध्ये नक्की सांगा!
Bike Blazers: अडथळ्यांवर मात करून यशाच्या शिखरावर: केशव राय यांचा प्रेरणादायी प्रवास
जीवनातील यशाचा मार्ग कधीही सोपा नसतो. तो मेहनत, ध्येय, आणि अपयशाला येणाऱ्या अडथळ्यांना पार करण्याच्या क्षमतेवर अवलंबून असतो. यशाच्या दिशेने वाटचाल करताना अनेक अडचणी येतात, पण त्या परिस्थितीचा सामना करून मार्ग काढणारा व्यक्तीच खरा यशस्वी ठरतो. याच मार्गावरून जाणाऱ्या व्यक्तींच्या कथा प्रेरणादायक असतात. माणसामध्ये जबरदस्त इच्छाशक्ती आणि मनात ठरवलेली गोष्ट पूर्ण करण्याचा ध्यास, तसेच त्यासाठी करावी लागणारी मेहनत करण्याची तयारी असेल तर ती व्यक्ती कोणत्याही परिस्थितीत यशस्वी होते.
तसेच, यशप्राप्तीसाठी अनेक अपयशांचे डोंगर पार करावे लागतात. परिस्थितीशी दोन हात करत, परिस्थितीतून मार्ग काढत वाटचाल करावी लागते, तेव्हाच कुठे माणूस यशस्वी होतो. अशाच परिस्थितीतून मार्ग काढत यशाचं शिखर सर करणाऱ्या व्यक्तीचं उत्तम उदाहरण म्हणजे “बाईक ब्लेझर्स” चे सर्वेसर्वा केशव राय.
कोण आहेत केशव राय?
भारतामध्ये बहुतेक घरांमध्ये तुम्हाला बाईक मिळेल. आजच्या काळात हे परिवहनाचे सर्वात स्वस्त साधन आहे, असं म्हटलं तर गैर ठरणार नाही. जर तुमच्याकडे बाईक आहे, तर तिची योग्य काळजी घेणे तुमचे कर्तव्य आहे. बाईकचा विचार केला तर त्यासोबत बाईक कव्हरची देखील चर्चा होते. उन्हापासून आणि पावसापासून बचाव करण्यासाठी बाईक झाकून ठेवण्याची प्रथा आहे. आज आम्ही तुम्हाला एका अशा बाईक कव्हर स्टार्टअप ‘बाईक ब्लेझर’ विषयी सांगणार आहोत, ज्यांनी एक अनोखं बाईक कव्हर डिझाइन केलं आहे. केशव राय हे याच ‘बाईक ब्लेझर’ कंपनीचे संस्थापक आहेत.
प्रारंभिक जीवन
मुळचे दिल्ली गाझियाबादचे असलेले केशव शाळेत अगदी सरासरी विद्यार्थी होते. त्यांचं अभ्यासात अजिबात मन लागत नव्हतं म्हणून कुठलातरी व्यवसाय करावा, हे सतत त्यांच्या डोक्यात असायचं. कॉलेजमध्ये असताना केशव त्यांच्या मित्रांबरोबर वेगवेगळ्या विषयांवर चर्चा करायचे. विविध आणि नवनवीन कल्पना त्यांच्या डोक्यात घर करून असायच्या. तसेच वेगवेगळ्या वस्तू आणि उपकरणे दुरुस्त करण्याच्या त्यांच्या उत्सुकता आणि आवडीमुळे ते अभियांत्रिकी क्षेत्रात आले, आणि अशातच २०१५ साली त्यांनी एका ॲप्लिकेशनची निर्मिती करून त्यावर आधारित व्यवसाय करण्यास सुरुवात केली.
Bike Blazers: व्यवसाय सुरु करण्यासाठी त्यांनी त्यांच्या वडिलांकडे निधी म्हणजेच फंडची मागणी केली. वडिलांनी निधी दिला सुद्धा, मात्र म्हणतात ना, प्रत्येक गोष्टीची एक वेळ यावी लागते. जे काही घडायचं असतं ते त्या वेळेवर बरोबर घडतं. केशवचा पहिला प्रयत्न सपशेल अपयशी ठरला. पण नवनवीन गोष्टी शिकण्याच्या त्यांच्या इच्छाशक्तीने त्यांना नंतर व्यवसायात प्रचंड यश मिळवून दिलं.
घर सोडले
पहिल्या ॲप आधारित व्यवसायामध्ये अपयश आल्यानंतर आता घरी न बसता काहीतरी करावं, या उद्देशाने त्यांनी बॅग भरली व घरी चार दिवसांनी परत येतो, असं सांगून घर सोडायचं ठरवलं व घर सोडलं देखील. त्यानंतर ते सतत तीन दिवस दिल्लीच्या रस्त्यांवर फिरत राहिले, मात्र डोक्यात कुठलीही कल्पना नसताना देखील तीन दिवस रस्त्यांवर फिरून चौथ्या दिवशी परत घरी जावं, हा विचार सुरू असताना दिल्ली शहरातील कौशांबी मेट्रो स्टेशनच्या पार्किंगमध्ये केशव राय बसलेले होते.
Bike Blazers: त्या ठिकाणी असलेल्या पार्किंगमध्ये एक माणूस त्याची बाईक साफ करण्यासाठी धुळीचे फॅब्रिक शोधत होता. परंतु त्याला ते मिळाले नाही व त्या माणसाने शेजारील बाईकचं डस्टर घेतलं व स्वतःची बाईक स्वच्छ करून तो निघून गेला. ही सगळी परिस्थिती केशव यांनी पाहिली, व तेव्हाच त्यांच्या डोक्यात एक बिझनेस आयडिया आली, आणि तीच आयडिया घरी येऊन त्यांनी वडिलांना सांगितली. केशव राय यांची ती व्यावसायिक कल्पना होती बाईकचे कव्हर बनवणं, असं कवर जे सेमीऑटोमॅटिक असेल आणि ते गाडीची धूळ आणि पावसाळ्यातील पाणी काढण्यास मदत करेल. वडिलांना देखील ही कल्पना आवडली व केशव यांना पाठिंबा दर्शवला आणि अशा पद्धतीने झाली बाईक ब्लेझरची सुरुवात.
व्यवसायाच्या दुसऱ्या पर्वाची सुरवात
२०१६ च्या सुरुवातीला, केशव यांनी त्यांच्या व्यवसायात दुसरा प्रयत्न करण्याचा धाडसी निर्णय घेतला आणि ‘बाईक ब्लेझर’ या ब्रँडची स्थापना केली. त्यांनी हा प्रवास अगदी साधेपणाने सुरुवातीला घराच्या गच्चीवरून सुरू केला. केशव यांनी बाईक कव्हरचं उत्पादन घरच्या गच्चीवर सुरू केलं, परंतु त्यांच्या कष्टाने आणि ध्येयाने ते थांबले नाहीत.
सुरुवातीचं छोटं उत्पादन युनिट आज एका मोठ्या उद्योगात रूपांतरित झालं आहे. आज, बाईक ब्लेझर कंपनीकडे नवी दिल्ली आणि गाझियाबाद येथे दोन भव्य उत्पादन युनिट्स आहेत. केशव यांचा हा प्रवास त्यांच्या जिद्दीचा आणि प्रयत्नांचा साक्षीदार आहे, ज्यामुळे त्यांनी आपल्या कंपनीला उंचीवर नेलं.
बाईक ब्लेझरचं कव्हर औद्योगिक दर्जाच्या नायलॉन फॅब्रिकचं बनवलेलं असतं, जे हवामानास प्रतिरोधक असतं. हे कव्हर पावसाळ्यानंतर साठलेलं पाणी काढून टाकण्याची व्यवस्था करतं आणि वाहनांना धुळीपासून वाचवतं. बाईक किंवा कारवर ३० सेकंदांपेक्षा कमी वेळात कव्हर घालता येतं.
त्यांच्या या प्रवासातून हे स्पष्ट होतं की, छोटी सुरुवात असली तरी ती मोठ्या यशाची वाट दाखवू शकते. केशव यांनी त्यांचं स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी अपार मेहनत घेतली आणि त्यांच्या या उद्योजकतेच्या प्रवासाने आज त्यांना यशाची उंची गाठायला लावली आहे.
Bike Blazers: २०२१ पर्यंत बाईक ब्लेझरने १.३ कोटी रुपये उलाढाल केली होती आणि आज हा व्यवसाय कैक पटींनी वाढला आहे. केशव रायने अपयशातून शिकून नव्या कल्पनांच्या मदतीने यशाचा मार्ग तयार केला आहे. त्यांची ही कहाणी हे सिद्ध करते की, मनात ठरवलेलं ध्येय पूर्ण करण्यासाठी कष्ट आणि इच्छाशक्ती आवश्यक आहेत. आज बाईक ब्लेझर एक यशस्वी व्यवसाय म्हणून उभा आहे, ज्याची सुरुवात एका साध्या विचाराने झाली होती.
मित्रांनो, केशव राय यांचा हा प्रवास निश्चितच लाखो तरुणांना उर्जा देणारा आहे. जेव्हा मनात काहीतरी करण्याची धमक असते आणि ध्येय साध्य करण्यासाठी आपण सर्वतोपरी कष्ट करण्याची तयारी ठेवतो, तेव्हा कोणतीही अडचण आपल्याला रोखू शकत नाही. अशा व्यक्तींच्या वाटेत कितीही अडथळे आले, तरी ते आपल्या ध्येयाकडे वाटचाल करत राहतात आणि अखेर यशस्वी होतात. त्यामुळे, इच्छाशक्ती आणि कठोर परिश्रम हे यशाच्या मार्गावरचं सर्वात मोठं शस्त्र आहेत, हे आपल्याला वेळोवेळी अनुभवायला मिळतं.
