स्वतःचं वेगळं अस्तित्व कोणाला नको असतं. कोणाला वाटत नाही, समाजात आपली वेगळी ओळख असावी. आपण नोकरी मागणारे नाही, तर चार लोकांना नोकरी देणार्‍यांच्या रांगेत यावे. आपल्या माध्यमातून लोकांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध व्हाव्या, त्यांच्या कुटुंबाचा उदरनिर्वाह व्हावा. समाजातील एखाद्या प्रश्नावर आपल्या माध्यमातून उत्तर शोधलं जावं. समाजाला भेडसावणारी एखादी समस्या आपण शोधलेल्या उत्तरानं दूर व्हावी, आपलं जगणं हे अनेकांच्या जगण्याचं कारण बनावं, आपलं अस्तित्व हे अनेकांच्या अस्तित्वाचं कारण बनावं, आपल्या नावाचा एक Brand तयार व्हावा, तो Brand सर्वत्र ओळखला जावा, आपला अनुभव हा अनेकांसाठी मार्गदर्शक ठरावा, आपला प्रवास हा इतरांसाठी आदर्श बनावा…
मग या सगळ्यासाठी काय करता येईल, कसं उत्तर शोधता येईल. तर मित्रांनो उद्योजक होता येईल, व्यवसायाच्या वाटेवर स्वतःचा एक वेगळा प्रवास सुरू करता येईल. परंतु उद्योजकता ही केवळ ठरवून करायची गोष्ट मुळीच नाही. आज जागतिक उद्योजक दिनाचे औचित्य साधून आपण या दिवसाच्या महत्त्वावर प्रकाश टाकणार आहोत.
खरंतर आजही अनेक ठिकाणी लोकांची अशीच मानसिकता आहे की, चांगलं शिक्षण घ्यायचं, चांगली नोकरी मिळवायची आणि आयुष्यात स्थिर व्हायचं. सहसा मला फक्त व्यवसाय करायचा आहे, मला उद्योजक व्हायचं आहे असे बोलणारे खूप अपवाद आहेत. गर्दीचा बऱ्यापैकी ओढा हा फक्त नोकरीच्या मागेच आहे, अनेक जण अपघाताने, अनावधानाने व्यवसायात पडतात आणि मग शिकत शिकत, अनुभव घेत, त्यांना त्यात यश मिळतं; पण फक्त मला व्यवसायच करायचा आहे, हा दृष्टिकोन मनात घेऊन व्यावसायिक होणारे उद्योजक हे फार तुरळक. खरंतर या मागची कारणं देखील अनेक आहेत. त्यात प्रामुख्याने सांगायचं झालं तर,
1. व्यवसाय सुरू करण्यासाठी आर्थिक पाठबळ नसणं.
2. कुटुंबाचा पाठिंबा नसणं.
3. नक्की कोणता व्यवसाय करायचा आहे याची स्पष्टता नसणं.
4. Risk घेण्याचं धाडस नसणं.
5. अनिश्चितता आणि अनुभवाचा अभाव
6. सामाजिक दबाव
या सगळ्या गोष्टींना समस्या समजून धाडस न करणारी संख्या मोठीच आहे ; परंतु याच्या विरुद्ध याच मुद्द्यांवर उत्तर शोधून व्यवसायाच्या वाटेवर चालणारे अपवाद हे कायम विलक्षणच ठरतात. जगातील यशस्वी संस्थापकांनी, लहान-मोठ्या उद्योजकांनी आणि मुख्य कार्यकारी अधिकाऱ्यांनी, स्वत:ची प्रतिभा जगापुढे आणताना काय बरं विचार केला असेल? मुळातच एक गोष्ट स्पष्ट आहे की, आव्हाने स्वीकारण्याची स्वेच्छा असणे आणि उद्योजक होणे या दोन गोष्टींतील सीमारेषा ही अत्यंत पुसट आणि कमी आहे. ही स्वेच्छाच तुमच्या मनातील सर्व भय नष्ट करते आणि त्याच वेळी आपण आकस्मिक संकटांना, अचानक येणाऱ्या समस्यांना तोंड देण्यासाठी पूर्वतयारी करू शकतो, त्यांना भिडू शकतो.
असं म्हणतात की नोकरी हा आठ तासांचा व्यवसाय आहे आणि व्यवसाय ही २४ तासाची नोकरी आहे आणि हे खरंच आहे. परंतु नोकरी आणि व्यवसाय या दोन्हीमधून मिळून सरतेशेवटी मिळणारं समाधान यात कमालीचा फरक आहे हे मात्र विसरता कामा नये. नोकरी करून आपण आपल्या कंपनीच्या मालकाला मोठं करतो, तर तेच स्वतःचा व्यवसाय करून आपण स्वतःला, आपल्या कुटुंबाला आणि आपल्या पुढच्या पिढीला अप्रत्यक्षरित्या मोठं करत असतो. फरक जरी एका वाक्यात असला तरी त्यातील गांभीर्य हे फार मोठं आहे. आज भविष्याचा विचार केला तर ८०% परंपरागत नोकरीच्या संधी ह्या एआय (artificial intelligence) व रोबोटमुळे संपणार आहेत. डॉक्टरच्या ऐवजी रोबोट सर्जरी करतील, तर मग कामगार वर्गाचे काय होईल ह्याचा विचार आपण न केलेलाच बरा.
बऱ्याच जणांचं असंही म्हणणं असतं की माझं वय कमी आहे किंवा आता वय निघून गेलं. अशा तक्रारी करणाऱ्यांना एकच सांगायचं आहे की, शिवरायांनी वयाच्या 16व्या वर्षी स्वराज्याची मुहूर्तमेढ रोवली. ज्ञानेश्वरांनी वयाच्या १६व्या वर्षी ज्ञानेश्वरी लिहिली. संभाजी राजांनी वयाच्या 20व्या वर्षी औरंगजेबाला पाणी पाजलं होतं. बिल गेट्स वयाच्या ३०व्या वर्षी जगातील सर्वात श्रीमंत व्यक्ती होते. तर दुसरीकडे, आर. के. दमाणींनी ४८व्या वर्षी D-Martची, जॉन पेंबरटन यांनी ५५व्या वर्षी कोका-कोलाची सुरुवात केली, तर कर्नल सँडर्स यांनी ६२व्या वर्षी KFCची सुरुवात केली. अशी कितीतरी उदाहरणं आपल्या समोर आहेत. उद्योजक बनण्याच्या या प्रवासात वय हा मुद्दा खूप दुय्यम आहे. करण्याची इच्छा असेल, मानसिक तयारी असेल, प्रवाहाच्या विरुद्ध दिशेला जायची तयारी असेल. Roadmap तयार असेल, तर इतर समस्यांना आपण नक्कीच तोंड देऊ शकतो.
उद्योगाच्या अवकाशात गरुड भरारी घेऊ इच्छिणाऱ्या प्रत्येक उद्योजकाला नवी अर्थक्रांतीचं हेच सांगणं आहे की, तुम्ही सुरुवात करा, रस्ता आपोआप दिसत जाईल; पण जर सुरुवातच केली नाही, तर तुम्हाला पुढील मार्गच दिसणार नाही आणि आहे त्या रटाळवाण्या जीवनात तुम्ही अडकून राहाल. मळलेल्या वाटेने जाणारे सगळेच असतात; पण स्वतःची वाट तयार करणारा एखादा असतो. हा एखादा आपल्याला बनायचे हे लक्षात ठेवा.
सध्या भारतीय क्रीडाप्रेमींमध्ये पॅरिस ऑलिंपिकची जोरदार चर्चा आहे. गाव खेड्यातल्या गल्लीपासून ते दिल्लीपर्यंत यावर्षीच्या ऑलिम्पिकमध्ये भारताला किती पदके मिळणार याचे अंदाज बांधले जात आहेत आणि याच ऑलिंपिकमध्ये 3000 मीटर Steeplechase च्या फायनलपर्यंत पोहचलेला पहिला भारतीय खेळाडू अविनाश साबळे या ध्येयवेड्या महाराष्ट्रपुत्राची संघर्षकथा आज आपण पाहणार आहोत.
बीड जिल्ह्यातील आष्टी तालुक्यातील मांडवा गावातील एका साधारण शेतकरी कुटुंबात १३ सप्टेंबर १९९४ ला जन्मलेल्या अविनाशची घरची परिस्थिती तशी जेमतेमच. त्याचे आई वडील वीटभट्टी कामगार होते. आईवडिलांचा संघर्ष आणि घरातील दारिद्र्य उघड्या डोळ्यांनी पाहिलेल्या अविनाशची स्वप्नं मात्र छोटी नव्हती. सुरुवातीच्या काळात त्याच्याकडे प्राथमिक सुविधा नसताना, त्याने विविध खेळांमध्ये भाग घेतला. अविनाशला लहानपणापासून धावण्याचा सराव होता. घरापासून शाळा लांब असल्याने तो धावत शाळेमध्ये जायचा. ग्रामीण भागात संसाधनांची कमतरता असताना, अविनाशने मातीच्या रस्त्यावर आणि साध्या साधनांवर प्रशिक्षण घेतले. त्याच्या पदरी कित्येक वेळा निराशा आणि अपयश आले; पण त्याचा आत्मविश्वास आणि चिकाटीने त्याला कायम पुढे जाण्यासाठी प्रेरित केले.
अविनाशने आपल्या शालेय जीवनात धावण्याच्या स्पर्धांमध्ये भाग घेतला आणि त्यात यशही मिळवले. १२ वी झाल्यानंतर तो भारतीय लष्करामध्ये भरती झाला. तिथे वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी त्यांचे कौतुक केले आणि धावण्यासाठीप्रोत्साहित केले. २०१८ मध्ये झालेल्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेत अविनाशने ३००० मीटर स्टीपलचेसमध्ये रौप्य पदक जिंकले. त्यानंतर २०१९ साली जागतिक क्रीडा स्पर्धेत त्यांनी नवा राष्ट्रीय विक्रम प्रस्थापित केला.
गरीब परिस्थितीचे चटके सोसत त्याने आज बीड ते पॅरिस ऑलिम्पिक असा संघर्षमय प्रवास पूर्ण केला. फायनलमध्ये पदक जरी मिळाले नसले तरी कोणत्याही प्रकारची खेळाची पार्श्वभूमी नसताना अविनाशने घेतलेली एवढी मोठी झेप ही निःसंशय कौतुकास्पद आहे.
अविनाश साबळेच्या यशस्वी प्रवासाबद्दल इतकंच म्हणावं वाटतं,
मंजिल उन्हीं को मिलती है; जिनके सपनो में जान होती है; पंख से कुछ नहीं होता; हौंसलों से ही उड़ान होती है।
आत्ताच्या घडीला महागाई जोमाने वाढत आहे आणि म्हणूनच एखादा सामान्य माणूस केवळ कंपनीच्या पगारावर अवलंबून राहू शकत नाही. चार-पाच मंडळींचा जर का परिवार असेल, तर नक्कीच एका कमावणाऱ्या माणसाच्या पगारावर संपूर्ण महिन्याभराचा खर्च निघू शकत नाही. मग अशावेळी काय करावं?
एक तर आपण सात-आठ तास काम करून दमून-भागून घरी परतत असतो आणि त्यानंतर काम करण्याची ना इच्छा असते ना तयारी. मग अश्यावेळी आपल्या आवडीची कामं करावीत जेणेकरून मनाला समाधान, काम करण्याचा आनंद आणि सोबत चार-दोन पैसे देखील कमावता येतील. आम्ही देखील तुम्हाला आज अशीच एक भन्नाट कल्पना सुचवणार आहोत जिचा वापर करून तुम्ही घरबसल्या लाखो रुपये कमावू शकता.
व्हिडिओ बनवण्याची आवड आहे का?
आजकाल सोशल मीडियाचा आवाका बऱ्यापैकी वाढत चालला आहे. सोशल मीडियाचा वापर करून तुम्ही क्षणार्धात शेकडो लोकांपर्यंत पोहोचू शकता. तुम्हाला जर का व्हिडिओ बनवण्याची आवड असेल तर काही ठराविक विषयांवर घर बसल्या 60 सेकंदांचा व्हिडिओ बनवत पैसे कमावणं सहज शक्य आहे. युट्युबच्या दुनियेत अशा प्रकारच्या व्हिडिओजना युट्युब शॉर्ट्स (YouTube Shorts) असं म्हटलं जातं. आजकाल लोकांना जास्त वेळ एका जागेवर बसत काही ऐकण्याची किंवा बघण्याची सवय राहिलेली नाही किंवा एवढी उसंत सुद्धा मिळत नाही. मग अशावेळी लोकनांची गरज ओळखून त्यांच्या कलाकलानं जात जर का तुम्ही कमीत कमी वेळात महत्वाची आणि मुद्याची गोष्ट प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवू शकलात, तर नक्कीच यामधून भरपूर पैसे कमावता येतात.
हा व्यवसाय करण्याचा आणखीन एक फायदा म्हणजे इथे तुम्हाला भरमसाठ पैसे भरत कोणताही कोर्स करण्याची किंवा सर्टिफिकेट मिळवण्याची गरज नसते. लोकांना काय जाणून घेण्याची इच्छा आहे, त्यांचं मनोरंजन नेमकं कशातून होऊ शकतं, ते काय बघणं किंवा ऐकणं पसंत करतात या सर्व गोष्टींचा सखोल अभ्यास केल्याने आपण कुठे भर दिला पाहिजे याचा अंदाज येतो आणि पुढे जात त्यावर काम करणं सहज शक्य होतं.
युट्युबवरून पैसे कमवा:
आपण सध्या तांत्रिकदृष्ट्या प्रगत जगात वावरतो, म्हणजे काय तर टेक्नोलॉजिचा (Technology) वापर करून काही मिनिटातच अनेक अशक्य वाटणाऱ्या गोष्टी देखील सहज शक्य झाल्या आहेत. लक्षात घ्या की, प्रत्येक नाण्याला नेहमी दोन बाजू असतात, एक चांगली आणि दुसरी वाईट. त्यामुळे आपण टेक्नोलॉजी कशी हाताळतोय यावर ती आपल्यासाठी चांगली ठरेल की नाही याचा निर्णय अवलंबून असतो. मुळातच कोणतीही गोष्ट वाईट नसते, त्यामुळे इतरांच्या अनुभवांवरून कोणतेही मत बनवू नका.
युट्युब हे आताच्या घडीला सर्वाधिक वापरलं जाणारं माध्यम आहे, एखादा नवीन पदार्थ देखील बनवायचा म्हटलं तरीही आई हमखास युट्यूबची मदत घेताना दिसते. हो ना? मग आपण देखील याचाच वापर करत पैसा कसा कमावता येईल हे पाहुयात.
युट्युब शॉर्ट्स (YouTube Shorts) बनवताना सर्वात अगोदर एका विषयाची निवड करा, यासाठी तुम्हाला समोर असणाऱ्या ग्राहक वर्गाची माहिती असणं गरजेचं आहे. ग्राहक वर्गाची ओळख पटल्यानंतर त्यांना समजेल आणि उमजेल अशा भाषेत माहिती तयार करा. असे व्हिडिओ बनवताना तुम्हाला मोठाल्या सेटअप किंवा कॅमेऱ्याची गरज भासत नाही. अगदी घरच्या घरीच आणि ते देखील मोबाईलच्या साहाय्याने असे व्हिडीओ बनवता येतात. अधिकाधिक लोकांपर्यत लवकर पोहोचायचं असेल, तर आपलं कंटेन्ट प्रेझेंट एकदम उत्तमरित्या झालं पाहिजे. आणि त्यासाठी तर थोड्या प्रमाणात व्हिडिओ एडिटिंगची माहिती असावी जेणेकरून यासाठी वेगळा खर्च करावा लागणार नाही.
युट्युब व्हिडीओ बनवण्याच्या नियम व अटी:
हे काम जरी सोपं वाटत असलं तरीही युट्युबने या प्रक्रियेला काही नियम आणि अटी घातल्या आहेत. कोणत्याही व्यवसायात किंवा कामात उतरताना आपल्याला अशा नियम आणि अटींची माहिती असणं सोपं आणि सोयीस्कर ठरतं. तुम्ही जर का युट्युब शॉर्ट्सचा पूर्णवेळ व्यवसाय म्हणून करणार असाल, तर त्यामधून पैसे कमावण्यासाठी तुमच्या चॅनलवर 1,000 किंवा त्याहून अधिक फॉलोवर्स (Followers) असणं अत्यावश्यक आहे. तुमचा चॅनल जर का या नियमाच्या चौकटीत बसत नसेल, तर यातून तुम्ही आर्थिक नफा कमावू शकणार नाही.
दुसरा महत्वाचा मुद्दा म्हणजे तुम्ही या व्हिडिओ मधून जी माहिती लोकांपर्यंत पोहोचवणार आहात ती माहिती शंभर टक्के खरी असलीच पाहिजे, कारण लोकं अशा प्रकारच्या माहितीवर डोळे बंद करून विश्वास ठेवतात आणि केवळ पैसे कमावण्याच्या उद्देशाने आपण इतरांचं नुकसान करू शकत नाही.
आता तुमच्या मनात साहजिकपणे कंटेंट क्रिएशनसाठी आर्टिफिशिअल इंटेलिजन्सचा (Artificial Intelligence) विचार आलाच असेल. AI चा वापर करणं ही चुकीची गोष्ट नाही. आधुनिक सुविधांचा वापर करून नक्कीच आपण काम सोपं करून घेऊ शकतो किंवा स्मार्टवर्क करून वेळही वाचवू शकतो मात्र लक्ष्यात असुद्या की वेळ वाचवण्याच्या नादात तुम्ही कोणतीही माहिती डोळे बंद ठेऊन उचलणार नाही. तुम्ही जर का युट्युब व्हिडीओ बनवत असाल तर एकार्थाने तुम्ही तुम्हाला समजलेली माहिती इतरांपर्यंत पोहोचवत असता आणि म्हणूनच यात युट्यूब कोणत्याही प्रकारची उचललेली किंवा कॉपी पेस्ट केलेली माहिती खपवून घेत नाही. इथे नक्कीच तुमच्याकडून मेहनतीची अपेक्षा केली जाते.
युट्युबचा व्हिडीओ बनावत असताना एक शेवटचा पण महत्वाचा नियम लक्षात ठेवावा लागतो आणि तो म्हणजे युट्यूबची मोनेटायझेशन पॉलिसी (Monetization Policy). चॅनल मोनेटायझेशनचा अर्ज करण्याआधी 90 दिवसांच्या काळात दहा दशलक्ष व्हिव (Views) किंवा गेल्या बारा महिन्यात 4,000 तासांचा watch time पूर्ण करणं अनिवार्य आहे. व्यवसाय करणं हा वाटत असला तरीही सरळ आणि सोपा मार्ग नाही. तुम्हाला व्यवसाय वाढवण्यासाठी दिवसरात्र व्यवसाय जपावा लागतो आणि तेव्हाच तो व्यवसाय खऱ्या अर्थाने अर्थाने यशस्वी होतो.
व्यवसाय मालक म्हणून, आपल्या मालमत्तेचे रक्षण करणे ही आपल्या यशाची आणि दीर्घकालीन टिकून राहण्याची गुरुकिल्ली आहे. उपकरणे आणि वस्तू यांसारख्या भौतिक मालमत्तेपासून ते ग्राहकांचा डेटा आणि इंटेलेक्च्युअल प्रॉपर्टी यांसारख्या डिजिटल मालमत्तेपर्यंत, सुरक्षा उपाययोजना करताना अनेक गोष्टींचा विचार करणे आवश्यक आहे. या लेखात, आपण आपल्या व्यावसायिक मालमत्तेचे रक्षण कसे करावे?, यासाठी काही सोपे आणि प्रभावी मार्ग पाहणार आहोत. चला तर, सुरुवात करूयात.
१. धोक्यांचे मूल्यांकन करा सर्वात प्रथम, आपल्या मालमत्तेला कोणत्या प्रकारचे धोके असू शकतात, हे समजून घेणे आवश्यक आहे. यासाठी, आतील आणि बाहेरील दोन्ही प्रकारच्या धोक्यांचे मूल्यांकन करणारे एक सखोल “जोखीम मूल्यांकन” (Risk Assessment) करा. भौतिक सुरक्षा (जसे की, CCTV वगैरे.), सायबर सुरक्षा, कर्मचारी चोरी आणि नैसर्गिक आपत्ती यांसारख्या गोष्टींचा विचार करा. धोक्यांची जाणीव झाल्यावर, आपण त्यांना रोखण्यासाठी योजना आखू शकता.
२. प्रवेशावर नियंत्रण ठेवा संवेदनशील क्षेत्र आणि माहितीमध्ये प्रवेश मर्यादित करणे, हे आपल्या मालमत्तेचे रक्षण करण्यासाठी महत्त्वाचे आहे. यासाठी, RFID कार्ड, पासवर्ड लॉक आणि बायोमेट्रिक स्कॅनर यांसारख्या प्रवेश नियंत्रण उपाययोजना राबवा. यामुळे अनधिकृत प्रवेश आणि चोरी रोखण्यास मदत होईल.
३. सुरक्षा प्रणालींमध्ये गुंतवणूक करा सीसीटीव्ही कॅमेरे, अलार्म आणि सॉफ्टवेअर यांसारख्या सुरक्षा प्रणाली स्थापित करणे आपल्या व्यावसायिक मालमत्तेसाठी अतिरिक्त सुरक्षा प्रदान करते. या प्रणाली चोरी आणि तोडफोड रोखण्यास मदत करतात आणि सुरक्षा घटना घडल्यास पुरावे देखील देतात. यासोबतच तुम्ही आपल्या स्थानिक व्यावसायिक कुलूप बनवणाऱ्याशी संपर्क करून स्मार्ट किंवा अतिरिक्त टिकाऊ लॉक मिळवू शकता. तुमच्या मौल्यवान मालमत्तेचे संरक्षण करण्यासाठी गुणवत्तेवर आधारित सुरक्षा (Security) प्रणालींवर गुंतवणूक करणे हा फायद्याचा खर्च ठरतो.
४. डेटाचा नियमितपणे बॅकअप ठेवा आजच्या डिजिटल युगात, डेटा सुरक्षा अत्यंत महत्त्वाची आहे. सायबर हल्ला, हार्डवेअर खराब होणे किंवा नैसर्गिक आपत्तीमुळे डेटा गमावण्यापासून बचाव करण्यासाठी आपण नियमितपणे डेटा बॅकअप घेणे आवश्यक आहे. ऑफसाईट किंवा क्लाऊड बॅकअप डेटा सुरक्षित ठेवण्यास मदत करतील. विश्वासार्ह बॅकअप घेऊन, तुम्ही खात्री बाळगू शकता की, तुमची महत्त्वाची व्यावसायिक माहिती सुरक्षित आहे.
५. कर्मचाऱ्यांना प्रशिक्षण द्या आपले कर्मचारी हे आपल्या मालमत्तेचे रक्षण करण्यातील पहिली पायरी आहेत. त्यांना सुरक्षा प्रोटोकॉल आणि आपत्कालीन प्रक्रियांबद्दल प्रशिक्षण द्या. यामुळे ते सुरक्षा धोक्यांना ओळखण्यास आणि त्यांचा सामना करण्यास सक्षम बनतील. तुमच्या मालमत्तेचे प्रभावीपणे रक्षण करण्यात मदत करण्यासाठी तुमच्या संस्थेमध्ये सुरक्षा जागरूकता संस्कृतीला प्रोत्साहन द्या.
या सोप्या पद्धतींचा अवलंब करून आपण आपल्या व्यावसायिक मालमत्तेचे रक्षण करू शकता. तसेच, आपल्या यशाची आणि दीर्घकालीन टिकून राहण्याची शक्यता वाढवू शकता.
तुम्ही जर एक व्यावसायिक असाल, तर हा लेख लाईक केल्याशिवाय पुढे जाऊच शकत नाहीत. तसेच, तुम्हाला आणखी कोणत्या विषयांवरील लेख वाचायला आवडतील, हे देखील कमेंट करून नक्की सांगा. सर्वात महत्त्वाचं तर राहिलंच… तुमच्या व्यावसायिक मित्रमंडळींनाही हा माहितीपूर्ण लेख नक्की शेअर करा.
कोणत्याही कंपनीच्या आणि उद्योगाच्या विकासात मार्केटिंगचे महत्त्व अत्याधिक असते. मार्केटिंगमुळे लहान अथवा मोठय़ा उद्योगाची वित्तीय स्थिती उत्तम राहू शकते. भारताचा आर्थिक विकास गतिमानतेने होत असून त्यात मार्केटिंग क्षेत्राला महत्त्व प्राप्त झाले आहे. बाजारपेठेतील सद्य प्रवाह आणि गती यांचा अभ्यास मार्केटिंग क्षेत्रात करिअर करणाऱ्या व्यक्तीला करावा लागतो. या अभ्यासातूनच त्याला कंपनीच्या वस्तूंची किंवा उत्पादनांची अधिकाधिक विक्री करण्यासाठी कोणती व्यूहनीती आखावी लागेल याचे वस्तुनिष्ठ आराखडे तयार करता येतात. त्यातून नावीन्यपूर्ण तंत्रकौशल्यसुद्धा विकसित होऊ शकतात. त्याचा लाभ विक्रीच्या वाढीस होऊ शकतो.
मार्केटिंग विषयाचा अभ्यास केलेल्या उमेदवारांना प्रकल्प व्यवस्थापक, विक्री व्यवस्थापक, बाजारपेठीय विश्लेषक आदी करिअर संधी उपलब्ध होऊ शकतात. या क्षेत्रात येण्यासाठी मार्केटिंग विषयातील एमबीए ही पदव्युत्तर पदवी किंवा याच विषयातील एक अथवा दोन वर्षे कालावधीचे पोस्ट ग्रॅज्युएट डिप्लोमा इन मार्केटिंग मॅनेजमेंट ही पदव्युत्तर पदविका प्राप्त असणे उपयुक्त ठरू शकते. बॅचरल ऑफ बिझनेस मॅनेजमेंट किंवा बॅचलर ऑफ बिझनेस अ‍ॅडमिनिस्ट्रेशन इन मार्केटिंग मॅनेजमेंट हे अभ्यासक्रमसुद्धा या क्षेत्रात करिअर घडविण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकतात. मार्केटिंग क्षेत्राव्यतिरिक्त ब्रँड मॅनेजमेंट, जाहिरात कम्युनिकेशन या क्षेत्रांतही करिअर करता येऊ शकते.
कोणत्याही कंपनीला अथवा उद्योगाला वित्तीय यश प्राप्त होण्यासाठी प्रतिभावंत मार्केटिंग व्यवस्थापकांची गरज भासते. मार्केटिंग एक्झिक्युटिव्ह म्हणून रुजू झालेला उमेदवार स्वत:च्या परिश्रमाच्या आणि गुणवत्तेच्या बळावर अल्पावधीत मार्केटिंग मॅनेजर अथवा प्रॉडक्ट मॅनेजर या पदापर्यंत पोहोचू शकतो.
एमबीए किंवा दोन वर्षे कालावधीच्या पोस्ट ग्रॅज्युएट डिप्लोमा इन मार्केटिंग मॅनेजमेंट या अभ्यासक्रमासाठी कोणत्याही विषयाचे पदवीधर अर्ज करू शकतात. बहुतेक सर्व व्यवस्थापन विषयक अभ्यासक्रमांना लेखी परीक्षा, समूह चर्चा आणि मुलाखत या तीन टप्प्यांद्वारे प्रवेश दिला जातो. नामवंत संस्थेतून एमबीए केलेल्या उमेदवारांना त्यांच्या मनाप्रमाणे कंपनीची अथवा उद्योगाची निवड करता येऊ शकते. काही उमेदवारांची निवड बिझनेस डेव्हलपमेंट मॅनेजर, चॅनेल सेल्स एक्झिक्युटिव्ह किंवा मॅनेजर म्हणून होऊ शकते. अन्न प्रक्रिया उत्पादन निर्मिती करणाऱ्या कंपन्यांमध्ये आणि उद्योगांमध्ये मार्केटिंग विषयातील मनुष्यबळाची मोठय़ा प्रमाणावर गरज भासते. या कंपन्या उमेदवारांना उत्तम वेतन, भत्ते व इतर वित्तीय लाभ देतात. माहिती-तंत्रज्ञान उद्योगातील व्यापाराचा वाढ व विस्तार हा मार्केटिंग तज्ज्ञांच्या साहाय्याने केला जातो. त्यामुळे या क्षेत्रातील तज्ज्ञांना करिअर संधी उपलब्ध होतात. खासगी आणि सार्वजनिक क्षेत्रातील बँका आणि बहुराष्ट्रीय कंपन्यांना सध्या मार्केटिंग व्यवस्थापक अथवा एक्झिक्युटिव्ह या मनुष्यबळाची गरज भासते आहे.
मार्केटिंग व्यवस्थापक अथवा एक्झिक्युटिव्हला ग्राहकांसोबत उत्तम संबंध निर्माण करणे आवश्यक ठरते. त्यामुळे मार्केटिंग कम्युनिकेशन या क्षेत्राला महत्त्व प्राप्त झाले आहे. मार्केटिंग कम्युनिकेशन ही ज्ञानशाखा कला आणि शास्त्र या दोन्हींचा समन्वय साधणारी आहे. या विषयातील तज्ज्ञांना कंपनीच्या वस्तू आणि उत्पादन वाढीसोबत कंपनीचे सकारात्मक ब्रँडिगसुद्धा करावे लागते. त्यासाठी त्याला विविध माध्यमांचा प्रभावीरीत्या उपयोग करून माहितीची देवाणघेवाण करावी लागते. या क्षेत्रातील उमेदवाराला नवनव्या कल्पनांचा सातत्याने वापर करता येणे गरजेचे असते.
मार्केटिंग कम्युनिकेशन या क्षेत्रामुळे कंपनीच्या विकासासाठी आणि वृद्धीसाठी नवी व्यूहनीती अमलात आणणे शक्य झाले आहे. यामुळे कंपनीच्या अथवा उद्योगाच्या संपूर्ण उलाढालीवर आणि प्रगतीवर सकारात्मक परिणाम होऊ शकतो. मार्केटिंग कम्युनिकेटरला निश्चित अशा ग्राहकांकडे प्रभावीपणे कंपनीच्या वस्तुनिष्ठ माहितीसह वस्तूंची अथवा उत्पादकांची विक्री वाढेल यासाठी प्रयत्न करावे लागतात. कंपनी आणि उत्पादकांबाबत जाणीवजागृती करणे, जुन्या ग्राहकांचा विश्वास कायम राखणे, नव्या आणि युवा ग्राहकवर्गाला आकर्षति करणे, ग्राहकांच्या मनात कंपनी व उत्पादकांबाबत विश्वास निर्माण करणे, कंपनीची ब्रॅण्ड व्हॅल्यू वाढवणे आणि त्यास अधिक सक्षम करणे या बाबींवर मार्केटिंग कम्युनिकेटरला लक्ष केंद्रित करावे लागते. नव्या वैश्विक बाजारपेठेत आपले स्थान अधिक बळकट करण्यासाठी तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने या क्षेत्रातील तज्ज्ञांना काम करावे लागते.
हे क्षेत्र बहुज्ञानशाखीय असे झाले असून त्यामध्ये अर्थशास्त्र, वाणिज्य, समाजशास्त्रे, व्यवस्थापन आणि कम्युनिकेशन या विषयांचा समावेश होतो. जाहिरात, विक्री, विपणन, जनसंपर्क, थेट आणि व्यक्तिगत विक्री असे घटक यांत अंतर्भूत झाले असून त्यामुळे कोणत्याही कंपनीच्या वस्तू आणि उत्पादनांना गतिमानतेने ग्राहकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी या बाबींचा एकत्रितरीत्या वापर करण्याचे कौशल्य या क्षेत्रातील तज्ज्ञास प्राप्त करावे लागते. या सर्वाच्या प्रभावी एकत्रित वापरातूनच कंपनीच्या वित्तीय वृद्धीस हातभार लागत असल्याचे दिसून आले आहे.
इंदिरा गांधी नॅशनल ट्रायबल युनिव्हर्सिटीचे अभ्यासक्रम
या विद्यापीठाने बारावीनंतरचे पदवीस्तरीय अभ्यासक्रम सुरू केले आहेत : बॅचलर ऑफ व्होकेशन इन सॉफ्टेवअर डेव्हलपमेंट, बॅचलर ऑफ व्होकेशन इन थिएटर, बॅचलर ऑफ व्होकेशन इन स्टेजक्राफ्ट, बॅचलर ऑफ व्होकेशन इन फिल्म प्रॉडक्शन अ‍ॅण्ड टेक्नॉलॉजी. या अभ्यासक्रमांना बारावीमधील गुणांवर प्रवेश दिला जातो. कालावधी- चार वर्षे. संकेतस्थळ – www.igntu.ac.in
रोजगाराभिमुख अल्प मुदतीचे अभ्यासक्रम
नॅशनल स्मॉल इंडस्ट्रीज कॉर्पोरेशन ही संस्था केंद्र सरकारच्या अखत्यारीत कार्यरत असून या संस्थेच्या टेक्निकल सर्व्हिसेस सेंटरने रोजगाराभिमुख अल्प मुदतीचे पुढील अभ्यासक्रम सुरू केले आहेत- • मास्टर सर्टिफिकेट कोर्स इन अ‍ॅडव्हान्स्ड एअर कंडिशिनग. कालावधी- चार महिने. शुल्क- २४ हजार रुपये. या अभ्यासक्रमात एअर कंडिशिनग दुरुस्ती, देखभाल आणि इतर तांत्रिक समस्या दूर करण्याचे कौशल्य शिकवले जाते. अर्हता- मेकॅनिकल किंवा प्रॉडक्शन किंवा इलेक्ट्रिकल या विषयातील बी.ई. किंवा बी.टेक. • मास्टर सर्टिफिकेट कोर्स इन रेफ्रिजरेटर अ‍ॅण्ड एअर कंडिशिनग. कालावधी- चार महिने. फी- २१ हजार रुपये. या अभ्यासक्रमात एअर कंडिशनर आणि रेफ्रिजरेटर दुरुस्ती, देखभाल आणि इतर तांत्रिक समस्या दूर करण्याचे कौशल्य शिकवले जाते.
अर्हता- मेकॅनिकल किंवा प्रॉडक्शन किंवा इलेक्ट्रिकल या विषयांतील पदविका किंवा आयटीआयमधील मेकॅनिस्ट/ फिटर हा अभ्यासक्रम.
• सर्टिफिकेट कोर्स इन क्वालिटी कंट्रोल इन्स्पेक्शन (मेकॅनिकल). कालावधी- २ महिने. फी- ६ हजार रुपये. अर्हता- मेकॅनिकल किंवा प्रॉडक्शन किंवा इलेक्ट्रिकल या विषयातील पदविका किंवा आयटीआयमधील मेकॅनिस्ट/ फिटर हा अभ्यासक्रम. • मास्टर सर्टिफिकेट कोर्स इन क्वालिटी कंट्रोल इन्स्पेक्शन (मेकॅनिकल). कालावधी- ४ महिने. फी- २१ हजार रुपये. अर्हता- मेकॅनिकल किंवा प्रॉडक्शन किंवा इलेक्ट्रिकल या विषयातील बी.ई. किंवा बी.टेक. संपर्क- ओखला इन्डस्ट्रियल इस्टेट, फेज-३, न्यू दिल्ली- ११००२०. संकेतस्थळ- www.nsic.co.in ई-मेल- ntscok@nsic.co.in
फेसबुक… हे नाव आपण ऐकले किंवा पाहिल्यानंतर आपल्याला सर्वात पहिलं दिसतं, ते म्हणजे फोटो, व्हिडिओ, मीम्स आणि असं बरंच काही. लहानांपासून ते म्हाताऱ्या व्यक्तींपर्यंत सर्व वयोगटातील व्यक्तींसाठी फेसबुक हा त्यांच्या जीवनाचा अविभाज्य घटक बनला आहे. ही झाली फेसबुकची एक बाजू. मात्र, याची दुसरी बाजूही आपण समजून घेतली पाहिजे. ती म्हणजे, फेसबुक हे फक्त मनोरंजनाचे किंवा वेळ घालवण्याचे माध्यम नाहीये. खरं तर, फेसबुक लघु उद्योजकांपासून ते वर्षाकाठी हजारो कोटींचा व्यवसाय करणाऱ्या प्रत्येक व्यावसायिकासाठी महत्त्वाचं आहे.
अनेकांनी फक्त फेसबुकचा वापर करून आपला व्यवसाय शिखरावर नेऊन ठेवला आहे. परंतु अनेक व्यावसायिक असे आहेत, ज्यांनी आपल्या व्यवसायासाठी अद्याप फेसबुकचा वापर सुरूच केला नाहीये. मात्र, त्यांनी जर फेसबुकचा वापर केला, तर त्यांच्या व्यवसायात वाढ झाल्याशिवाय राहणार नाही. आजचा हा लेख, त्या लोकांसाठी आहे, ज्यांना आपल्या व्यवसाय अनेक पटींनी वाढवायचा आहे. चला तर, फेसबुकचा वापर करून तुम्ही तुमच्या व्यवसायाला ‘चार चांद’ कशाप्रकारे लावू शकता, हे जाणून घेऊयात…
प्रामाणिकपणे सांगायचं झालं, तर तुमचा व्यवसाय लहान आहे की मोठा, याने काहीही फरक पडत नाही. प्रत्येक व्यवसाय फेसबुक बिझनेस पेजेसचा फायदा घेऊ शकतो. फेसबुक हे राजकीय तक्रारी, मजेशीर मीम्स, दैनंदिन आयुष्यात घडणाऱ्या गोष्टींचे फोटो आणि व्हिडिओ शेअर करण्यापेक्षा खूप काही आहे. जेव्हा तुम्ही तुमच्या व्यवसायाचे फेसबुक पेज तयार करता, तेव्हा तुम्ही सध्याचे आणि भविष्यातील कस्टमर (ग्राहक) शोधताना तुमचा ऑनलाईन प्रेझेन्स सुधारू शकता. व्यवसायासाठी फेसबुकचा वापर करणे खूपच सोपे आहे. योग्य स्ट्रॅटेजी (रणनीती) वापरून तुम्ही तुमचा व्यवसाय वेगाने वाढवू शकता.
फेसबुक बिझनेस पेजची ताकद
सर्वसाधारणपणे अनेक युजर्स हे दिवसातून एकदा का होईना फेसबुकवर फेरफटका मारतच असतात. दैनंदिन आयुष्यात काय घडतंय, याच्याशी जोडले राहण्यासाठी ते दिवसातून एकदा तरी फेसबुक स्क्रोल करतातच. फेसबुक युजर्सला त्यांच्या मित्र आणि कुटुंबाशी जोडलेले राहायचे असते. तसेच, जगात घडणाऱ्या गोष्टींमधून काही ना काही शिकायचे असते. तसेच, त्यांच्या आवडत्या ब्रँड आणि बिझनेससोबत जोडले राहायचे असते. जर तुम्ही तुमच्या व्यवसायाशी संबंधित काही अनाऊन्समेंट (घोषणा) केल्या असतील, तर त्यादेखील त्यांना जाणून घ्यायच्या असतात.
चला तर, फेसबुक बिझनेस पेजचे मोठे फायदे काय आहेत? हे आपण जाणून घेऊयात…
व्यवसायासाठी फेसबुक बिझनेस पेज वापरण्याचे फायदे
१. ऑनलाईन प्रेझेन्स सुधारणे २. डायरेक्ट कस्टमर एंगेजमेंट ३. किफायतशीर मार्केटिंग ४. ऍनालिटिक्स आणि इनसाइट्स ५. जास्त प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचण्याचा प्रवेश मिळतो
१. ऑनलाईन प्रेझेन्स सुधारणे
प्रत्येक व्यवसायासाठी फेसबुक पेज असणे अत्यंत आवश्यक आहे. कारण, फक्त फेसबुक पेज असणे गरजेचे नाही, तर तुम्ही त्यावर दरदिवशी काही ना काही पोस्ट केले पाहिजे. जेणेकरून, तुमच्या ग्राहकांना तुमच्या व्यवसायाशी जोडले जावेसे वाटेल. तुम्ही तुमच्या फेसबुक पेजवर काय पोस्ट करत आहात, हे त्यांना जाणून घ्यायचे असते. तसेच, त्या पोस्टवर कमेंट करून तुम्ही त्याला रिप्लाय (प्रतिसाद) द्यावा असेही त्यांना वाटत असते. अशात, जर ग्राहक तुमच्या पेजवर आले आणि त्यांना कोणतीही पोस्ट दिसली नाही, तर ते तुमच्या पेजला रामरामही ठोकू शकतात. त्यामुळे तुम्ही सातत्याने तुमचा ऑनलाईन प्रेझेन्स (ऑनलाईन उपस्थिती) सुधरवणे खूपच गरजेचे आहे.
२. डायरेक्ट कस्टमर एंगेजमेंट
डायरेक्ट एंगेजमेंट हा एक फेसबुक बिझनेस पेजचा सर्वात मोठा फायदा आहे. सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म्स हे इंटरॅक्शन्स सोपे व्हावे या अर्थाने डिझाईन केलेले असतात. विशेष म्हणजे, हे वैयक्तिक आणि बिझनेस या दोन्हींच्या बाबतीत लागू होते. त्यामुळे तुमच्या संभाव्य ग्राहकांना तुमच्याशी जोडून घेण्यासाठी त्यांच्याशी संबंध वाढवा. तुम्ही फक्त तुमच्या ग्राहकांना कमेंट आणि डायरेक्ट मेसेज करू शकत नाहीत, तर तुम्ही त्यांच्यासोबत तुमची मूल्ये, कौशल्य आणि कामाशी संबंधित आकडेवारीही शेअर करू शकता. नियमितपणे टार्गेटेड बातम्यांच्या फीडमध्ये दिसून तुम्ही तुमची कंपनी कशामुळे वेगळी बनते ते हायलाईट करू शकता.
३. किफायतशीर मार्केटिंग
आता अनेकांना वाटत असेल की, फेसबुक बिझनेस पेज सुरू करायचं म्हणजे, त्यासाठी कितीतरी रुपये खर्च करावे लागत असणार. मात्र, हा तुमचा गैरसमज आहे. फेसबुक बिझनेस पेज तयार करण्यासाठी एकही रुपया खर्च करावा लागत नाही. ही सुविधा मोफत आहे. मात्र, तुम्ही तिथे तुमच्या मार्केटिंग बजेटवर पैसे खर्च करू शकता. तुमच्या बिझनेस पेजची फॉलोईंग वाढवण्यासाठी आणि सोशल मीडिया स्ट्रॅटेजी कशी विकसित करायची, हे शिकत असताना फेसबुक जाहिरातीचाही विचार करा.
फेसबुक जाहिरातींद्वारे, तुम्ही फक्त तेव्हाच पैसे भरता, जेव्हा लोक तुमची जाहिरात पाहतात किंवा त्यावर क्लिक करतात. तुम्हाला कोणत्या प्रकारच्या प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचायचे आहे, हे ठरवले की, हे मार्केटिंग सर्वात किफायतशीर ठरते. त्यामुळेच आपल्या टार्गेट मार्केटचा विचार करणे खूप महत्वाचे आहे. यासाठी तुम्ही फेसबुक जाहिरात टार्गेटिंगसाठी सर्वात आवश्यक असलेल्या डेमॉग्राफिक्सचा अभ्यास करा.
४. ऍनालिटिक्स आणि इनसाइट्स
तुम्ही एकदा फेसबुक बिझनेस पेज सुरू कसे करायचे हे शिकलात, की तुम्हाला प्रभावी अशा इनसाइट्स डॅशबोर्डचा ऍक्सेस मिळेल. तुमच्या साइटला भेट देणाऱ्या आणि तुमच्या पोस्टशी संवाद साधणाऱ्या लोकांचा ट्रेंड तुम्हाला दाखवण्यासाठी फेसबुक तुमच्यापुढे आकडेवारी आणून देते. याद्वारे तुम्ही तुमच्या जाहिरातींवर क्लिक करणाऱ्यांची संख्यादेखील पाहू शकता.
व्यवसायासाठी फेसबुक वापरण्याचा तुमचा दृष्टीकोन सुधारल्यामुळे हे उपयुक्त आहे. तुम्हाला तुमच्या व्यवसायात कोणत्या गोष्टींची सुधारणा केली जाऊ शकते याबद्दल रियल-टाईम इनसाइट्स मिळतील. शेवटी, सोशल मीडिया मार्केटिंग योजना, सर्व मार्केटिंग स्ट्रॅटेजीप्रमाणे, आपण कालांतराने शिकत असताना बदलू शकता.
५. जास्त प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचण्याचा प्रवेश मिळतो
तुम्हाला रंजक बाब सांगतो. तुम्हाला कदाचित माहिती नसेल, पण फेसबुकवर तब्बल तीनश कोटींहून अधिक लोकांचे अकाऊंट्स आहेत. तुमच्या टार्गेट प्रेक्षकांसाठी किंवा त्यांच्यापैकी काहींसाठी तुमच्या ब्रँडशी प्रथमच फेसबुकद्वारे ओळख करून देणे शक्य आहे. याला वर्ड-ऑफ-माऊथ मार्केटिंग म्हणून ओळखले जाते. बरेच लोक पैसे देऊन करणाऱ्या जाहिरातींपेक्षा मित्र, कुटुंब आणि अगदी अनोळखी लोकांच्या शिफारशींवर अधिक विश्वास ठेवतात. सोशल मीडियाच्या शब्दात सांगायचं झालं तर, वर्ड ऑफ माऊथ किंवा माऊथ पब्लिसिटी. म्हणजेच युजरच्या फेसबुक फीड किंवा इनबॉक्समध्ये शेअर्स, कमेंट्स, फॉलो इ. जेव्हा तुम्ही तुमच्या मार्केटिंग स्ट्रॅटेजीमध्ये फेसबुकचा वापर करता, तेव्हा तुम्हाला या ऑरगॅनिक आउटरीचचा फायदा होतो.
अशाप्रकारे, फेसबुकचा वापर करून तुम्ही रुळावरून खाली उतरलेल्या तुमच्या व्यवसायाची गाडी पुन्हा रुळावर आणू शकता.
सोशल मीडियाच्या जगात वावरणाऱ्या मित्रमंडळींनो, तुम्हाला हा लेख कसा वाटला, हे कमेंट करून नक्की सांगा. तसेच, तुमच्या कोणत्या मित्र-मैत्रिणींना त्यांच्या व्यवसायासाठी हा लेख फायदेशीर ठरू शकतो, असे वाटत असेल, तर त्यांनाही हा लेख नक्की शेअर करा. आणि हो, इतर कोणत्या विषयांवर लेख वाचायला आवडतील, हेदेखील कमेंट करून नक्की सांगा.
सध्याच्या स्पर्धेच्या युगात टिकून राहणं आव्हानात्मक बनत चालले आहे. अनेकजण जॉब करून घर चालवत आहेत, पण जेवढं काम करतात, तेवढा मोबदला त्यांना मिळत नाहीये. अशात जर त्यांनी कमी गुंतवणुकीत घरबसल्या व्यवसाय सुरू केला, तर त्यांना नक्कीच फायदा होऊ शकतो. स्वत:चा स्मॉल बिझनेस करण्याची ईच्छा असणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीसाठी हा लेख.
उद्योजक बनण्याचं स्वप्न बाळगणारे अनेकजण संघर्ष करताना दिसतात. पण आपल्याकडे घरबसल्या करता येतील अशा अनेक आयडिया आहेत, ज्यातून आपण प्रचंड नफा मिळवू शकतो.
आम्ही आज कमी गुंतवणुकीत जास्त नफा मिळवून देणारी ५ लहान बिझनेस आयडिया सांगणार आहोत. त्या कोणत्या आयडिया आहेत, जाणून घेऊयात…
५ स्मॉल बिझनेस आयडिया
१. सुक्या मेव्याचा व्यवसाय
सुका मेवा म्हणजेच ड्राय फ्रूट्स शरीरासाठी फायदेशीर असतो. त्यामुळे प्रत्येकजण आपल्या घरात सुका मेवा ठेवतो म्हणजे ठेवतोच. सुका मेवा हा लहान मुलांपासून ते वयस्कर व्यक्तींपर्यंत सर्वांच्या आरोग्यासाठी खूपच फायदेशीर असतो. सुक्या मेव्याच्या आरोग्यासाठी वाढत्या फायद्यांमुळे भारतात सुक्या फळांची विक्री घाऊक, घरगुती, किरकोळ आणि ऑनलाइन मार्केटच्या स्वरूपात होत आहे.
भारतीय मिठायांमध्ये सुका मेवा मोठ्या प्रमाणात वापरला जातो. मात्र, गेल्या काही वर्षांत विशेषतः सणांच्या काळात मिठाईत भेसळ मोठ्या प्रमाणात वाढली आहे. अशा परिस्थितीत भेसळयुक्त मिठाई घेण्यापेक्षा सुका मेवा घेण्यास लोक पसंती दर्शवतात. त्यामुळे सुक्या मेव्याची विक्रीही दिवसेंदिवस वाढत आहे.
अशात हा स्टार्टअप सुरू करून कोणीही पैसे कमवू शकतो. आजकाल सणासुदीला, लग्नसमारंभात सुका मेवाही भेट म्हणून दिला जातो. तुमच्याकडे जागेची उपलब्धता, तुमची भांडवल क्षमता आणि व्यवसायाचे स्वरूप याप्रमाणे तुम्ही तुमचा ड्रायफ्रूट व्यवसाय खालीलप्रमाणे सुरु करू शकता:
घरगुती विक्री
ऑनलाइन विक्री
किरकोळ विक्री
सामान्यतः डेअरी, बेकिंग उद्योग, मिठाई, सण आणि शुभ समारंभाच्या प्रसंगी पॅकेज केलेल्या भेटवस्तू म्हणून सुकामेवा मोठ्या प्रमाणावर वापरले जातात. अंदाजे 15,000 ते 25,000 रुपयांच्या कमी गुंतवणुकीत सुक्या मेव्यांची विक्री घरबसल्या करता येते. या सुकामेव्याच्या विक्रीतून दरमहा 20000 ते 30000 रुपयांइतका नफा मिळू शकतो.
तुमच्या सुक्या मेव्यासाठी मिठाईची दुकाने, बेकिंगची दुकाने, केटरिंग सेवा, डेअरी आणि मिठाई, ऑनलाइन किराणा दुकाने आणि कॉस्मेटिक उद्योग, ही लक्ष्यित ग्राहकांची काही उदाहरणे आहेत.
२. स्टेशनरी शॉप
आपण सर्वजण जाणता की, आजकाल लोकांमध्ये शिक्षणाबाबत बरीच जागृती झाली आहे. तसेच, आता बहुतांश मुले-मुली शिक्षण घेण्यासाठी शाळा-कॉलेजमध्ये जात आहेत. तुम्ही या संधीचा फायदा घेऊन तुमच्या परिसरात अगदी कमी गुंतवणुकीत स्टेशनरीचे दुकान सुरू करू शकता आणि हे स्टेशनरी स्टोअर कुठेही सहज चालू शकते. जर तुम्हाला कमी गुंतवणुकीत पैसे कमवायचे असतील, तर तुम्ही स्टेशनरीचे दुकान सुरू करू शकता.
आजकाल शाळा, महाविद्यालये किंवा कोचिंग सेंटर्स सगळीकडेच पाहायला मिळतात. अशा वेळी मोठी मागणी असलेले स्टेशनरीचे दुकान आपण सुरू करू शकतो. आजच्या काळात, शाळा किंवा कार्यालयीन स्टेशनरीला जास्त मागणी आहे. विशेष म्हणजे, काही बाजारपेठा अशा आहेत, ज्या कधीही बंद होणार नाहीत. त्यात स्टेशनरीचाही समावेश आहे.
लॅपटॉप, टॅबलेट आणि मोबाईलच्या जमान्यातही शाळा, कॉलेज आणि ऑफिसमध्ये पेपर आणि पेनचा वापर मोठ्या प्रमाणात होतो. रेझ्युमे आणि ग्रीटिंग कार्ड्स आजही जुन्या पद्धतीच्या पद्धतीने कागदावर छापण्यास प्राधान्य दिले जाते. तसेच, फक्त नोटबुक, कागदपत्रे, पेन याशिवाय स्टेशनरीमध्ये बरेच काही आहे.
जर तुम्ही कमी गुंतवणुकीत व्यवसाय सुरू करण्यास इच्छुक असाल, तर स्टेशनरीचे दुकान सुरू करणे तुमच्यासाठी नक्कीच फायद्याचे ठरू शकते. स्टेशनरीचे दुकान कसे सुरू करावे याबद्दल काही सूचना देत आहोत.
स्टेशनरी शॉप सुरू करताना विक्री करायच्या असलेल्या गोष्टींची यादी करा.
डिंक, कात्री, टेप, स्टेपलर आणि गिफ्ट रॅपर यांसारखी स्टेशनरी ठेवा.
व्हाईटबोर्ड, खोडरबर, क्रेयॉन, पेन, पेन्सिल, शार्पनर, कंपास बॉक्स, पेंट्स, नोटबुक, ग्लोब्सपासून सुरू होणारे शालेय साहित्य.
ऑफिस स्टेशनरी सामान जसे की, कार्यालयीन कामासाठी लागणारे व्हाईट पेपर्स, हायलायटर पेन, फोल्डर्स, लिफाफे, ऑर्गनायझर्स, स्टेपलर, मार्कर, फाइल्स, नोटपॅड्स, व्हाईटनर, रबर स्टॅम्प आणि कव्हर.
सर्व प्रकारचे चारकोल, वॉटर पेंट्स, स्टेन्सिल इत्यादी.
शाईचा बॉक्स, संगणक सॉफ्टवेअर आणि प्रिंटर, हेडफोन, टोनर.
रिबन, ग्लिटर, बटणे, मणी, आणि लोकर यांसारखा हस्तकला पुरवठा.
पार्टी साहित्य जसे की, रंगीत कागदाचे छोटे तुकडे, फुगे, मुकुट, मुखवटे, स्ट्रीमर आणि मेणबत्त्या.
तुम्हाला कोणत्या वस्तू विकायच्या आहेत याची कल्पना आल्यावर, एक पोर्टफोलिओ तयार करा आणि तुमच्या स्थानिक भागात जाहिरात करा. हे तुमच्या संभाव्य ग्राहकांना प्रत्यक्ष भेट देण्यापूर्वी स्टोअरमध्ये काय आहे याची कल्पना देण्यात मदत करते.
ठिकाण- भारतातील इतर लहान व्यवसाय कल्पनांप्रमाणे, तुम्ही दुकान सुरू करण्यापूर्वी तुम्हाला बाजाराचा अभ्यास करणे आवश्यक आहे. तुम्ही तुमचे स्टेशनरी स्टोअर मॉलमध्ये किंवा एखाद्या शाळा-कॉलेजच्या किंवा सरकारी कार्यालयाच्या परिसरात उघडू शकता. ज्यामुळे तुमची विक्री होण्याची शक्यता वाढते. स्टेशनरीचे दुकान हे प्रवेशयोग्य असावे, अर्ध-निवासी भागात स्थित आणि तुमचे संभाव्य ग्राहक असण्याची शक्यता असलेल्या लोकांसाठी दिसेल अशा ठिकाणी असावे.
इतर कोणत्याही लहान स्टोअर किंवा दुकानाप्रमाणे, तुम्हाला तुमच्या व्यवसायासाठी निधीची आवश्यकता असते. तुमच्या बजेटमध्ये स्टोअरच्या जागेचे भाडे, कर्मचाऱ्यांचे पगार, वीजबिल, वाहतूक, पुरवठा, साठा आणि विविध खर्चांचा समावेश करणे आवश्यक आहे.
आजच्या पिढीमध्ये, बहुतेक लोक ऑनलाइन खरेदीला प्राधान्य देतात. त्यामुळे तुमची माहिती सांगण्यासाठी तुमचे ऑनलाइन स्टेशनरी स्टोअर तयार करा. जसे की, तुमच्या वस्तूंच्या किंमती, मिशन, उद्दिष्टे, तुमचे स्थान, तुमच्या स्टोअरबद्दल, तुम्ही विकू इच्छित असलेल्या वस्तू, मालकी आणि बरेच काही. इतर कोणत्याही छोट्या दुकानाप्रमाणे तुमच्या दुकानाची नोंदणी करा. एकतर एकमेव मालकी, भागीदारी किंवा LLC. आवश्यक स्टेशनरी स्टोअर परवाने आणि व्यापार नोंदणी जसे की, दुकान आणि आस्थापना कायदा परवाना मिळवा. GST सारख्या करांसाठी नोंदणी करा, PAN आणि TAN साठी अर्ज करा.
या स्टेशनरी व्यवसायातून तुम्ही महिन्याकाठी ४०००० ते ५०००० रुपयांपर्यंतचा नफा कमवू शकता.
३. सॅनिटरी पॅड (नॅपकिन) बनवण्याचा व्यवसाय
महिला त्यांच्या मासिक पाळीच्या काळात सॅनिटरी पॅड वापरतात. भारतीय बाजारपेठेत महिलांच्या स्वच्छतेशी संबंधित अनेक प्रकारचे सॅनिटरी पॅड आणि उत्पादने उपलब्ध आहेत. त्यामुळे जर तुम्ही सॅनिटरी पॅड बनवायला सुरुवात केलीत, तर तुम्हाला कमी वेळात भरपूर नफा मिळू शकतो. ज्यांना कमी गुंतवणुकीत लघु-व्यवसाय सुरू करायचा आहे, त्यांच्यासाठी ही भारतातील सर्वोत्तम लघु व्यवसाय कल्पनांपैकी एक आहे.
सॅनिटरी पॅड बनवणे सुरू करण्यासाठी, सर्वप्रथम तुम्ही सॅनिटरी पॅड बनवण्याचे प्रशिक्षण घेऊ शकता. त्यानंतर तुम्हाला या प्रकल्पासाठी योग्य स्ट्रॅटेजी बनवावी लागेल आणि बाजारात सॅनिटरी पॅड नॅपकिन्सची किती मागणी आहे हे समजून घ्या. त्यानंतर, तुम्ही सर्व कच्चा माल आणि आवश्यक मशीन्सची यादी तयार करा आणि तुमचे बजेट सेट करा.
तुम्ही निधी उभारण्याचा विचार करत असाल, तर प्रधानमंत्री रोजगार निर्मिती योजना आणि स्टार्टअप इंडिया, स्टँड-अप इंडिया, PMEGP अशा कर्ज योजना आहेत, जिथे तुम्ही संपर्क साधू शकता. तसेच, तुमच्या स्टार्टअपसाठी कर्ज मिळवू शकता. या कर्ज योजना तुम्हाला राष्ट्रीयीकृत बँकांकडून अनुदानासह 10 लाख ते 1 कोटींपर्यंत कर्ज घेण्याची परवानगी देतात.
४. टी-शर्ट प्रिंटिंग व्यवसाय
उद्योजक बनायचं ठरवलेल्या तरुणांनो, तुम्ही भारतात कमी गुंतवणुकीसह लघु- प्रकल्प सुरू करण्याचा शोध घेत असाल, तर प्रचंड मागणी असणारा अजून एक व्यवसाय आहे. आजच्या काळात तरुणांना/तरुणींना नवनवीन डिझाइन्स आणि रंगीबेरंगी प्रिंटेड टी-शर्ट्स घालायला आवडतात. तुम्हाला छोटासा व्यवसाय सुरू करायचा असेल, तर तुम्ही कमी गुंतवणुकीत टी-शर्ट प्रिंटिंग व्यवसाय सुरू करू शकता आणि पैसे कमवू शकता.
टी-शर्ट प्रिंटिंग हा एक लोकप्रिय व्यवसाय बनला आहे. विशेषत: सुरू करण्यासाठी तुलनेने कमी गुंतवणूकीचा व्यवसाय शोधू पाहणाऱ्या उद्योजकांसाठी. तुम्ही प्रिंटेड टी-शर्ट ऑनलाइन विकल्यास सुरुवातीला तुम्हाला कोणत्याही परवान्याची गरज लागत नाही. किंवा तुम्ही साधं शॉप ऍक्ट काढूनसुद्धा सुरुवात करू शकता.
टी-शर्ट प्रिंटिंग व्यवसाय सुरू कसा कराल?
दर्जेदार सामग्रीसाठी विश्वसनीय उत्पादक किंवा पुरवठादाराशी टाय-अप करा
लक्ष आकर्षित करण्यासाठी एक निश (Niche) प्रकार निवडा
तुमचे टी-शर्ट मॉकअप करा
तुमच्या डिझाईन्स तयार करा
टी-शर्ट प्रिंटिंग सुरू करण्यासाठी आवश्यक असलेली उपकरणे
स्क्रीन प्रिंटिंग
उष्णता हस्तांतरण (Heat transfer)
डायरेक्ट-टू-गारमेंट (DTG) इत्यादी
5. टिफिन सर्व्हिस व्यवसाय
अनेकजण कामासाठी, शिक्षणासाठी आपल्या कुटुंबापासून दूर दुसऱ्या शहरात राहायला जातात. अशावेळी त्यांच्या जेवणाची समस्या उद्भवते. दररोज बाहेरचे अन्न खाल्ल्याने तब्येतही चांगली राहत नाही. अशा परिस्थितीत आजच्या काळात टिफिन सेवेचा व्यवसाय खूप विकसित होत आहे. जर तुम्ही एक महिला असाल किंवा तुम्हाला घरी कमी गुंतवणुकीचा कोणताही व्यवसाय सुरू करायचा असेल, तर अशा परिस्थितीत टिफिन सेवा व्यवसाय तुमच्यासाठी सर्वोत्तम ठरू शकतो.
हा व्यवसाय अनेक प्रकारचा असू शकतो, जसे की टिफिन देण्यासाठी लोकांच्या घरी जाणे, ग्राहकांना तुमच्या ठिकाणी बोलावणे आणि त्यांना घरासारखे जेवण देणे.
हा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी तुम्हाला जवळपास २० ते ३० हजार रुपयांची गुंतवणूक करावी लागेल. तसेच, तुम्ही जर दररोज ५० लोकांना दोन वेळचे जेवण देत असाल, तर तुमचा खर्च वगळून तुम्ही महिन्याला ७० हजार ते ८० रुपयांची कमाई करू शकता.
अशाप्रकारे तुम्ही घरबसल्या वेगवेगळे व्यवसाय करू शकता.
मित्रांनो, तुम्हाला हा लेख आवडला असेल, तर लाईक आणि कमेंट करायला विसरू नका. तसेच, घरबसल्या लहान बिझनेस सुरू करू इच्छिणाऱ्या तुमच्या मित्र मंडळींनाही हा लेख शेअर करा.
‘कोई भी धंदा छोटा नहीं होता और धंदे से बड़ा धर्म कोई नहीं होता’, हा डायलॉग आपण ऐकला असेलच. त्यामुळे आज आपण आजच्या लेखात धंदा/व्यवसाय सुरू करण्यासाठी ५ टिप्स पाहणार आहोत. विशेष म्हणजे, या टिप्स इतर कुणी नाही, तर स्वत: जगातील सर्वात श्रीमंत व्यक्तींच्या यादीत दुसऱ्या स्थानी असलेल्या इलॉन मस्कच्या आहेत. मस्क साहेबांची संपत्ती आजघडीला २१० अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त आहे. म्हणजे आपल्या मुकेश अंबानींच्या दुप्पट.
मस्क हा PayPal, Tesla Motors, आणि SpaceX यांसारख्या मोठ्या कंपन्यांचा संस्थापक आहे. मस्क त्याच्या नाविण्यपूर्ण विचारासाठी आणि जोखीम पत्करण्याच्या स्वभावासाठी ओळखला जातो. ज्या व्यक्तीच्या घरी श्रीमंती नांदते अशा मस्कला अनेकदा व्यवसाय चालवण्याबाबत सल्ला विचारला जातो. तेव्हा या लेखातून आपण त्याने व्यवसाय सुरू करण्यासाठी सांगितलेल्या ५ महत्त्वाच्या टिप्स कोणत्या आहेत, हे पाहूयात…
इलॉन मस्कने व्यवसाय सुरू करण्यासाठी सांगितलेल्या ५ टिप्स (Elon Musk’s 5 Best Tips for Running a Business)
१. तुमच्या कामाप्रती कायम उत्साही राहा
धनाढ्य इलॉन मस्क (Elon Musk) याच्या मते यशस्वी होण्यासाठी तुम्ही जे काही करत आहात, त्याच्याबद्दल कायम उत्साही असलं पाहिजे. तो म्हणतो, “लोकांनी तेच केलं पाहिजे, ज्याची त्यांना आवड आहे. यामुळे त्यांना इतर कोणत्याही गोष्टीपेक्षा जास्त आनंद मिळेल.”
२. जोखीम पत्करा
इलॉन मस्क असेही सांगतो की, तुम्हाला जर यशस्वी व्हायचं असेल आणि तुमच्या बँक अकाऊंटमध्ये भर घालायची असेल, तर तुम्ही जोखीम पत्करण्यासाठी तयार असला पाहिजेत. २०१२ सालच्या एका मुलाखतीत मस्क म्हणाला होता की, “प्रत्येकजण एकाच साच्यात बसण्याचा प्रयत्न करत आहे. कारण, जोखीम घेण्याविरूद्ध एक प्रचंड पूर्वाग्रह आहे.” मस्कचा असाही विश्वास आहे की, कोणतीच जोखीम न घेणे, ही सर्वात मोठी जोखीम आहे. विशेषत: अशा जगात जे सातत्याने बदलत आहे. अपयशी ठरण्याची हमी एकमेव स्ट्रॅटेजी देते, ती म्हणजे जोखीम न घेणे.
३. कठोर परिश्रम करण्याची तयारी ठेवा
इलॉन मस्क हा त्याच्या कामाच्या नैतिकतेसाठी ओळखला जातो. मस्क म्हणतो की, “चिकाटी ही खूप महत्वाची आहे. जोपर्यंत तुम्हाला हार मानायला भाग पाडले जात नाही, तोपर्यंत तुम्ही हार मानू नका.” मस्कचा विश्वास आहे की, यशस्वी होण्यासाठी लोकांना ‘जीवतोड काम’ करावे लागेल. इतरांपेक्षा जास्त मेहनत केल्याने तुमच्या यशाची शक्यता वाढेल.
मस्क असेही म्हणतो की, “एकसारख्या कामासाठी जर इतर लोक आठवड्याचे ४० तास कामात घालवत असतील आणि त्याच वेळी तुम्ही आठवड्याचे १०० तास काम करत असाल, तर तुम्हाला माहिती आहे की, त्यांना जी गोष्ट साध्य करण्यासाठी जिथे वर्ष लागतं, ते तुम्ही अवघ्या ४ महिन्यात कराल.” त्यामुळे तुम्ही कठोर परिश्रमासाठी तयार असले पाहिजे. तसेच, तुमचा व्यवसाय यशस्वी करण्यासाठी बऱ्याच गोष्टींचा त्याग करावा लागेल.
४. कायम चिकाटी ठेवा
इलॉन मस्क आज जगातील दुसरा सर्वात श्रीमंत व्यक्ती आहे. इथपर्यंत पोहोचण्याच्या त्याचा मार्ग सोपा नव्हता. त्याच्याकडेही अपयशाचा मोठा वाटा होता, पण त्याने चिकाटी दाखवली आणि हार मानली नाही. मस्कने स्थापन केलेल्या Zip2 आणि PayPal या दोन्ही कंपन्यांमधून बाहेर पडल्यानंतर २००८च्या मंदीच्या लाटेत त्याची Tesla आणि SpaceX या दोन्ही कंपन्या दिवाळखोरीच्या उंबरठ्यावर होत्या. त्यामुळे अनेकांना वाटले की, आता मस्क पुन्हा एकदा अपयशाच्या खाईत लोटला जाईल. पण मस्कने त्याच्या आधीच्या चुकांमधून धडा घेतला आणि आज तो जगातली श्रीमंत व्यक्तींच्या मांडीला मांडी लावून बसला आहे. अशाप्रकारे कोणीही स्वतःचे आर्थिक टप्पे गाठण्यासाठी आणि प्रेरणा शोधण्यासाठी त्याच्या अनुभवातून शिकू शकतो.
५. स्वतःमध्ये गुंतवणूक करत राहा
इलॉन मस्क याचा एकच सर्वोत्तम सल्ला कोणता असेल, तर तो हा की, “तुम्ही गोष्टी चांगल्या प्रकारे कशा करता येतील याचा सतत विचार करा आणि स्वतःला प्रश्न विचारा.” वयाच्या अवघ्या ८ वर्षापर्यंत मस्क हा दिवसाला तब्बल १० तास वाचन करत होता. त्याची पुस्तक वाचण्याची आवड इतकी प्रचंड होती की, लायब्ररीत वाचण्यासाठी त्याच्याकडील पुस्तके संपली म्हणून त्याने संपूर्ण एनसायक्लोपीडिया ब्रिटानिका वाचण्याचा निर्णय घेतला. सुरुवातीच्या वयात, मस्क सातत्याने काहीतरी शिकण्यावर आणि स्वत:मध्ये गुंतवणूक करण्यावर लक्ष केंद्रित करायचा. त्याने स्वतःला प्रोग्राम करायला शिकवले आणि वयाच्या १२ व्या वर्षी त्याने 500 डॉलर्समध्ये व्हिडिओ गेम लिहिली आणि विकली देखील. पुढे मस्कने पेनिल्व्हेनिया विद्यापीठातून भौतिकशास्त्र आणि अर्थशास्त्रात दुहेरी पदवी घेतली. मस्कने सतत स्वत:मध्ये आणि त्याच्या स्वप्नांमध्ये गुंतवणूक केली. आज पाहा मस्कने जगातील सर्वात श्रीमंत व्यक्ती म्हणून स्वतःची ओळख निर्माण केली आहे.
मस्क हा आपल्या काळातील सर्वात यशस्वी उद्योजकांपैकी एक आहे. मस्कने अनेक व्यवसाय शून्यातून उभे केले आहेत. तसेच, आपली राहण्याची आणि काम करण्याची पद्धत बदलण्यात मदत केली आहे. मस्कचा सल्ला कोणत्याही व्यवसायात लागू केला जाऊ शकतो.
तुम्ही जर मस्कच्या या टिप्सचे पालन केले, तर तुम्हालाही यशस्वी होण्यापासून कोणीही रोखू शकणार नाही.
वाचक मित्रांनो, तुम्हालाही हा लेख आवडला असेल, तर नक्की लाईक, कमेंट आणि शेअर करा. तसेच, तुम्हाला आणखी कोणत्या व्यक्तींच्या टिप्स वाचायला आवडतील, या कमेंट्समध्ये आम्हाला नक्की सांगा.
रोज क्षणा क्षणाला आपली स्पर्धा सुरू असते. कधी इतरांबरोबर तर कधी स्वतःशीच. पण, प्रत्येक वेळी आपण जिंकूच असे नाही. कधी कधी पराभवही होत असतो. खचून न जाता प्रत्येक क्षणाला सामोरे जाण्यात जास्त यश असते. ‘अपयश ही यशाची पहिली पायरी असते’ याप्रमाणे आपले करिअर सुरू असते. आपण यशाचीच अपेक्षा जास्त ठेवत असतो आणि कधी कधी एखाद्या गोष्टीत मागे पडतो. आता हे मागे पडायचे नसेल, तर काही टीप्स
कामात परफेक्शन हवे
नेहमी आपण स्वतःला सगळ्यांपेक्षा खूप स्मार्ट समजत असतो. आपले शिक्षण सगळ्यांपेक्षा जास्त आहे, असं मानत असतो. जोपर्यंत आपण एखाद्या कामात परफेक्शन आणत नाही तोपर्यंत आपण स्वतःला स्मार्ट समजू शकत नाही. त्यामुळे प्रत्येक कामावेळी ओव्हर कॉन्फिडन्स ठेवणे आपल्या नोकरीस घातक असू शकते.
प्रामाणिकपणा
नोकरीच्या ठिकाणी प्रमाणिकपणा असणे अत्यंत महत्त्वाचे असते. कामा संदर्भात नुसतीच आश्वासन नका देऊ, ती पूर्ण करा. कामाचे आश्वसन देऊन ते काम वेळच्या वेळी पूर्ण करून दाखवल्यास बॉसच्या आपल्याबद्दलची चांगली प्रतिमा निर्माण होते. नेहमी आपली बॉसच्या मनात चांगली प्रतिमा उमटवण्यासाठी प्रामाणिकपण गरजेचा असतो.
स्वतःला ठेवा अपडेट
काही वेळा आपण ज्या ठिकाणी काम करतो त्याच ठिकाणी कायस्वरूपी राहण्याचा विचार करत असतो. जरी हा विचार स्वतःला योग्य वाटत असला तरी तो आपल्या करिअरच्या दृष्टीने नुकसानकारक आहे. कारण एकाच जागी काम करत राहिलो तर नवीन गोष्टी कधी शिकता येणार नाही. सध्याच्या जगात स्वतःला अपडेट ठेवणे खूप महत्त्वाचे ठरत आहे.
आत्मविश्वास
आत्मविश्वास बाळगणे महत्त्वाचे ठरते. भले आपण कितीही पदव्या घेतल्या असो, कामाचा कितीही अनुभव असला आणि आपल्यात आत्मविश्वासच नसेल तर पदवीचा, अनुभवाचा काहीही उपयोग नाही. जे कोणते काम हाती घेणार आहोत ते काम पूर्ण करण्याचा आत्मविश्वासा आपल्यात असला पाहिजे. जर आत्मविश्वास नसेल तर, चांगले करिअर घडवता येणार नाही. न्युनंगड कधी बाळगू नये. स्वतःला कधी कोणत्या गोष्टीत कमी समजु नये.
स्पर्धेच्या युगात जागच्या जागी टिकून राहण्यासाठी प्रचंड वेगाने धावायची गरज आहे. आहे तिथे टिकून राहण्यासाठी प्रत्येकाला अतिशय वेगाने धावणे अपरिहार्य बनले आहे. कारण प्रत्येकाची स्पर्धा जगातील प्रत्येकाबरोबर आहे. अशा वेळी व्यवसायात उतरणाऱ्या प्रत्येक बिझनेसमनला स्मार्ट पध्दतीने जगाच्या पटलावर वावरावे लागत आहे. सोशल मिडिया, वेबसाईट, डिजिटल प्रोग्रॅमिंग हे रोजच्या जीवनाचे भाग बनले आहेत. अशा काळात प्रत्येक उद्योजकाच्या पोटात भीतीचा गोळा आणणारी गोष्ट म्हणजे ज्याला डिजीटल जगाशी जोडता येणार नाही त्या उद्योजकाचा व्यवसाय कालबाह्य ठरणार आहे. पानपट्टी, टॅक्सी, रिक्षा, किराणा दुकाने सुध्दा ऑनलाईन व्हायला लागली आहेत.
डिजीटल उपकरणांमुळे जग एकदम जवळ आले. त्यात प्रचंड बदल झाले. या आभासी जगाशी आपल्याला जुळवून घेण्यासाठी तयार राहणे गरजेचे आहे. या नव्या डिजीटल जगात हौस – नवसे – गवसे यांची संख्या सुध्दा प्रचंड प्रमाणात वाढली आहे. म्हणून आपला व्यवसाय डिजीटल करण्याआधी आपल्याला डिजीटल मार्केटिंगची पायाभूत माहिती असणे गरजेचे आहे. आपण जर या क्षेत्राशी संपूर्णपणे अनभिज्ञ असू तर भरल्या बाजारात आपल्याला ठगवणाऱ्यांची संख्या कमी नाही. तेव्हा जाणकार बनण्यासाठी आपल्याला डिजीटल मार्केटिंग कळणे, त्याच्या सेवा कुणाकडून घ्यायच्या कोणावर विश्वास ठेवायचा हे शिकणे सुध्दा गरजेचे आहे.
काही महिन्यापूर्वी एका नवीन उद्योजकाने ई-कॉमर्स वेबसाईट बनवायला दिली. त्या कंपनीने त्या वेबसाईटवर काम करण्याचे ४० हजार रुपये प्रतिमहिना द्यावे लागतील असे सांगितले. आता हा उद्योजक नवीन होता. त्याला या वेबसाईट किंवा आयटी क्षेत्रातील काहीच माहिती नव्हती. तो कबूल झाला. साडेतीन महिन्यानंतर त्याचे बील १ लाख ४० रुपये झाले तरी सुध्दा त्या वेबसाईट १० टक्के काम सुध्दा झाले नव्हते. आता तो इतर सगळीकडे त्याच्या वेबसाईटची जाहिरात करुन बसला होता. आणि ती कंपनी केवळ डोमेनचे १ लाख चाळीस हजार मागत होती. अशा दुःखद कथा ऐकायला मिळतात. तेव्हा मन सुन्न होते. अजून कुणी या गर्तेत फसू नये म्हणून या पुस्तकाचा घाट घातला आहे.
गेल्या पाच वर्षात जेवढे बदल आपण पाहिलेले आहेत. तेवढे बदल संपूर्ण मानवजातीच्या इतिहासात घडून आलेले नाहीत. गेल्या काही वर्षात आपल्याला वस्तू खरेदी करण्यासाठी किराणा दुकान, सुपर मार्केट व मॉलमध्ये जाणे भाग होते. आता मात्र घरबसल्या फ्लिककार्ट, स्नॅपडील सारख्या कंपन्यांना हव्या त्या वस्तूची ऑर्डर द्या. दुसऱ्या दिवशी ती वस्तू आपल्या दारात येऊन उभी असते. त्याचे पैसेसुध्दा वस्तू हातात मिळाल्यावरच द्यायचे आहेत. पैशासाठी नोटा किंवा रोख रक्कमेचे निम्याहून अधिक व्यवहार इतिहासजमा झाले आहेत.
मोबाईलचा रिचार्ज करणारी दुकाने बंद व्हायला लागली आहेत. कारण प्रत्येकजण आपल्या मोबाईल मधून रिचार्ज करु लागला आहे. सायबर कॅफेत बसण्यासाठी तरुणाई रांग लागलेली असायची त्या ठिकाणी आता सायबर कॅफे औषधाला सुध्दा सापडणार नाहीत अशी परिस्थिती निर्माण झाली आहे. डाटा सेवेवर पैसे कमावणाऱ्या टेलिकॉम कंपन्यामध्ये जास्तीत जास्त डाटा व इंटरनेट स्पीड देण्याची जणू काही स्पर्धाच चालू झालेली आहे. प्रत्येकाच्या हातात डिजीटल उपकरणे आलेली आहेत. ती कमालीची स्वस्त व खिशाला परवडणाऱ्या दरात तसेच मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहेत. बातम्या वाचण्यासाठी वर्तमान पत्र किंवा टीव्ही वर अवलंबवून राहावे लागत नाही.
अशा परिस्थितीत जगाची विभागणी एका न दिसणाऱ्या रेषेने दोन भागात झाली आहे. त्यातील पहिल्या भागाला वास्तव जग (Real World) म्हणतात. तर दुसऱ्या भागाला आभासी जग (Virtual World) म्हणतात. खऱ्याखुऱ्या जगात जगण्यासाठी या आभासी जगाचा आधार घेणे अपरिहार्य आहे. म्हणून या नव्या जगाशी जोडून राहण्यासाठी डिजीटल मार्केटिंगची माहिती व त्याचा वापर करुन आपला व्यवसाय वाढवणे ही प्रत्येक लहान मोठ्या उद्योजकाची गरज बनली आहे. तेव्हा आपण या डिजीटल दुनियेत प्रवेश करण्यासाठी तयार होऊया.
