सुरुवातीला मुस्तफा स्वतः स्कूटरवरून दुकानांमध्ये जाऊन पिठाची पॅकेट्स विकायचे.
उत्तम दर्जा आणि शुद्धतेमुळे लोकांचा ब्रँडवर विश्वास बसला.
आज ही कंपनी केवळ इडली-डोसा पिठासोबत रेडी-टू-कुक पराठा, चपाती, वडा पीठ आणि सेंद्रिय दुधाचे पदार्थही तयार करते.
जगाचंलक्ष वेधून घेतलं
कंपनीच्या दमदार Growth मुळे लंडनच्या Apax Partners ने कंपनीत ३५% हिस्सा खरेदी करण्यासाठी ₹१,५०० कोटींची मोठी गुंतवणूक केली.
या करारामुळे कंपनीचे एकूण मूल्य आता ₹४,५०० कोटींच्या पार पोहोचले!
आखाती देशांमध्ये मोठा विस्तार (Global Vision)
iD Fresh Food: प्रेमजी इन्व्हेस्ट सारख्या दिग्गजांच्या पाठबळानंतर, या नव्या गुंतवणुकीमुळे कंपनी जागतिक स्तरावर मोठी झेप घेणार आहे.
भारतभर नेटवर्क विस्तारल्यानंतर, आता दुबई आणि इतर आखाती देशांमध्ये आपला बिझनेस मोठ्या प्रमाणावर वाढवण्याची तयारी सुरू आहे.
iD Fresh Food: परिस्थिती कशीही असो, प्रामाणिक कष्ट आणि मोठ्या विचारांच्या जोरावर एका हमालाचा मुलगाही देशात इतिहास रचू शकतो, हे मुस्तफा यांनी दाखवून दिले.
जर्मन शास्त्रज्ञ विल्हेम रॉन्टजेन आपल्या लॅबमध्ये ‘कॅथोड रे’ (Cathode Rays) वर प्रयोग करत होते.
त्यांनी काचेची ट्यूब पूर्णपणे काळ्या कागदाने झाकली होती जेणेकरून प्रकाश बाहेर पडू नये.
अन् अंधारात एक प्लेट चमकू लागली…
प्रयोग सुरू असताना, टेबलवर काही अंतरावर ठेवलेली ‘बेरियम प्लॅटिनोसायनाइड’ची स्क्रीन अचानक चमकू लागली.
ट्यूब काळ्या कागदाने झाकलेली असतानाही ही स्क्रीन का चमकतेय? रॉन्टजेन अवाक झाले!
कागद, लाकूड पार करून जाणारे किरण!
त्यांनी ट्यूब आणि स्क्रीनच्या मध्ये कागद, लाकडाचा तुकडा आणि जाड पुस्तके ठेवून पाहिली.
तरीही ते किरण या सगळ्या वस्तू आरपार भेदून स्क्रीनवर चमकत होते.
म्हणजे… हे किरण कोणत्याही घन वस्तूमधून सहज जाऊ शकत होते!
नाव ‘X-Ray’ का पडले?
X-ray History: त्या काळात हे किरण नेमके काय आहेत… हे कोणालाच माहिती नव्हतं. म्हणून रॉन्टजेन यांनी त्यांना “X Rays” म्हणजेच Unknown Rays असं नाव दिलं. हेच नाव पुढे संपूर्ण जगभर प्रसिद्ध झालं.
इतिहासातील पहिला X-Ray 🖐️
रॉन्टजेन यांनी आपल्या पत्नीच्या (अॅना बर्था) हाताखाली फोटोग्राफिक प्लेट ठेवून X-Ray पाडले.
प्लेटवर तिच्या हाताची हाडे आणि बोटातील अंगठी स्पष्ट दिसत होती!
ती इमेज पाहून त्यांची पत्नी घाबरून म्हणाली, “मी माझ्याच मृत्यूचे दृश्य पाहिले!”
X-Ray ने वैद्यकीय क्षेत्रात घडवली क्रांती
डॉक्टरांसाठी Game Changer
✅ हाडं तुटली आहेत का, हे लगेच समजू लागलं.
✅ फुफ्फुसांचे अनेक आजार शोधणं सोपं झालं.
✅ शरीरात अडकलेल्या वस्तू शोधता येऊ लागल्या.
✅ योग्य उपचार अधिक जलद आणि अचूक झाले.
X-ray History: आजही X-Ray ही सर्वाधिक वापरली जाणारी Diagnostic Test आहे.
नोबेल पुरस्कार आणि रॉन्टजेन यांचा मोठेपणा
या क्रांतिकारी शोधासाठी रॉन्टजेन यांना १९०१ मध्ये नोबेल पारितोषिक मिळाले.
त्यांनी या शोधाचे कोणतेही पेटंट घेतले नाही.
“हा शोध संपूर्ण मानवजातीच्या कल्याणासाठी मोफत असावा,” अशी त्यांची इच्छा होती.
Metro Brands : एका छोट्याशा बूटांच्या दुकानाने… ₹22,000 कोटींचं साम्राज्य उभं केलं!
सुरुवात कशी झाली?
Metro Brands : 1955 मध्ये मुंबईत एका छोट्याशा Metro Shoesदुकानातून या व्यवसायाची सुरुवात झाली.
नंतर रफीक मलिक यांनी व्यवसायाची सूत्रे हाती घेतली आणि कंपनीला नव्या उंचीवर नेलं. त्यांचं उद्दिष्ट फक्त बूट विकणं नव्हतं, तर भारतीय ग्राहकांना Premium Footwear Experience देणं हेच त्यांचं Vision होतं.
यशाचं खरं Secret
Metro Brands इतरांपेक्षा वेगळी ठरली कारण त्यांनी फक्त Products विकले नाहीत, तर उत्कृष्ट Customer Experience दिला.
उत्तम Quality आणि आधुनिक Stores
प्रत्येक वयोगटासाठी स्वतंत्र Collection
बदलत्या Fashion Trends नुसार सतत नवीन Designs
याच धोरणामुळे ग्राहकांचा विश्वास हा कंपनीचा सर्वात मोठा Brand Asset बनला.
एका दुकानापासून भारतभर
आज Metro Brands चे 800+ Stores भारतभर कार्यरत आहेत.
देशातील प्रमुख शहरांमध्ये मजबूत उपस्थिती
Shopping Malls आणि High Street Locations वर विशेष भर
Offline सोबत Online Retail मध्येही यशस्वी विस्तार
नियोजनबद्ध Expansion मुळे Brand अधिक मजबूत झाली
एक कंपनी… अनेक लोकप्रिय Brands
Metro Brands चं Portfolio विविध ग्राहकांच्या गरजा पूर्ण करतं.
👞 Metro Shoes
👠 Mochi
🥾 Walkway
🩴 Crocs
👟 FitFlop
यामुळे प्रत्येक Budget आणि Lifestyle साठी योग्य Footwear पर्याय उपलब्ध झाले.
आज Metro Brands किती मोठी आहे?
आज Metro Brands ही भारतातील अग्रगण्य Footwear Retail Companies पैकी एक आहे.
💰 Market Cap : ₹22,000+ कोटी
🏬 800+ Stores
या यशामागे तीन महत्त्वाचे घटक आहेत:
Brand Value
Customer Trust
Consistent Growth
रफीक मलिक यांच्याकडून काय शिकाल?
✅ फक्त दुकान नाही, Brand तयार करा.
✅ ग्राहकांचा विश्वास हीच सर्वात मोठी गुंतवणूक असते.
✅ Trends बदलले की Businessही बदलला पाहिजे.
✅ Expansion करण्यापूर्वी मजबूत Systems तयार करा.
✅ Consistency हेच Long-Term Success चं Secret आहे.
आजचा मोठा Business Lesson
Metro Brands : मोठा Business हा एका दिवसात तयार होत नाही.
तो तयार होतो…
विश्वास, गुणवत्ता आणि सातत्यामुळे.अशाच भन्नाट Business Stories साठी Follow करा!
HMT Watches History: देशाचे पहिले पंतप्रधान पंडित नेहरूंनी पाहिलेलं स्वप्न, इंदिरा गांधींच्या हातातील घड्याळ आणि भारतातील प्रत्येक मध्यमवर्गीय कुटुंबाची पहिली पसंती… HMT म्हणजे केवळ एक घड्याळ नव्हतं, तर तो भारताचा ‘वेळ’ होता! पण जगाला वेळेची किंमत शिकवणारा हाच ब्रँड स्वतः मात्र बदलत्या काळासोबत धावू शकला नाही. काश्मीरमधील राजकीय संकट, अंतर्गत बंडखोरी आणि एका नव्या भारतीय प्रतिस्पर्ध्याची एन्ट्री… या सगळ्यात HMT चा खेळ नेमका कसा बिघडला? जाणून घेऊया देशातील सर्वात मोठ्या ब्रँडला खुद्द सरकारनेच टाळ का लावलं?…..
जेव्हा वेळेचा अर्थ फक्त HMT होता!
१९५३ मध्ये देशाचे पहिले पंतप्रधान पंडित नेहरू यांनी या कंपनीची सुरुवात केली.
१९६१ मध्ये जपानच्या Citizen कंपनीसोबत मिळून भारतात पहिलं मनगटी घड्याळ तयार झालं.
एका काळात बाजारात विकल्या जाणाऱ्या १०० पैकी ९० घड्याळांवर फक्त HMT हेच नाव असायचं!
HMT मुळे घराघरात पोहोचलेली घड्याळे
जगातील मोठे ब्रँड्स फक्त श्रीमंतांसाठी घड्याळे बनवत होते, पण HMT ने सर्वसामान्यांसाठी जनता मॉडेल आणलं,
ज्याच्या १५ कोटींहून अधिक कॉपीज विकल्या गेल्या.
लग्नात नवरदेवाला ‘HMT कंचन’ घड्याळ गिफ्ट देणं ही तर एक मोठी परंपराच बनली होती.
अगदी देशाच्या पंतप्रधान इंदिरा गांधी सुद्धा HMT चं घड्याळ वापरायच्या!
एका चुकीने खेळ बिघडवला!
१९८० च्या दशकात जगात बॅटरीवर चालणाऱ्या ‘क्वार्ट्ज’ (Quartz) घड्याळांची लाट आली. पण HMT मात्र जुन्याच पद्धतीच्या, चावी देणाऱ्या घड्याळांवर अडून राहिले. त्यांनी नंतर ‘सोना’ आणि ‘विजय’ हे क्वार्ट्ज मॉडेल्स आणले खरे, पण ते महाग असल्याने लोकांना आवडले नाहीत.
टाटांच्या ‘Titan’ ची एन्ट्री आणि मोठा धक्का!
१९८४ मध्ये टाटा समूहाने Titan लाँच करून ट्रेंडी आणि आधुनिक डिझाईन्स आणले.
१९८६ मध्ये HMT च्या सुमारे ३५० अनुभवी इंजिनिअर्सनी कंपनी सोडून Titan जॉईन केलं! यामुळे HMT ची तांत्रिक बाजू पूर्णपणे कमकुवत झाली.
काश्मीर संकट आणि श्रीनगर फॅक्टरी बंद
१९९० मध्ये काश्मीरमधील तणावपूर्ण परिस्थितीमुळे HMT च्या श्रीनगर फॅक्टरीचे काम पूर्णपणे ठप्प झाले. फॅक्टरी बंद असूनही तिथल्या शेकडो कर्मचाऱ्यांना विनाकाम पगार द्यावा लागल्याने कंपनी प्रचंड आर्थिक तोट्यात गेली.
जागतिक स्पर्धा आणि शेवटचा अंक
HMT Watches History: १९९१ च्या आर्थिक उदारीकरणानंतर Casio, Timex आणि Swatch सारखे परदेशी ब्रँड्स भारतात आले. लोकांना एकापेक्षा एक भारी आणि स्टायलिश पर्याय मिळाले, तर HMT जुन्याच डिझाईन्समध्ये अडकून राहिले.सतत वाढणाऱ्या तोट्यामुळे शेवटी मे २०१६ मध्ये सरकारने HMT चा घड्याळ व्यवसाय पूर्णपणे बंद केला.
शेवटी काय झालं?
HMT Watches History: घड्याळ आणि ट्रॅक्टर व्यवसाय बंद झाला असला, तरी HMT कंपनी आजही मशीन टूल्स आणि डिफेन्स सेक्टरसाठी औद्योगिक उपकरणे बनवते. बेंगळुरूमध्ये त्यांचं एक स्टोअर आणि म्युझियम आजही सुरू आहे.
Sneaker Culture in India: आजकालच्या तरुणाईसाठी ‘Sneakers’ म्हणजे केवळ बूट नाहीत, तर ते एक स्टेटस सिम्बॉल आणि लाखो रुपयांची इन्व्हेस्टमेंट बनले आहेत. भारतात ही स्नीकर क्रेझ नक्की कशी सुरू झाली? मायकल जॉर्डनपासून सुरू झालेला हा जागतिक प्रवास भारतातील तरुणांपर्यंत कसा पोहोचला? आणि या ग्लॅमरच्या मागे ब्रँड्सचा ‘FOMO’ वाला मार्केटिंग गेम नक्की काय आहे? आज या स्नीकर कल्चरची ‘ए टू झेड’ माहिती जाणून घेऊया…..
1) फक्त बूट की स्टेटस?
‘Sneakerhead’ साठी स्नीकर्स म्हणजे स्टेटस, ॲटीट्युड आणि पर्सनॅलिटी!
इथे लोक लाखो रुपयांचे स्नीकर्स कपाटात जपून ठेवतात.
हा खेळ कम्फर्टचा नाही, तर इमोशन आणि स्टेटसचा आहे.
2) हा सगळा गेम सुरू झाला अमेरिकेतून!
मायकल जॉर्डन हा या कल्चरचा गॉडफादर मानला जातो.
Nike ने जेव्हा Air Jordan लाँच केले, तेव्हा त्यांनी फक्त बूट नाही, तर एका ‘लेजेंडची वाईब’ विकली!
लोकांनी ते शूज जॉर्डनसारखं फील करण्यासाठी खरेदी केले.
3) भारतात ही क्रेझ कशी आली?
आधी भारतात शूज म्हणजे फक्त ‘टिकाऊ आणि डिस्काउंट’ एवढाच विचार व्हायचा.
पण स्वस्त इंटरनेट, Instagram आणि हिप-हॉप कल्चरमुळे सगळं बदललं.
बादशाह, डिवाईन, रणवीर सिंग सारखे सेलिब्रिटीज पाहून तरुणांमध्ये स्नीकर्सची क्रेज वाढली.
4) शूज नाही, थेट इन्व्हेस्टमेंट!
१५ हजारांचा बूट रिसेल मार्केटमध्ये थेट ७० हजारांना विकला जातो!
आज अनेक मुलं स्टॉक मार्केट सोडून स्नीकर्स रिसेल करून बिझनेस करत आहेत.
‘लिमिटेड एडिशन’ ड्रॉप झाला की बॉट्स वापरून बल्क खरेदी केली जाते आणि डबल-ट्रिपल किमतीत विकली जाते!
Indian CEOs: आज जगातील तंत्रज्ञानाचा नकाशा पाहिला, तर एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते ती म्हणजे जगातील आघाडीच्या कंपन्यांची धुरा एका भारतीय व्यक्तीच्या हातात आहे. सॉफ्टवेअरपासून ते एआय (AI) आणि सायबर सुरक्षेपर्यंतच्या प्रत्येक क्षेत्रात भारतीयांनी आपले वर्चस्व निर्माण केले आहे. चला जाणून घेऊयात अशाच काही दिग्गजांबद्दल, ज्यांनी आपल्या बुद्धिमत्तेच्या जोरावर इतिहास रचला आहे.
१. गुगलचा प्रवास – चेन्नई ते सिलिकॉन व्हॅली
कंपनी: Google & Alphabet
मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO): सुंदर पिचाई (Sundar Pichai)
Indian CEOs: चेन्नईच्या एका मध्यमवर्गीय कुटुंबात जन्मलेले सुंदर पिचाई आज संपूर्ण गुगलचे प्रमुख आहेत. गुगलचे प्रसिद्ध क्रोम (Chrome) ब्राउझर आणि अँड्रॉइड (Android) ऑपरेटिंग सिस्टमला जगातील घराघरात पोहोचवण्यात आणि यशस्वी करण्यात त्यांचा सिंहाचा वाटा आहे. आज जगातील अब्जावधी लोकांचे डिजिटल आयुष्य सुंदर पिचाई यांच्या नेतृत्वाखालील गुगलवर चालते.
२. मायक्रोसॉफ्टचा कायापालट – बुडत्या जहाजाला बनवले जगातील सर्वात मौल्यवान!
कंपनी: Microsoft
मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO): सत्या नडेला (Satya Nadella)
Indian CEOs: हैदराबादमध्ये जन्मलेले सत्या नडेला जेव्हा २०१४ मध्ये मायक्रोसॉफ्टचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी झाले, तेव्हा कंपनी कठीण काळातून जात होती. नडेला यांनी कंपनीची दिशा बदलून क्लाउड कम्प्युटिंगवर लक्ष केंद्रित केले. आज त्यांच्याच दूरदृष्टीमुळे मायक्रोसॉफ्टने OpenAI (ChatGPT) सोबत भागीदारी करून AI युगात जगातील सर्वात मौल्यवान कंपनी बनण्याचा बहुमान मिळवला आहे.
३. यूट्यूबचे व्हिडिओ किंग – मनोरंजनाच्या जगाचे भारतीय बॉस
कंपनी: YouTube
मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO): नील मोहन (Neal Mohan)
Indian CEOs: आपण सर्वजणच रोज पाहत असलेले यूट्यूब व्हिडिओ आणि शॉर्ट्स (Shorts) यांच्याच मार्गदर्शनाखाली चालतात. नील मोहन यांनी यूट्यूबच्या प्रीमियम (Premium) सेवा आणि शॉर्ट्स या संकल्पनांना जगभर लोकप्रिय केले. आज डिजिटल कन्टेंट क्रिएटर्सच्या जगावर नील मोहन यांचे नियंत्रण आहे.
४. क्रिएटिव्हिटीचा राजा – प्रत्येक डिझायनरचा आधार
कंपनी: Adobe
मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO): शांतनू नारायण (Shantanu Narayen)
Indian CEOs: फोटोशॉप (Photoshop), इलस्ट्रेटर किंवा पीडीएफ (PDF) जगातील प्रत्येक डिझायनर, एडिटर आणि कॉर्पोरेट कर्मचारी या सॉफ्टवेअर्सचा वापर करतो. या बलाढ्य ॲडोबी (Adobe) कंपनीचे नेतृत्व शांतनू नारायण हे गेल्या दीड दशकाहून अधिक काळ अत्यंत यशस्वीपणे करत आहेत.
५. आधुनिक तंत्रज्ञानाचा पाया – १०० वर्षे जुन्या कंपनीचे भारतीय कमांडर
कंपनी: IBM
मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO): अरविंद कृष्णा (Arvind Krishna)
Indian CEOs: इंटरनॅशनल बिझनेस मशिन्स (IBM) सारख्या १०० वर्षांहून अधिक जुन्या आणि ऐतिहासिक टेक कंपनीची धुरा एका भारतीय वैज्ञानिकाच्या हातात आहे. अरविंद कृष्णा यांनी IBM ला हायब्रीड क्लाउड आणि क्वांटम कम्प्युटिंग (Quantum Computing) सारख्या भविष्यातील तंत्रज्ञानामध्ये ग्लोबल लीडर बनवले आहे.
६. AI युगातील गुगल किलर – थेट दिग्गजांना आव्हान
कंपनी: Perplexity AI
CEO & सह-संस्थापक: अरविंद श्रीनिवास (Aravind Srinivas)
Indian CEOs: IIT मद्रासचे माजी विद्यार्थी असलेल्या अरविंद श्रीनिवास यांनी ‘Perplexity AI’ नावाचे असे सर्च इंजिन बनवले आहे, जे थेट गुगलच्या मक्तेदारीला आव्हान देत आहे. त्यांच्या या क्रांतिकारक कल्पनेमुळे ॲमेझॉनचे जेफ बेझोस सारख्या जगातील सर्वात मोठ्या दिग्गजांनी त्यांच्या कंपनीत मोठी गुंतवणूक केली आहे.
७. नेटवर्किंग आणि सुरक्षेची ढाल
कंपनी: Palo Alto Networks
मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO): निकेश अरोरा (Nikesh Arora)
Indian CEOs: जगातील सर्वात मोठ्या सायबर सेक्युरिटी कंपनीचे बॉस. आज इंटरनेटच्या युगात जगातील मोठ्या कंपन्या, बँका आणि सरकारचा डेटा सुरक्षित ठेवण्याची अत्यंत महत्त्वाची आणि संवेदनशील जबाबदारी निकेश अरोरा या भारतीय नेतृत्वावर आहे.
८. जगातील सर्वात जास्त वापरलं जाणारं मेसेजिंग ऍप
कंपनी: WhatsApp
मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO): कुणाल शाह (Kunal Shah)
Indian CEOs: भारतातील स्टार्टअप जगतात ‘फ्रीचार्ज’ (Freecharge) आणि ‘क्रेड’ (CRED) च्या माध्यमातून मोठी क्रांती घडवून आणणारे कुणाल शाह यांची नुकतीच जगातील सर्वाधिक वापरल्या जाणाऱ्या ‘व्हॉट्सॲप’ (WhatsApp) च्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) पदावर नियुक्ती झाली आहे. त्यांच्या या नियुक्तीमुळे जागतिक टेक जगतात भारतीयांचा दबदबा आणखी वाढला आहे. दुसरीकडे, व्हॉट्सॲपच्या जागतिक यशामागे आणि भारतातील विस्तारामागे शिवनाथ ठुकराल यांच्यासारख्या भारतीय दिग्गजांचे व्यवस्थापनही अत्यंत महत्त्वाचे राहिले आहे.
आपल्या देशातील बुद्धिमत्ता आणि कठोर परिश्रम आज संपूर्ण जगावर राज्य करत आहेत. शून्यातून विश्व निर्माण करणाऱ्या या भारतीय दिग्गज व्यक्तींचा प्रवास आजच्या तरुण पिढीसाठी अत्यंत प्रेरणादायी आहे. तुम्हाला काय वाटते? पुढील काळात जागतिक स्तरावर भारताचे नाव उंचावणारा पुढील ग्लोबल CEO कोण असेल? तुमच मत कमेंट करून नक्की सांगा!
D Mart : आजच्या स्पर्धेच्या दुनियेत जिथे मोठ्या कंपन्या जाहिरातींवर कोट्यवधी रुपये खर्च करतात, तिथे एक अशी कंपनी आहे जिने जाहिरातींशिवाय प्रत्येक भारतीय मध्यमवर्गीय कुटुंबाच्या मनात घर केलंय ती म्हणजे डी-मार्ट. भारतातातील श्रीमंत आणि मोठ्या उद्योगपतींच्या यादीत नेहमीच मुकेश अंबानी आणि गौतम अदानी यांच्या नावाचा उल्लेख दिसतोच. कारण भारतीय कॉर्पोरेट जगतात त्यांनी वीज, तेल, डेटा ते बंदरांपर्यंत अर्थव्यवस्थेवर पकड मिळवली आहे. मात्र, आज रिटेल मार्केटमध्ये रिलायन्स रिटेलसारखे बलाढ्य स्पर्धक असतानाही डी-मार्टने आपली वेगळी ओळख कशी जपली? कमी नफा, जास्त विक्री हे मॉडेल कसे यशस्वी ठरले? याचे सविस्तर उत्तर या लेखाच्या माध्यमातून जाणून घेऊया…
२००२ मध्ये पवईत सुरू झालेलं एक छोटं दुकान आज ३०० हून अधिक स्टोअर्सपर्यंत पोहोचलं आहे. आज प्रत्येक शहरात तुम्हाला डी-मार्ट असल्याचे पाहायला मिळेल आणि या डी-मार्टचे शिल्पकार आहेत राधाकिशन दमाणी. शेअर बाजारात ज्यांना गुरु मानलं जातं, अशा एका साध्या, पांढऱ्या कपड्यांतील माणसाने वयाच्या ४५ व्या वर्षी जेव्हा रिटेल क्षेत्रात पाऊल ठेवले तेव्हा अनेकांना वाटले की हे शक्य होणार नाही. पण राधाकिशन दमाणी यांनी केवळ स्वप्न पाहिलं नाही, तर ते सत्यात उतरवलं आणि घराघरात पोहोचवलं.
१) स्वतःच्या मालकीची जागा
डी- मार्टच्या यशाचं पहिलं आणि सर्वात महत्त्वाचं सिक्रेट म्हणजे मालकीची जागा. डी-मार्टची बहुतांश स्टोअर्स ज्या जमिनीवर आहेत, ती जागा कंपनीच्या मालकीची आहे. अंबानींची रिलायन्स असो वा इतर रिटेल साखळ्या, बहुतांश कंपन्या मॉल्समध्ये किंवा शहरांच्या मोक्याच्या ठिकाणी भाड्याने जागा घेतात. पण दमाणींनी सुरुवातीपासूनच ओनरशिप मॉडेलकडे लक्ष केंद्रित केले. कारण मालकीची जागा असल्यामुळे दरमहा वाचणारे कोट्यवधींचे भाडे डी-मार्टला ग्राहकांना डिस्काउंटच्या स्वरूपात देता येते. दमाणी यांची ही रिअल इस्टेटची खेळीच डी-मार्टचा खरा पाया ठरली.
२) लो-कॉस्ट मॉडेल स्ट्रॅटेजी
D Mart : दुसरी महत्वाची स्ट्रॅटेजी म्हणजे सप्लायर इज किंग. कोणत्याही व्यवसायात माल खरेदी केल्यावर पैसे द्यायला महिना-दोन महिने लागतात. पण डी-मार्ट आपल्या पुरवठादारांना (Suppliers) १० ते १५ दिवसांत पैसे देतात. यामुळे काय होतं? पुरवठादार आनंदाने डी-मार्टला इतर कंपन्यांपेक्षा २-३% जास्त सूट देतात. तुम्ही आम्हाला लवकर पैसे द्या, आम्ही तुम्हाला माल स्वस्त देऊ, हा साधा व्यवहार डी-मार्टला इतरांपेक्षा वेगळं ठरवतो. जेव्हा कंपनीला माल स्वस्त मिळतो, तेव्हाच ते ग्राहकांना स्वस्तात विकू शकतात. हे लो-कॉस्ट मॉडेल डी-मार्टने इतक्या शिस्तीने पाळले, की आज राधाकिशन दमाणी यांना टक्कर देण्यासाठी मोठ्या कॉर्पोरेट कंपन्याही स्पर्धेत संघर्ष करत आहेत.
३) जाहिरातीवर शून्य खर्च
जिथे मोठं-मोठ्या कंपन्या मार्केटमध्ये टिकण्यासाठी जाहिरातीवर लाखो रुपये खर्च करतात तिथेच डी- मार्टने आपले वेगळेपण सिद्ध केले. तुम्ही टीव्हीवर डी-मार्टच्या मोठ्या जाहिराती क्वचितच पाहिल्या असतील. याचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे त्यांचा ग्राहकच त्यांची जाहिरात करतो. डी-मार्टच्या स्टोअरमध्ये कधी गेलात तर तुम्हाला तिथे रोबोट्स किंवा खूप महागडे इंटिरिअर दिसणार नाही. कारण त्यांनी स्टोअर्सच्या चकाकीवर नाही तर कार्यक्षमतेवर लक्ष केंद्रित केले. डी-मार्टमध्ये सर्व गरजेच्या वस्तू स्वस्तात मिळतात, नेहमीच काही ना काही ऑफर्स असतात ही माउथ पब्लिसिटीच त्यांची सर्वात मोठी जाहिरात आहे.
अंबानी-अदानींच्या स्पर्धेत दमाणी सरस कसे ठरले?
D Mart : मुकेश अंबानींच्या रिलायन्स रिटेलकडे अफाट पैसा आणि तंत्रज्ञान आहे. त्यांनी ऑनलाइन (JioMart) आणि ऑफलाईन (Reliance SMART BAZAAR) अशा दोन्ही आघाड्यांवर आव्हान दिलं आहे. तर दुसरीकडे, अदानी समूह प्रामुख्याने लॉजिस्टिक आणि बॅकएंडमध्ये मजबूत आहे. पण दमाणी यांनी या दोघांशी थेट स्पर्धा न करता आपली एक वेगळी जागा निर्माण केली. त्यांनी कधीही हाय-फाय ग्राहकांना लक्ष्य केलं नाही. त्यांनी उच्च मध्यमवर्गीय आणि मध्यमवर्गीय कुटुंबाला केंद्रस्थानी ठेवलं. जिथे रिलायन्स झपाट्याने विस्तार करत आहे, तिथे डी-मार्ट हळू पण अत्यंत विचारपूर्वक पावलं टाकत आहे. दमाणी आजही फक्त नफा देणाऱ्या लोकेशन्सवरच स्टोअर सुरू करतात. डी-मार्टच्या यशाचं आणखी एक गुपित म्हणजे त्यांनी कधीही एका रात्रीत शेकडो स्टोअर्स उघडले नाहीत. आधी एक स्टोअर नफ्यात आले की मगच दुसरे उघडायचे हे त्यांचे मुख्य धोरण होते. क्लस्टर बेस्ड अप्रोच वापरून त्यांनी एकाच शहरात किंवा जवळच्या भागात स्टोअर्स वाढवली, जेणेकरून मालाची ने-आण करण्याचा खर्च कमी होईल. आज रिलायन्ससारख्या दिग्गज कंपन्यांशी स्पर्धा करतानाही डी-मार्टचा फोकस स्टेबल राहिलेला दिसतोय.
या संपूर्ण माहितीनंतर राधाकिशन दमाणी यांचा हा प्रवास आपल्याला शिकवतो की व्यवसायात टिकण्यासाठी फक्त भांडवल असून चालत नाही, तर कामाची एक शिस्त लागते. जाहिरातींच्या आवाजापेक्षा कामाचा दर्जा आणि ग्राहकाचा फायदा मोठा असतो, हे डी-मार्टने सिद्ध केलंय. जर तुम्ही कोणताही छोटा व्यवसाय करत असाल, तर दमाणी यांच्या या तत्त्वांचा वापर करून तुम्हीही तुमच्या क्षेत्रातील किंग बनू शकता. डी-मार्टची ही कहाणी केवळ एका व्यवसायाची प्रगती नाही, तर ती प्रत्येक भारतीयाला स्मार्ट ग्राहक बनवण्याची एक चळवळ आहे. म्हणूनच आज डी-मार्ट हे केवळ दुकान राहिलं नसून ते भारतीय मध्यमवर्गीयांच्या विश्वासाचं प्रतीक बनलं आहे.
Get Your First 10 Customers: नवा व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी आपल्या डोळ्यासमोर पहिली गोष्ट येते ती म्हणजे ‘जाहिरात’. कारण कोणताही नवीन व्यवसाय सुरू करताना सर्वात मोठे आव्हान असते ते म्हणजे ग्राहकांना आपल्या व्यवसायाकडे आकर्षित करणे. बहुतांश उद्योजकांना असे वाटते की जाहिरातींवर मोठा खर्च केल्याशिवाय ग्राहक मिळणार नाहीत. मात्र व्यवसाय सुरु करण्याच्या पहिल्याच पायरीत अनेकजण फेल होतात. समजा तुम्ही खूप मेहनतीने एक जबरदस्त प्रॉडक्ट तयार केलंय. तुम्ही ऑफिस भाड्याने घेतलंय, स्टॉक भरलाय आणि आता तुम्ही ग्राहकांची वाट बघताय. तुमच्या दुकानावर ग्राहकांची गर्दी होत नसल्याने तुम्ही घाईघाईत फेसबुकवर १००० रुपयांची जाहिरात लावता, पण तरीही दिवसभरात एकही ऑर्डर येत नाही. शेवटी पदरी पडते ती फक्त निराशा. तुमच्याही पदरी अशी निराशा येऊ नये असं वाटत असेल तर हा लेख तुमच्यासाठी खूप महत्वाचा आहे नक्की वाचा!
सर्कल ऑफ ट्रस्ट (स्वतःच्या नेटवर्कचा वापर करणे)
कोणत्याही नवीन व्यवसायाचा पाया हा जाहिरातींवर नाही, तर लोकांच्या विश्वासावर आधारलेला असतो. व्यवसायाच्या सुरुवातीच्या काळात, जेव्हा आपल्याकडे जाहिरातींसाठी मोठे बजेट नसते, तेव्हा पहिले १० ग्राहक मिळवणे हे सर्वात मोठे चॅलेंज असते. जाहिरातींशिवाय ग्राहक मिळवण्याची पहिली पायरी म्हणजे तुमच्या स्वतःच्या संपर्कांचा वापर करणे. उदा. तुमचे मित्र, नातेवाईक, माजी सहकारी किंवा शेजारी हे तुमचे पहिले संभाव्य ग्राहक किंवा ब्रँड अॅम्बेसेडर असू शकतात. त्यांना तुमच्या उत्पादनाबद्दल किंवा सेवेबद्दल थेट सांगा. इथे महत्त्वाची गोष्ट अशी की, तुम्ही त्यांना तुमचे प्रॉडक्ट विकण्याचा प्रयत्न करू नका तर त्यांना तुमच्या व्यवसायाच्या कल्पनेबद्दल सांगून त्यांचा सल्ला किंवा फीडबॅक घ्या. कारण जेव्हा लोक सल्ला देतात, तेव्हा ते मानसिकदृष्ट्या तुमच्या व्यवसायाशी जोडले जातात आणि अनेकदा ते स्वतःहून ग्राहक बनतात किंवा इतरांना तुमच्या प्रॉडक्टची शिफारस करतात.
समस्या सोडवणारे व्यवसायिक बना
Get Your First 10 Customers: दुसरा अत्यंत प्रभावी मार्ग म्हणजे ग्राहकांच्या समस्या सोडवण्यावर लक्ष केंद्रित करणे. सुरुवातीला तुमचे पहिले १० ग्राहक शोधतांना अशा लोकांकडे जा ज्यांना तुमच्या उत्पादनाची खरोखर गरज आहे. सोशल मीडियावरील विविध ग्रुप्स, व्हॉट्सअॅप कम्युनिटीज किंवा इंटरनेटवरील फोरम्सवर लोक त्यांच्या समस्या मांडत असतात. तिथे जाऊन तज्ज्ञ म्हणून उत्तरे द्या आणि हळूच तुमच्या उत्पादनाचा उल्लेख करा. उदाहरणार्थ, जर तुम्ही घरगुती मसाले विकत असाल, तर स्वयंपाकाच्या ग्रुपमध्ये मसाल्यांच्या गुणवत्तेबद्दल माहिती द्या. जेव्हा तुम्ही लोकांना मोफत व्हॅल्यू देता, तेव्हा त्यांच्या मनात तुमच्याबद्दल विश्वास निर्माण होतो. हा विश्वासच तुम्हाला तुमचे पहिले काही ग्राहक मिळवून देतो. पहिले १० ग्राहक मिळवण्यासाठी ‘कोल्ड आउटरीच’ करण्यापेक्षा ‘पर्सनलाइज्ड मेसेजिंग’ वर भर द्या. प्रत्येकाला एकच फॉरवर्ड मेसेज पाठवण्यापेक्षा, समोरच्या व्यक्तीची गरज ओळखून त्यांना वैयक्तिक मेसेज पाठवा. या स्ट्रॅटेजीमुळे ग्राहकांना आकर्षित करणे सोपे जाते.
सोशल मीडियाचा वापर करा
व्यवसायाचा सर्वात महत्वाचा पार्ट आहे तो म्हणजे मार्केटिंग. सोशल मीडिया म्हणजे फक्त पोस्ट टाकणे नाही, तर ग्राहकांशी संवाद साधण्याचा आणि ग्राहकांना तुमच्या प्रॉडक्टची माहिती देण्याचा योग्य प्लॅटफॉर्म आहे. तुमच्याकडे जाहिरातींसाठी बजेट नसले तरी तुमच्याकडे सोशल मीडियाची ताकद आहे. तुमच्या व्यवसायाचा प्रवास म्हणजेच Behind the scenes लोकांसोबत शेअर करा. तुम्ही उत्पादन कसे बनवता, तुमची विचारप्रक्रिया काय आहे, हे व्हिडिओ किंवा पोस्टच्या माध्यमातून मांडल्यास लोकांची उत्सुकता वाढते. यालाच व्यावसायिक भाषेत ‘बिल्ड इन पब्लिक’ असे म्हणतात. जेव्हा लोक तुम्हाला मेहनत करताना पाहतात, तेव्हा त्यांना तुमच्याकडून वस्तू खरेदी करण्याची इच्छा होते. सुरुवातीच्या काळात नफ्यापेक्षा ग्राहकांशी असलेल्या नातेसंबंधांना जास्त महत्त्व द्या. सुरुवातीच्या ग्राहकांना काही विशेष सवलत किंवा फ्री सॅम्पल द्या. जर त्या १० लोकांनी तुमच्या उत्पादनाचा आनंद घेतला, तर ते त्यांच्या ओळखीच्या १०० लोकांना त्याबद्दल सांगतील. यालाच ‘वर्ड ऑफ माउथ’ मार्केटिंग म्हणतात, जे जगातल्या कोणत्याही महागड्या जाहिरातीपेक्षा जास्त पॉवरफुल असते.
Get Your First 10 Customers: समजा, तुम्ही घरगुती साजूक तूप विकण्याचा व्यवसाय सुरू केलाय. त्यासाठी तुम्ही पेपरमध्ये जाहिरात दिली तर लोक तुमच्या प्रॉडक्टचा विचार करतील किंवा दुर्लक्ष करतील. पण त्याऐवजी, जर तुम्ही तुमच्या बिल्डिंगमधील अशा काकूंना तुपाचा नमुना दिला, ज्यांच्या हातचं जेवण संपूर्ण बिल्डिंगमध्ये प्रसिद्ध आहे आणि त्यांनी जर चपातीला तुमचं तूप लावून इतर चार जणींना सांगितलं की, हे तूप अगदी माझ्या माहेरच्या तुपासारखं दाणेदार आहे, तर पुढच्या अर्ध्या तासात तुमच्याकडे ५ ऑर्डर्स नक्की येतील. यालाच म्हणतात विना जाहिरात मार्केटिंग!
पहिले १० ग्राहक मिळवण्यासाठी तुम्हाला रस्त्यावर उतरून थेट लोकांशी बोलून काम करावे लागेल. स्थानिक कार्यक्रमात सहभागी व्हा, प्रदर्शनांना भेटी द्या किंवा तुमच्या क्षेत्रातील इतर व्यावसायिकांशी भागीदारी करा. समजा तुम्ही केक बनवण्याचा व्यवसाय सुरू केला असेल, तर जवळच्या चहाच्या दुकानात किंवा कॅफेमध्ये जाऊन तुमचे सॅम्पल्स द्या. भागीदारी (Strategic Partnerships) हा जाहिरातींशिवाय वाढण्याचा एक उत्तम मार्ग आहे. लक्षात ठेवा, पहिले १० ग्राहक मिळवणे ही फक्त विक्री नसून ती तुमच्या उत्पादनाची चाचणी असते. या ग्राहकांकडून मिळणारा फीडबॅक तुमच्या व्यवसायाला भविष्यात हजारो ग्राहकांपर्यंत घेऊन जाण्यासाठी मदत करतो. संयम, सातत्य आणि प्रामाणिक संवाद या जोरावर तुम्ही एकही रुपया जाहिरातीवर खर्च न करता यशस्वीरित्या पहिले १० ग्राहक मिळवू शकता.
Titan Story: १९७०-८० चा काळ… जेव्हा भारतीय घड्याळविश्वात फक्त HMT चं राज्य होतं. लोकांना घड्याळ घ्यायला ६-६ महिने वाट पाहावी लागायची. आणि ज्यांना ते मिळत नव्हतं, ते चोर बाजारातून परदेशी घड्याळं लपून-छपून विकत घ्यायचे. अशा काळात, एका माणसाने चॅलेंज घेतलं – “मी भारतीयांना स्वतःचं वर्ल्ड क्लास दर्जाचं घड्याळ देणार!”
पण… सरकार म्हणालं, ‘परवाना मिळणार नाही!’
बँकांनी सांगितलं, ‘लोन देणार नाही!’
आणि परदेशी कंपन्यांनी तर थेट तोंडावर अपमान केला!
तरीही हा माणूस मागे हटला नाही!
ही आहे… टायटनची गोष्ट.
फक्त एका घड्याळाची नाही… तर भारताच्या आत्मविश्वासाची.
Titan Story: गोष्ट आहे १९८० च्या दशकातली. त्याकाळी भारतात घड्याळ म्हणजे फक्त एकच नाव होतं – HMT! लग्न असो, वाढदिवस असो किंवा नवीन नोकरीचा आनंद… HMT चं घड्याळ मिळणं ही खूप मोठी प्रतिष्ठेची गोष्ट मानली जायची. इतकी क्रेझ होती की, लोकांना एक घड्याळ खरेदी करण्यासाठी कित्येक महिने वेटिंग वर राहावं लागायचं!
पण या घड्याळांमध्ये एक गोची होती. ही घड्याळं ‘मेकॅनिकल’ असल्यामुळे त्यांना रोज हाताने चावी द्यावी लागायची. पण जग बदलत होतं. जगात एक नवीन तंत्रज्ञान आलं होतं – ‘क्वार्टझ’ (Quartz) म्हणजेच बॅटरीवर चालणारी आणि एकदम अचूक वेळ दाखवणारी घड्याळं. पण सरकारी नियमांमुळे आणि संथ कारभारामुळे HMT काळासोबत बदलू शकली नाही. आणि नेमकी हीच पोकळी ओळखली टाटा समूहाने!
टाटा समूहाचे एक अधिकारी, झरक्सिस देसाई (Xerxes Desai), यांच्याकडे एक काम सोपवण्यात आलं होतं – टाटांची तोट्यात चाललेली कंपनी ‘टाटा प्रेस’ (Tata Press) पुन्हा फायद्यात आणायची.
Titan Story: पण झरक्सिस देसाई हे वेगळंच रसायन होतं. काही केल्या प्रेस फायद्यात येणार नाही हे त्यांच्या लक्षात आलं होतं. त्याचवेळी त्यांनी पाहिलं की भारतात घड्याळांची प्रचंड मागणी आहे, पण पुरवठा त्यामानाने अगदीच कमी. लोक चोर बाजारातून स्मगलिंग केलेली घड्याळं विकत घेतायत. त्यांनी थेट जे.आर.डी. टाटा (JRD Tata) यांच्याकडे प्रस्ताव मांडला – “जेह, आपण घड्याळं बनवूया!”
जेआरडींना ही आयडिया इतकी आवडली की त्यांनी एक शपथ घेतली – “जोपर्यंत टाटा स्वतःचं घड्याळ बनवत नाही, तोपर्यंत मी हातावर घड्याळ बांधणार नाही!”
पण ही शपथ पूर्ण करणं तितकं सोपं नव्हतं. त्या काळी भारतात लायसन्स राज होतं. परकीय चलन आणि तंत्रज्ञानावर कडक निर्बंध होते. सरकारने देसाईंना घड्याळ बनवण्याचा परवाना नाकारला! बँकानी लोन द्यायला नकार दिला.
Titan Story: पण झरक्सिस देसाई हार मानणाऱ्यांपैकी नव्हते. त्यांनी एक आयडिया काढली. त्यांनी तामिळनाडू सरकारच्या ‘TIDCO’ (Tamilnadu Industrial Development Corporation) सोबत हातमिळवणी केली. आणि सरकारी-खाजगी म्हणजेच पब्लिक प्रायव्हेट पार्टनरशिप मधून १९८४ मध्ये जन्म झाला – ‘Titan Watches Limited’ चा! बंगळुरूरवळील ‘होसूर’ या छोट्याशा गावात टायटनचा पहिला अत्याधुनिक कारखाना सुरू झाला.
पण इथेही एक मोठा धक्का बसला. जेव्हा टायटनने आपलं पहिलं क्वार्टझ घड्याळ तयार केलं, तेव्हा स्वित्झर्लंडच्या एका बलाढ्य कंपनीने टायटनच्या मेकॅनिझमचा जेआरडींच्या तोंडावर जाहीर अपमान केला. टायटनची स्वप्नं चक्काचूर होणार असं वाटत होतं. पण टायटनच्या टीमने ‘Demonstration over discussion’ (बोलण्यापेक्षा करून दाखवणे) हे तत्व स्वीकारलं आणि प्रत्येक समस्येवर मात केली.
सुरुवातीला टायटनची विक्री अपेक्षेप्रमाणे होत नव्हती. पण एक मजेशीर घटना घडली. मुंबईच्या ‘चोर बाजारात’ टायटनची घड्याळं ब्लॅकने विकली जात असल्याचं टीमच्या निदर्शनास आलं! म्हणजेच, लोकांना ब्रँड आवडला होता, फक्त तो लोकांपर्यंत पोहोचवणे गरजेचे होते.
Titan Story: त्यानंतर टायटनने भारतीय मानसिकतेचा अचूक अभ्यास केला आणि त्यांनी फक्त घड्याळ विकण्याऐवजी भावनांना हात घालायला सुरुवात केली. त्यांनी ओळखलं की भारतीय स्त्रीसाठी घड्याळ म्हणजे फक्त वेळ बघणं नाही, तर तिचं सौंदर्य आहे… आणि जन्माला आली ‘टायटन रागा’ (Titan Raga) सिरीज. भारतीय लग्नांमध्ये सोन्याला पवित्र मानलं जातं, म्हणून त्यांनी आणलं १८ कॅरेट सोन्याचं घड्याळ ‘नेब्युला’ (Nebula).
पण सगळ्यात जास्त जादू केली ती टायटनच्या जाहिरातींनी. टायटनने कधीच घड्याळाचे फीचर्स विकले नाहीत, त्यांनी विकल्या भावना! देसाई यांनी स्वतः पाश्चात्य संगीतकार मोझार्टच्या ‘सिम्फनी २५’ ची निवड टायटनच्या सिग्नेचर ट्यूनसाठी केली होती.
बॅकग्राउंडला मोझार्टची टायटन ट्यून थोडी मोठ्या आवाजात वाजते आणि हळू होते. स्क्रीनवर टायटनच्या जुन्या इमोशनल जाहिरातींचे क्लिप्स दिसतात.
Titan Story: तुम्हाला आठवतेय ती जाहिरात? जिथे एका मुलीच्या लग्नाची बिदाई होत असते, आणि तिचे बाबा रडत रडत तिच्या हातावर टायटनचं घड्याळ बांधतात… किंवा तो प्रसंग, जिथे एक म्हातारा शिक्षक निवृत्त होत असतो आणि वर्गातले सगळे विद्यार्थी उभे राहून, बाक वाजवून, शिक्षकाला टायटनचं घड्याळ भेट देतात. त्या जाहिराती पाहत असताना नकळत आपल्याही डोळ्यात पाणी यायचं.
“खास लोकांसाठी, काहीतरी खास…” ही केवळ एक टॅगलाईन नव्हती, तो टाटांनी प्रत्येक भारतीयाला दिलेला मायेचा हात होता.
बघता बघता, टायटनने पूर्ण मार्केटवर पकड निर्माण केली आणि HMT ला मागे टाकत भारताची नंबर वन घड्याळ कंपनी बनली.
भारतात पाय घट्ट रोवल्यानंतर टायटन थांबलं नाही. त्यांनी आपला मोर्चा वळवला आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेकडे, जिथे स्विस (Swiss) आणि जपानी कंपन्यांची वर्षानुवर्षे मक्तेदारी होती. सुरुवातीला परदेशी लोकांनी नाकं मुरडली – “भारतात बनलेलं घड्याळ काय टक्कर देणार?” पण टायटनने जगातील सर्वात पातळ घड्याळ ‘टायटन एज’ (Titan Edge) बनवून दाखवलं, तेव्हा जगाने तोंडात बोटं घातली. हे घड्याळ फक्त एक मशीन नव्हतं, तर तो प्रत्येक भारतीय इंजिनिअरचा आणि कारागिराचा जागतिक स्तरावर चमकणारा स्वाभिमान होता!
Titan Story: टायटनने गेल्या ४० वर्षांपासून आपले अस्तित्व कसे टिकवून ठेवले? हा प्रश्न तुम्हालाही पडला असेलच, याचे उत्तर स्पष्ट आहे. काळ बदलला, लोकांच्या हातात स्मार्टफोन आले आणि घड्याळांची गरज कमी होऊ लागली. पण टायटनने सतत स्वतःमध्ये बदल घडवून आणला.
तरुणाईला आकर्षित करण्यासाठी त्यांनी Fastrack सारखा कूल आणि ट्रेंडी ब्रँड लॉन्च केला. तसेच प्रीमियम लुकसाठी Sonata आणि Xylys बाजारात आणले. आजच्या डिजिटल आणि फिटनेस जमान्यात टायटनने अत्याधुनिक Smartwatches बाजारात आणून अॅपल आणि सॅमसंगसारख्या कंपन्यांना तगडी टक्कर दिली आहे आणि आजही टायटन लाखो भारतीयांची पहिली पसंती आहे.
Titan Story: २०१६ मध्ये झरक्सिस देसाई यांचे निधन झाले, परंतु त्यांनी लावलेले हे छोटेसे रोपटे आज एका महावृक्षात रूपांतरित झाले आहे. आज जेव्हा एखादा परदेशी नागरिक आपल्या मनगटावर टायटनचे घड्याळ बांधतो, तेव्हा तो फक्त वेळ पाहत नसतो, तर तो भारताची गुणवत्ता आणि कौशल्याची प्रचिती घेत असतो.
म्हणूनच, टायटन हे केवळ एक घड्याळ नाही, तर तो देशाची जागतिक ओळख बनलेला एक ‘मेड इन इंडिया’ ब्रँड आहे.
अलीकडेच ॲमेझॉन एमएक्स प्लेअरवर ‘Made In India – A Titan Story’ ही वेब सिरीज आली आहे, ज्यामध्ये जिम सर्भ आणि नसीरुद्दीन शाह यांनी ही अप्रतिम कहाणी पडद्यावर जिवंत केली आहे. ती नक्की पहा!
तुमच्या आयुष्यातलं पहिलं टायटनचं घड्याळ तुम्हाला कोणी भेट दिलं होतं?
Harshita Arora: म्हारी छोरियां छोरों से कम हैं के? आमीर खानच्या ‘दंगल’ चित्रपटातील हा डायलॉग तुम्हाला माहिती असेलच.
या डायलॉगप्रमाणेच आज भारतीय महिलांनी पुरुषांच्या तोडीस तोड कामगिरी करून दाखवली आहे. एक काळ असा होता, जेव्हा स्त्रियांना चूल आणि मूल यापुरतेच मर्यादित ठेवले गेले होते. तिने केवळ कौटुंबिक कर्तव्ये पार पाडावीत, अशीच समाजाची अपेक्षा असायची. त्यामुळे महिलांनीही स्वतःभोवती एक सीमारेषा आखून घेतली होती. मात्र, आता ती साखळी तोडण्याचे काम महिला स्वतःच करत आहेत. गेल्या काही वर्षांपासून स्टार्टअप क्षेत्रात महिलांचा सहभाग लक्षणीयरीत्या वाढत आहे. सध्या देशात ८,००० हून अधिक स्टार्टअप उपक्रमांचे नेतृत्व महिला उद्योजक करत आहेत. अवघ्या २५ व्या वर्षी ६,३०० कोटींचे साम्राज्य उभं करणाऱ्या हर्षिता अरोरा हिचा औद्योगिक प्रवास आज आपण या लेखाद्वारे जाणून घेणार आहोत.
संघर्षातून यशाकडे
उत्तर प्रदेशातील सहारनपूर येथील हर्षिता अरोरा ही आजच्या तरुण पिढीसाठी प्रेरणादायी उद्योजिका ठरली आहे. हर्षिताचे वडील रवींद्र सिंह अरोरा हे ऑटो फायनान्सर आहेत आणि आई जसविंदर कौर गृहिणी आहेत. हर्षिताने आठवीपर्यंतचे शिक्षण पाइनवुड स्कूलमधून पूर्ण केले, मात्र तिचे मन पुस्तकांपेक्षा कॉम्प्युटर कोडिंगमध्ये जास्त रमत होते. वयाच्या अवघ्या १३ व्या वर्षी तिने कोडिंग आत्मसात केले. तुम्हाला ऐकून आश्चर्य वाटेल, पण १५ व्या वर्षी हर्षिताने शाळा सोडण्याचा धाडसी निर्णय घेतला. इतरांप्रमाणे सुरक्षित नोकरीचा मार्ग निवडण्याऐवजी तिने स्वतःचे काहीतरी वेगळे निर्माण करण्याचे स्वप्न पाहिले आणि येथूनच तिच्या उद्योजकीय प्रवासाला सुरुवात झाली.
Harshita Arora: सुरुवातीचा काळ अत्यंत आव्हानात्मक होता. पाठीशी कोणताही अनुभव नाही, भांडवलाची चणचण आणि मार्केटमधील प्रचंड स्पर्धा, अशा परिस्थितीत स्वतःची ओळख निर्माण करणे सोपे नव्हते. अनेकदा तिच्या संकल्पना फेटाळल्या गेल्या, काही निर्णय चुकले आणि काही वेळा तर सर्व सोडून द्यावे असे वाटू लागले. मात्र, हर्षिताने प्रत्येक अडचणीकडे एक संधी म्हणून पाहिले. तिचे यश जेवढे आकर्षक वाटते, त्यामागे तितकाच मोठा संघर्ष, अपयश आणि चिकाटी दडलेली आहे.
१६ व्या वर्षी बाल शक्ती पुरस्काराची मानकरी
हर्षिताचा प्रवास जानेवारी २०१८ मध्ये खऱ्या अर्थाने सुरू झाला. वयाच्या १६ व्या वर्षी तिने ‘क्रिप्टो पोर्टफोलिओ ट्रॅकर ॲप’ विकसित केले, जे ३२ देशांमधील १,००० हून अधिक क्रिप्टोकरन्सींविषयीची थेट माहिती पुरवते. हे ॲप लाँच झाल्यानंतर महिन्याभरातच ॲपल स्टोअरवरील सर्वाधिक मागणी असलेल्या पेड ॲप्सच्या यादीत झळकले. या कामगिरीबद्दल तिला भारताचा प्रतिष्ठित ‘बाल शक्ती पुरस्कार’ देऊन गौरविण्यात आले. या यशानंतर हर्षिता अमेरिकेला गेली.
६,३०० कोटींच्या कंपनीची संस्थापिका
कठोर परिश्रम आणि अचूक निर्णयांच्या जोरावर हर्षिताने ‘A to B’ नावाची फिनटेक (Fintech) कंपनी स्थापन केली. ही कंपनी प्रामुख्याने ट्रकिंग उद्योगासाठी पेमेंट आणि आर्थिक पायाभूत सुविधा पुरवते. या कंपनीला ट्रकिंग क्षेत्रातील स्ट्राइप असेही म्हटले जाते. ही संकल्पना प्रत्यक्षात आणण्यासाठी हर्षिताने कॅलिफोर्नियातील ट्रक स्थानकांवर अनेक आठवडे घालवले, ड्रायव्हर्सशी संवाद साधला. तिला जाणवले की, अब्जावधी डॉलर्सची ही इंडस्ट्री आजही १९९० च्या जुन्या तंत्रज्ञानावर अवलंबून आहे. यावर उपाय म्हणून तिने आधुनिक फ्यूल कार्ड तयार केले, ज्यामुळे पेमेंट प्रक्रिया पारदर्शक आणि सोपी झाली. आज ‘A to B’ ही एक ‘Series C’ कंपनी असून तिचे मूल्यांकन सुमारे ६,३०० कोटी रुपये इतके आहे.
Y Combinator मध्ये ऐतिहासिक कामगिरी
२०२० मध्ये कोरोनाच्या काळात हर्षिताची पहिली स्टार्टअप आयडिया ‘Y Combinator’ कडून नाकारली गेली होती. पण जिथे अपयश आले, त्याच संस्थेत आज ती जनरल पार्टनर म्हणून कार्यरत आहे. वयाच्या २५ व्या वर्षी हे पद भूषवणारी ती पहिली भारतीय आणि सर्वात तरुण व्यक्ती ठरली आहे. या पदावर ती आता नवीन स्टार्टअप्सची निवड करते आणि त्यांना कोट्यवधींच्या गुंतवणुकीसाठी मार्गदर्शन करते.
Harshita Arora: सुरुवातीला अनेकांनी हर्षिताच्या वयावर आणि क्षमतेवर शंका उपस्थित केल्या होत्या. इतक्या लहान वयात ती व्यवसाय कसा सांभाळणार? असा प्रश्न विचारला जायचा. पण आज तिने सर्व टीकाकारांना आपल्या कामाने उत्तर दिले आहे. हर्षिता अरोराचा प्रवास हा केवळ एका यशस्वी उद्योजिकेची कथा नसून, स्वप्न पाहणाऱ्या प्रत्येक तरुणासाठी एक धडा आहे. तुमची पार्श्वभूमी किंवा वय काहीही असो, जर तुमच्याकडे जिद्द आणि कष्ट करण्याची तयारी असेल, तर आकाशाला गवसणी घालणे अशक्य नाही. हेच या प्रवासातून शिकण्यासारखे आहे. हर्षिता अरोराचा हा प्रवास तुम्हाला कसा वाटला आम्हला कमेंटमध्ये नक्की सांगा.
