नवी अर्थक्रांती

Category: उद्योजकता

तुम्ही धंदा कोणता करता याला महत्त्व नाही, तो कसा करता याला महत्त्व आहे!

आपण उद्योग-धंदा किंवा व्यवसाय कोणता करतो ? यापेक्षा तो कसा करतो याला खूप महत्त्व आहे. चीनमध्ये अशी म्हण आहे, “चेहऱ्यावर जर हसू नसेल, तर त्या दिवशी दुकान उघडू नये.‘ प्रत्येकाच्या व्यवसाय-धंद्याच्या क्षेत्रामध्ये तोच धंदा-व्यवसाय उत्तम प्रकारे करणारे व भरपूर पैसे कमावणारे अगदी मोजकेच चार-पाच उद्योजक असतात.

बाकीचे लोक रडतखडत किंवा अगदी नुकसानीत देखील व्यवसाय करीत असतात. धंदा तोच असतो, प्रॉडक्‍ट तेच असते, मार्केट तेच असते, तितकाच वेळ सर्वांकडे असतो. काही वेळेला तर भांडवल देखील कमी असते, तरी पण मोजके लोक चांगला धंदा करतात व बाकीचे रडतखडत किंवा कसा तरी धंदा चालवत असतात. मग दोघांमध्ये फरक काय आहे ? फरक आहे तो ऍटिट्यूडचा म्हणजे वृत्तीचा. एकाचे धंद्यावर प्रेम असते, तर दुसरा करावा लागतो म्हणून किंवा आता दुसरे काय करू म्हणून धंदा करीत असतो.

याच वृत्तीवर – “ऍटिट्यूड‘वर एक तत्त्व लागू होते. त्याला “पॅरेटोज लॉ‘ म्हणतात किंवा “80/20‘ म्हणतात. एकाच मार्केटमध्ये 20 टक्के उद्योजक मिळून 80 टक्के धंदा करतात. उदा. शंभरातील वीस व्यापारी. एकूण धंदा समजा शंभर कोटींचा असेल, तर ऐंशी कोटींचा धंदा ते करतात. उरलेले ऐंशी, वीस कोटींच्या धंद्यात मारामारी करतात, हे तत्त्व सगळीकडे लागू होते, कारखानदारीत, व्यापारात, पेठेत, रोडवर, डॉक्‍टर, वकील व इतर व्यवसायात. त्याचे प्रमाण कमी-अधिक असू शकते. अगदी नोकऱ्या मिळण्यामध्ये देखील म्हणजे काहींना अजीर्ण होईल इतके मिळते व काहींना उपाशी राहावे लागते. असे का होते, तर त्याला वृत्तीच कारणीभूत असते.

तुमचे जर तुमच्या व्यवसायावर प्रेम असेल, तर निश्‍चितच तुम्ही चांगला धंदा करू शकता. प्रेम कशाला म्हणतात, तर ज्याला कधी एकदा सकाळ होते व मी माझ्या उद्योगात जाऊन रमतो असे वाटते. जो कधीही आपल्या धंद्याबद्दल रडत बसत नाही, आपला धंदा वाईट आहे असे म्हणत नाही. धंद्यावर प्रेम असले की त्याला उत्साह असतो, जोश असतो, नवे विचार मनात येतात. अडचणी जरूर येतात; पण त्याला न घाबरता तो तोंड देतो, खचून तर निश्‍चितच जात नाही. उलट जोमाने कामाला लागतो.

काळाप्रमाणे बदल करून नवीन व वेगळेपणा धंद्यात आणला जातो. अशा व्यक्तीच्या धंद्यावरील प्रेमाची प्रसन्नता त्याच्या वृत्तीत बदल करून जाते. चेहऱ्यावर हसू असते, त्यामुळे गिऱ्हाईकालाही आनंद वाटतो, अर्थात विक्री (सेल) वाढते. दुःखी किंवा निराश सेल्समनकडून किंवा मालकाकडून कोणाला काही घ्यायला आवडेल का? डॉक्‍टरचे व्यक्तिमत्व व त्याच्या चेहऱ्यावरील हसू बऱ्याच प्रमाणात आजार बरा करून जाते. त्यांना भेटल्यावरच आराम मिळतो, असे वाटते. मालकाला उत्साह असला, की आपोआप हे “कल्चर‘ खालच्या लोकांपर्यंत पसरते; तसेच लोकही उत्साहाने वागतात. त्यांनाही काम करायला आवडते.

ज्यांचे धंद्यावर प्रेम असते, ती संस्था-कंपनी अगदी नोकरापासून मालकापर्यंत उत्तम काम करते व अर्थातच भरपूर नफा कमविते. एकदा का आपल्याला आपला धंदा मनापासून आवडतो म्हटले, की आपोआपच त्याला लागणाऱ्या योग्य गोष्टी घडतात. तुमचा स्टाफ, कामगार, ग्राहक, बॅंका, शेअरहोल्डर, आजूबाजूचा समाज सर्व जण खूष राहतात. कित्येक वेळेला, धंद्यामध्ये मागून आलेले लोक पुढे जातात, मोठे होतात. कारण अगोदरपासून त्या व्यवसायात असलेले लोक गाफील राहतात. धंदा ज्याप्रमाणे करायला पाहिजे, त्याप्रमाणे ते करीत नाहीत, योग्य बदल करीत नाहीत. निश्‍चितच कोठे तरी धंद्यावरचे प्रेम कमी झालेले असते. अलीकडे तर हे फार पाहायला मिळते.

प्रत्येकाला दुसऱ्याचा धंदा चांगला वाटतो. तिथूनच गडबड सुरू होते. अनेक वेळेला मालकाचे वय झालेले असते, उत्साह कमी झालेला असतो, नवीन पिढी व्यवसायात येणार नसते; मग प्रेम कमी व्हायला लागते. धंदा तोच, पण आवड कमी झाल्यावर निश्‍चितच धंदा कमी व्हायला सुरू होतो. त्यामुळे जो उत्साही आहे, ज्याला आपला धंदा आवडतो, त्यालाच संधी दिसते. त्याच्या मनाची दारे कायम उघडी असतात व तेथेच लक्ष्मी येते.

“आज हवाच खराब आहे‘, “खूप कॉम्पिटीशन वाढली आहे‘, “पूर्वीसारखे मार्जिन राहिलेले नाही‘, “धंद्यात दम नाही‘, “सरकारची पॉलिसी बरोबर नाही‘, “जागतिक मंदी आहे‘, “पाऊसच पडलेला नाही‘.. अशी कारणे बऱ्याचदा ऐकू येतात. ते अगदी खरेही असेल; पण नुसती चर्चा करून काय होते, बोलून काय होते? अशी वाक्‍ये रोज पावलो-पावली ऐकायला मिळतात. एकतर आपल्याला आपला व्यवसाय चिकाटीने करायचा असेल, तर अशी वाक्‍ये बोलूच नाहीत व तसे बोलणाऱ्यांपासून चार हात लांब राहावे. कारण त्यांना फक्त रडायला खांदा हवा असतो.

असे रडण्याऐवजी “आपल्याला तर आपला धंदा आवडतो आहे, आपण खूष आहोत, मस्त आहोत, आपल्याला वेळच नाही असे रडायला‘, अशी वृत्ती ठेवून पुढे चालले पाहिजे. “आहे तोच व्यवसाय-धंदा उत्तम आहे, तो मी उत्तम प्रकारे करणार आहे, काळाबरोबर बदलणार आहे, मी “टॉप‘च्या बिझनेसमनमध्ये कायम असणार आहे,‘ असा विश्‍वास, प्रेम व वृत्ती हवी. हा “फॉर्म्युला‘ वापरून पाहा व मग सांगा काय जादू झाली ती.. !!!

– अनामिक

10 February 2024
जिद्दीला सलाम! 50 लाखांचे लोन घेऊन शून्यातून हजारो कोटींचे साम्राज्य उभे करणारा बहाद्दर, रंजक स्टोरी वाचाच

माणूस कितीही गरीब का असेना, पण त्याने नेहमी मोठीच स्वप्नं पाहिली पाहिजे. तसेच, ही स्वप्नं पूर्ण करण्यासाठीही तितकेच परिश्रमही घेतले पाहिजे. कारण, जेव्हा शून्यातून हजारो कोटींचा व्यवसाय उभा राहतो, तेव्हा आपल्याकडे पाहून इतर लोकांनाही मोठी स्वप्नं पाहण्याचे बळ मिळतं. असे कुठलेच काम नसते, जे अशक्य असते.

शून्यातून भलंमोठं साम्राज्य निर्माण करण्याची धमक आपल्याकडे असायला पाहिजे. अशीच धमक टीएस कल्याणरमन यांच्यात होती. त्यामुळेच त्यांची आज फक्त भारतातच नाही, तर जगात ख्याती पसरली आहे. एक काळ होता, जेव्हा त्यांनी कर्ज काढून स्वतःचं ज्वेलरी शॉप सुरू केले होते. मात्र, आज तोच एक प्रचंड मोठा ब्रँड बनला आहे. आज त्यांचे ज्वेलरी दुकानं एका शहरापुरते मर्यादित न राहता, संपूर्ण देशात पाहायला मिळत आहेत.

आम्ही ज्या ज्वेलर्सबद्दल बोलत आहोत, ते इतर कोणी नसून कल्याण ज्वेलर्स (Kalyan Jewellers) आहे. कल्याण ज्वेलर्स हे नाव, गल्ली ते दिल्लीपर्यंत सर्वांनीच ऐकले असेल. कल्याण ज्वेलर्सचे संस्थापक टीएस कल्याणरमण (TS Kalyanraman) यांची एवढं मोठं साम्राज्य उभं करण्याची कहाणी वेगळी आणि प्रेरणा देणारी आहे. कल्याणरमण यांनी शून्यातून सुरुवात करून यशाचे शिखर गाठले आहे. चला तर, त्यांच्या रंजक प्रवासाविषयी जाणून घेऊयात.

व्यापारी कुटुंबात जन्म

अब्जपती लोकांच्या पंक्तीत विराजमान झालेल्या टीएस कल्याणरमण यांचा जन्म भारत देश स्वतंत्र होण्याच्या चार महिन्यांपूर्वी म्हणजेच २३ एप्रिल १९४७ रोजी केरळच्या त्रिशूर येथील एका ब्राह्मण कुटुंबात झाला. त्यांना व्यवसायाचे बाळकडू बालपणीपासूनच मिळाले होते. त्यांचे वडील टीआर सीतारामय्या कपड्याचे व्यापारी होते. तसेच, कल्याणरमण यांचे आजोबा हे पुजारी होते. मात्र, नंतर त्यांनी व्यवसायात उडी घेतली होती. रंजक बाब अशी की, कल्याणरमण हे अवघ्या १२ वर्षांच्या वयातच आपल्या वडिलांसोबत त्यांच्या दुकानात मदतीसाठी जायचे. तिथेच त्यांनी व्यवसायाची बाराखडी शिकली होती. मात्र, शालेय शिक्षणही तितकेच गरजेचे होते. त्यासाठी त्यांनी केरळच्या श्री केरळ वर्मा कॉलेजात ऍडमिशन घेतले आणि याच कॉलेजमधून कॉमर्समध्ये पदवी घेतली.

कर्ज घेऊन सुरू केला व्यवसाय

हा व्यवसाय ५ भावांमध्ये विभागला होता. त्यांना ज्वेलरी शॉप्सने भरलेल्या त्रिशूरच्या मार्केटमध्ये कपड्यांचे दुकान मिळाले होते. मात्र, आजूबाजूच्या दुकानांपासून प्रेरित होऊन त्यांनी आपल्या पारंपारिक कौटुंबिक व्यवसायातून काढता पाय घेतला. गाठीशी २५ लाखांची बचत होती; मात्र, ज्वेलरी शॉप सुरू करण्यासाठी एवढे रुपये पुरेसे नव्हते. त्यासाठी त्यांनी बँकेकडून ५० लाख रुपयांचे कर्ज घेण्याचा निर्णय घेतला. आता त्यांच्याकडे ७५ लाख रुपये जमा झाले होते. याच रक्कमेतून त्यांनी त्रिशूरमध्ये १९९३साली एक ज्वेलरी शॉप सुरू केले. हीच ती कंपनी, जिला आज संपूर्ण जग कल्याण ज्वेलर्स म्हणून ओळखते.

एकदम सोपी होती आयडिया

आपल्या व्यवसायात पारदर्शकता ठेवण्यासाठी त्यांनी शक्कल लढवली. जुन्या पारंपरिक बुकलेट्सचा वापर न करता त्यांनी ग्राहकांसाठी जी ज्वेलरी दुकानात ठेवली होती, त्यासोबत त्यांची मूळ किंमतही लावली. कल्याणरमन यांनी व्यवसायात उतरण्यापूर्वी ज्वेलरीची जी दुकानं पाहिली होती, ती खूपच छोट्याशा जागेत असल्याचे त्यांनी हेरले होते. यामुळे आपले वेगळेपण सिद्ध करायचे तर आपण व्यवसायात उतरताना, आपले दुकानही तितकेच प्रशस्त असायला हवे, हे त्यांनी ठरवले. त्यांनी सुरुवातीला तब्बल ४००० स्क्वेअर फूट जागेवर मोठे दुकान सुरू केले. ज्यामुळे लोकांना ज्वेलरी खरेदी करताना रियल-टाईम अनुभव मिळेल. विशेष म्हणजे, त्यांनी लढवलेली ही शक्कल यशस्वी ठरली.

पहिल्या वर्षाच्या अखेरपर्यंत कल्याण ज्वेलर्सने ३० लाख रुपयांचा सेल केला होता. त्यांच्या दुकानात लोकांना प्रीमिअम अनुभव घेता येत होता. कारण, त्यांनी एसी, स्वच्छ टॉयलेट्स आणि पार्किंगच्या सुविधाही उपलब्ध केल्या होत्या. यानंतर त्यांनी पल्लकड येथे आणखी एक ४००० स्क्वेअर फूटाचे दुकान सुरू केले. मात्र, यावेळी त्यांना एक गोष्ट शिकायला मिळाली, जी त्यांना यापूर्वी माहितीदेखील नव्हती. खरं तर, त्रिशूर आणि पल्लकडमधील ५६ किमीच्या परिघातही दागिन्यांची वेगळी बाजारपेठ होती. म्हणून, त्यांनी हायपर-लोकल टचवर लक्ष केंद्रित केले आणि पल्लकडमधील आपले ज्वेलरी शॉप यशस्वी करून दाखवले.

दशकभरात सुरू केली ३२ दुकाने

सन १९९८मध्ये कोयम्बतूर बाँब ब्लास्ट झाला आणि त्यांना आपला व्यवसाय पल्लकडच्या सीमेजवळील शहरात शिफ्ट करावा लागला. कल्याणरमण यांना वाढती मागणी हाताळण्यासाठी राज्यात अनेक दुकाने सुरू करायची होती. २०१२ साल उजाडताच त्यांनी केरळ, तमिळनाडू, कर्नाटक, आंध्रप्रदेश आणि तेलंगणा येथे दागिण्यांची ३२ दुकाने सुरू केली. पाहता पाहता कल्याण ज्वेलर्स दक्षिण भारतातील स्टार ब्रँड तयार झाला.

दक्षिण भारताबाहेर विस्तारला व्यवसाय

बीआयएस प्रमाणपत्रासह १०० टक्के प्युअर सोने विकणारा पहिला ब्रँड असणाऱ्या कल्याण ज्वेलर्सने दक्षिण भारताबाहेरही आपल्या व्यवसायाचा विस्तार केला. यासाठी त्यांनी २०१२मध्ये अहमदाबाद येथे आपले दागिण्यांचे दुकान सुरू केले. यावेळी त्यांनी मोठा डाव खेळला. त्यांनी ‘माझे सोने, माझा हक्क’ (My Gold, My Right) या कँपेनसह महानायक अमिताभ बच्चन (Amitabh Bachchan) यांना आपला ब्रँड अँबेसेडर बनवले.

कँपेनमुळे बनला ५ हजार कोटींचा ब्रँड

अमिताभ बच्चन यांच्यासोबतच्या या कँपेनमुळे कल्याण ज्वेलर्स ५ हजार कोटी रुपयांचा ब्रँड बनला. एवढंच नाही, तर तब्बल ९० कोटी मार्केटिंग बजेटसह बॉलीवूड इंडस्ट्री गाजवणाऱ्या अभिनेत्री कॅटरिना कैफ, ऐश्वर्या राय बच्चन आणि इतर सेलिब्रिटींसोबत करार केला. यानंतर कल्याणरमणजींनी पहिल्यांदा देशाबाहेर झेप घेतली. त्यांनी २०१३ मध्ये यूएईमध्ये फक्त एकाच दिवसात आपली ६ दुकाने सुरू केली.

कल्याण ज्वेलर्सने हायपर लोकल दृष्टिकोन ठेवत आणि वेगवेगळ्या प्रसंगांसाठी वेगवेगळ्या ज्वेलरीही लाँच केल्या आहेत. त्यात मुहुरत या वेडिंग ज्वेलरी आणि अनोखी, झिया, तेजस्वी या डायमंड ज्वेलरींचा समावेश आहे. यामुळे त्यांच्या प्रगतीत वेगाने वाढ होत आहे. 2020पर्यंत कल्याण ज्वेलर्सने आपला व्यवसाय 140 दुकानांपर्यंत नेला आणि तब्बल १० हजार कोटी रुपयांची कंपनी बनण्याचा बहुमानही मिळवला.

शेअर मार्केटमध्ये प्रवेश

कल्याण ज्वेलर्स कंपनीचा IPO २६ मार्च, २०२१मध्ये NSE आणि BSE लिस्ट झाला. ही कंपनीची सर्वात मोठी भरारी ठरली. स्टॉक मार्केटला लिस्ट झाल्यानंतर कल्याण ज्वेलर्सने टाटासारख्या बलाढ्य पाठबळ असलेल्या टायटन आणि पीसी ज्वेलर्सलाही टक्कर दिली. सध्या कल्याण ज्वेलर्सच्या शेअरची किंमत 339 रुपयांपेक्षा जास्त आहे.

कल्याण ज्वेलर्सचे बाजारमूल्य

आज घडीला टीएस कल्याणरमण हे भारतातील सर्वात श्रीमंत ज्वेलर मानले जातात. कल्याण ज्वेलर्सने मागील वर्षी ४३२ कोटींच्या नफ्यासह १४०७१ कोटी रुपयांचा महसूल नोंदवला होता. विशेष म्हणजे, कल्याण ज्वेलर्स हा ब्रँड किती मोठा आहे याचा अंदाज त्यांच्या एकूण दुकानांच्या संख्येवरूनच येतो. सध्या संपूर्ण भारत आणि यूएईत कल्याण ज्वेलर्सचे तब्बल २०० पेक्षा जास्त स्टोअर्स आहेत.

या लेखाचा शेवट करताना टीएस कल्याणरमण यांच्याविषयी आणखी एक खास गोष्ट सांगावीशी वाटते. ती अशी की, वयाची सत्तरी (७३) पार करूनही कल्याणरमण आजही दर महिन्याला कोणत्याही १५ ग्राहकांना फोन करतात. तसेच, त्यांच्याकडून आपल्या दागिन्यांविषयी प्रतिक्रिया जाणून घेतात. यावरूनच समजते की, कल्याणरमण हे ग्राहकांशी आणि आपल्या व्यवसायाशी किती प्रामाणिक आहेत.

वाचक मित्रांनो, तुम्हाला हा लेख कसा वाटला, हे कमेंट बॉक्समध्ये सांगायला विसरू नका. तसेच, तुमच्या जवळच्या मित्रमंडळींसोबत शेअर करा. याव्यतिरिक्त तुम्हाला आणखी कोणत्या विषयांवरील लेख वाचायला आवडेल, हे कमेंट बॉक्समध्ये नक्की कळवा.

9 February 2024
फोटोग्राफी क्षेत्रातला पहिला कॅमेरा बनवणारा अवलिया – जॉर्ज इस्टमन
आजच्या काळात “फोटो” हा आपल्या जीवनाचा महत्त्वाचा भाग बनला आहे. कुठेही जा, काहीही करा फोटो काढल्याशिवाय ती गोष्ट पूर्णच होत नाही. आपल्या सुख-दुःखाचे अनेक क्षण तो कॅमेरा टिपत असतो. आपल्या जुन्या आठवणींना उजाळा मिळतो तो कॅमेऱ्यामुळेच. मात्र या कॅमेऱ्याचा शोध कोणी लावला?

नवी अर्थक्रांतीच्या बिझनेस महारथी या मलिकतेतील आजच्या लेखात जाणून घेऊया कॅमेऱ्याच्या निर्मात्याबद्दल.

कॅमेऱ्याला जन्म देणाऱ्या जॉर्ज इस्टमन यांचा जन्म मारिया किलबार्न आणि वॉशिंग्टन इस्टमन यांच्या पोटी 12 जुलै 1854 रोजी न्यूयॉर्कमध्ये झाला. गरिबीमुळे पोटाला चिमटा काढून इस्टमनच कुटुंब जगत होते. दोन मोठ्या बहिणींनंतर जॉर्ज सर्वात लहान. आपण आणि आपलं कुटुंब इतकंच काय ते त्याचं जग होतं. तो सहा वर्षाचा असताना त्याच्या वडिलांचे निधन झाले. पहिलीतल्या त्या अल्लड जॉर्जला वडिलांची छत्रछाया लाभलीच नाही. त्याच्या आईनेच त्या तिघा भावंडांना मातापित्याचे प्रेम दिले. वडील वारल्यामुळे घर चालवण्यासाठी त्याची आई काही छोटीमोठी काम करून घरचा खर्च भागवत होती.

काही वर्षांनी जॉर्जच्या मोठ्या बहिणीचे निधन झाले आणि जॉर्जच्या कुटुंबावर पुन्हा आभाळ कोसळले. जॉर्ज न्यूयार्क मधील एका छोट्याश्या शाळेत शिकत होता, मात्र घरच्या आर्थिक परिस्थितीमुळे वयाच्या 16 व्या वर्षी त्याला शाळा सोडावी लागली. त्यानंतर त्याने काही वर्ष फोटोग्राफीचे काम केले. नंतर 1877 मध्ये न्यूयार्कमधील रोचेस्टर शहरात त्याला बँकेत क्लार्क म्हणून नोकरी मिळाली. घरच्या हलाखीच्या परिस्थितीमुळे त्याला नोकरी करणं भाग होतं. त्याच्या नोकरीमुळे हळू हळू घरात पैसे येऊ लागले.

जॉर्ज एकदा सुट्टीत सँटो डॉमिंगो या ऐतिहासिक ठिकाणी फिरायला जाणार होते. तेथील संस्मरणीय ठिकाणे कॅमेऱ्यात टिपण्यासाठी कॅमेऱ्याचे सगळे, म्हणजे ओव्हन इतका मोठा कॅमेरा, मोठा ट्रायपॉड, तंबूचे साहित्य, केमिकल, ग्लास टॅंक असे खूप सारे साहित्य घेऊन सँटो डॉमिंगोला जाण्यास तयार झाले. मात्र काही कारणामुळे सँटो डॉमिंगोला जाऊ शकले नाहीत. मात्र कॅमेऱ्याच्या या सगळ्या केलेल्या तयारीमुळे जगाला एक हरहुन्नरी कलाकार मिळाला. जॉर्जनी फोटोग्राफीसाठी आपले आयुष्य झोकून दिले.

फोटो टिपण्याची गुंतागुंतीची पद्धत सोपी करण्याच्या मागे ते लागले होते. रसायनाच्या ओल्या प्लेटवरील रसायन सुकण्याआधीच फोटो काढावा लागायचा. मात्र एका ब्रिटिश मासिकात त्यांनी वाचलं होतं. प्लेटवर थर टाकण्याचे इमल्शन स्वतःलाच तयार करता येते, ते प्लेटवर टाकून सुकल्यानंतरही त्याची प्रकाशाची संवेदना राहते. मासिकातील माहितीप्रमाणे ते तो इमल्शन तयार करू लागले. बँकेतील काम करून उरलेला वेळ ते इमल्शनच्या संशोधनात घालवत असे .

तीन वर्षांच्या सततच्या प्रयत्नानंतर अखेरीस त्यांना 1880 साली यश आले. कॅमेऱ्यासाठीच्या ग्लास तयार करून त्यांनी प्लेट बनविण्याचं मशीन सुरू केलं आणि पेटंट मिळवलं. त्यांच्या प्लेट्सनी बाजारात धुमाकूळ घातला. इस्टमन यांचे पहिले प्रॉडक्ट अनेकांच्या पसंतीस उतरले. मात्र ते एवढ्यावरच स्वस्थ बसले नाहीत, तर त्यांनी आपल्या संशोधनात आणखी नाविन्यता आणायचे ठरवले. जड काचेच्या प्लेटपेक्षा हलक्या आणि लवचिक कागदी प्लेटचा वापर कसा करता येईल याच्या प्रयत्नांत ते लागले. मात्र पेपर हे जरी सोयीस्कर माध्यम असले तरीही ते योग्य नव्हते. लोकांना आकर्षित करण्यासाठी इस्टमन यांनी स्वतःचा कॅमेरा बनवायचे ठरवले आणि 1888 साली जगात जॉर्ज इस्टमन यांच्या नव्या रोलफिल्म कॅमेऱ्याने पूर्ण विश्वावर राज करायला सुरुवात केली.

कोडॅक रोलफिल्मच्या अभूतपूर्ण यशानंतर 1892 साली इस्टमन फोटोग्राफीचे अगोदरचे नाव बदलून इस्टमन कोडॅक असे झाले. कोडॅकची ख्याती जगभरात झाली. लंडनमध्ये कोडॅकचे मोठमोठे बॅनर लागले. वर्तमानपत्र, मासिके, डिस्प्ले बोर्ड, पत्रके सगळीकडे कोडॅकच दिसू लागले. या अभूतपूर्व यशानंतर जॉर्ज यांनी मागे वळून पहिलेच नाही. फोटोग्राफीचे कॅमेरे, फिल्म, रसायने करण्यात त्याने स्वतःला झोकून दिलं. अनेक तऱ्हेचे कॅमेरे त्याने लोकांसमोर ‘आणले. सर्वसामान्य लोकांना वापरता येणारा व पुढे अतिशय लोकप्रिय झालेला ब्राऊनी कॅमेरा, फोल्डिंग कोडॅक कॅमेरा, पॉकेट कोडॅक कॅमेरा, होम मूव्ही कॅमेरा, सिने कोडॅक मोशन पिक्चर कॅमेरा, एक्स-रे फिल्म व त्याकरिता लागणारा कॅमेरा, युद्धात वापरता येणारा एरियल फोटोग्राफी करणारा कॅमेरा, खगोलशास्त्रात अंतराळात निरीक्षण करणारा कॅमेरा असे अनेक तऱ्हे तऱ्हेचे कॅमेरे कोडॅक कंपनीने बाजारात आणले, या अभूतपूर्व यशानंतर कंपनीने भरपूर पैसा मिळविला व अमेरिकेतल्या श्रीमंत व्यक्तीच्या पंक्तीत इस्टमनचं नाव गेलं.

इस्टमन हे परोपकारी वृत्तीचे होते 1919 साली त्यांनी आपल्या उत्पन्नातला एक तृतीयांश हिस्सा म्हणजे दहा कोटी डॉलर्स त्यांनी कामगारांना वाटले.

जो केवळ पैसे मिळविण्यासाठी आयुष्यभर काम करत असतो तो पक्का व्यावसायिक असतो, मात्र इस्टमन यांनी जे काही केलं ते फोटोग्राफीच्या प्रेमाखातर. तुम्ही तुमच्या ध्येयाच्या मागे लागा, ज्ञान मिळविण्याच्या मागे लागा, पैसा आपोआपच तुमच्या मागे येईल हे वाक्य त्यांनी सार्थ करून दाखवलं.

वयाच्या 77 वर्षी 14 मार्च 1932 साली आपल्या काही खास मित्रांना त्यांनी आपल्या बंगल्यावर बोलावलं. आपल्या संपत्तीचा बहुतांशी हिस्सा रॉचेस्टर युनिव्हर्सिटीला देणगी म्हणून दिला. मृत्युपत्राच्या कागदपत्रांवर सही करून ते वरच्या मजल्यावरील आपल्या खोलीत गेले व पिस्तुलाने आपल्या छातीत गोळी मारून घेतली. एकच वाक्य लिहिलेली चिठ्ठी मागे ठेवली. त्यात त्यांनी लिहिले होते कि, ‘मला जे काही करता येणं शक्य झालं, ते मी केलं. आता मी कशाला थांबू?’

फोटोग्राफी क्षेत्रातल्या प्रथम कॅमेरा आणणाऱ्या या अफलातून व हरहुन्नरी व्यक्तिमत्त्वाचा अंत झाला, पण कोडॅक व इस्टमन ही नाव मात्र फोटोग्राफी क्षेत्रात अजरामर झाली.

हाच लेख युट्युबवर पाहण्यासाठी

आणखी वाचा
4 February 2024
Small Business Marketing Strategy: तुमच्या बिझनेसला ‘असे’ करा सुपर बुस्ट
एक लघु व्यवसाय मालक म्हणून, तुम्हाला तुमचे व्हिजन आणि योजना ही महत्त्वाची असते. यशस्वी व्यवसाय सुरू करण्यासाठी, तुम्हाला आर्थिक आणि विपणन (मार्केटिंग) योजना समाविष्ट असलेल्या बिझनेस योजनेची गरज भासते. जर तुम्ही लघु व्यवसाय मालक असाल, तर तुम्हाला माहिती आहे की, मार्केटिंग कठीण असू शकते.

सर्वत्र प्रत्येकजण लक्ष वेधण्यासाठी स्पर्धा करत असल्याचे चित्र आहे. अशात, या गर्दीत आपला पाय भक्कमपणे रोवून उभे राहणे कठीण आहे. मात्र, तुम्ही स्वतः मार्केटिंग करत असाल किंवा तुमच्याकडे मार्केटिंग विभाग असेल, तर काही धोरणे (स्ट्रॅटेजी) तुमच्या ब्रँडच्या जागरूकतेसाठी दृश्यमानता वाढवू शकतात. चला तर, लघु व्यवसाय मार्केटिंग स्ट्रॅटेजी पुढील 7 मुद्द्यांच्या आधारे जाणून घेऊयात…

१. प्रेक्षकांना कसे लक्ष्य करायचे?

जेव्हाही छोट्या व्यवसायाचे मार्केटिंग करण्याचा विचार येतो, तेव्हा योग्य प्रेक्षकांना लक्ष्य करणे जास्त गरजेचे असते. तुमच्या आदर्श ग्राहकावर लक्ष केंद्रित करणारी रणनीती विकसित करून, तुम्ही अधिकाधिक लोकांपर्यंत पोहोचू शकता. या गोष्टी करण्यासाठी पुढील टिप्स पाहू शकता.
- तुमचे टार्गेट मार्केट जाणून घ्या
  – तुमचा निश (ठरावीक लक्ष्य गट) स्पष्ट करा
  – तुमच्याशी स्पर्धा करणाऱ्या कंपनीचे संशोधन करा
  – सखोल लोकसंख्याशास्त्रीय (In-Depth demographic) डेटा वापरा
  – तुमच्या प्रेक्षकांचे वर्गीकरण करा
  – तुमचा मार्केटिंग संदेश तयार करा
  – ऑफलाईन मार्केटिंग करण्यास विसरू नका
२. कोल्ड ई-मेल मार्केटिंगचा फायदा घ्या

छोट्या व्यवसायाच्या मार्केटिंगमध्ये कोल्ड ई-मेलिंग हे सर्वात प्रभावी धोरणांपैकी एक आहे. संभाव्य ग्राहकासह कनेक्ट करण्याचा हा एक चांगला मार्ग आहे. संभाव्य ग्राहक जे कदाचित तुमच्या व्यवसायाशी परिचित नसतील. तुमच्या लहान व्यवसायाचे मार्केटिंग करण्यासाठी कोल्ड ई-मेल वापरण्यासाठी काही टिप्स-

संभाव्य ग्राहकांची यादी तयार करा

– तुम्हाला ज्या कंपन्यांना लक्ष्य करायचे आहे त्यांचे संशोधन करा आणि निर्णय घेणारे कोण आहेत ते शोधा.
– वैयक्तिकृत ई-मेलचा ड्राफ्ट तयार करा, जो तुमच्या व्यवसायाची ओळख करून देतो आणि तुमच्या उत्पादनांसाठी किंवा सेवांसाठी संपर्क योग्य असेल असे तुम्हाला का वाटते, हे स्पष्ट करते.
– ई-मेल पाठवा आणि आवश्यक असल्यास फोन कॉलसह पाठपुरावा करा.
– आपल्या परिणामांचा मागोवा ठेवा आणि आवश्यकतेनुसार आपली रणनीती समायोजित करा.

३. तुमच्या व्यवसायाची ऑनलाईन जाहिरात करा

तुमच्या व्यवसायाची जाहिरात करताना, तुम्ही अनेक वेगवेगळी धोरणे वापरू शकता. मात्र, ही सर्व धोरणे तुमच्या व्यवसायासाठी प्रभावी ठरणार नाहीत. तुमच्या छोट्या व्यवसायासाठी सर्वोत्तम डिजिटल मार्केटिंग धोरण शोधण्यासाठी, तुम्हाला काही संशोधन करावे लागेल आणि काही भिन्न युक्त्या वापरून पाहाव्या लागतील.

सर्वात लोकप्रिय ऑनलाईन मार्केटिंग डावपेचांपैकी एक म्हणजे सोशल मीडिया जाहिरात. यामध्ये तुमच्या व्यवसायाचा प्रचार करण्यासाठी Facebook, Twitter आणि LinkedIn यांसारख्या प्लॅटफॉर्म्सचा वापर करू शकता. तुम्ही विशिष्ट टार्गेट ऑडियन्सला लक्ष्य करणाऱ्या जाहिराती तयार करू शकता किंवा तुम्ही तुमच्या सोशल मीडिया ॲप्सवर तुमच्या व्यवसायाबद्दल पोस्ट करू शकता. अनेकजण हल्ली मोबाईलचा वापर करतात, तेव्हा सोशल मीडिया पोस्ट किंवा गुगल जाहिरातींचा वापर करून तुमच्या ब्रँडचा प्रचार करणे ही चांगली मार्केटिंग आयडिया ठरू शकते.

४. ब्रँड जागरूकता निर्माण करण्यासाठी इन्फ्लुएन्सरचा वापर करा

तुमच्या छोट्या व्यवसायाचे मार्केटिंग करायचे असेल, तर तुम्हाला इन्फ्लुएन्सर्सकडे दुर्लक्ष करणे परवडणार नाही. इन्फ्लुएन्सर्स अशा प्रभावशाली व्यक्ती आहेत, ज्यांचे भरमसाठ फॉलोअर्स आहेत. इन्फ्लुएन्सर्स त्यांच्या चाहत्यांची मते बदलू शकतात. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचं झाल्यास, जर एखादा इन्फ्लुएन्सर तुमच्या उत्पादनाचा किंवा सेवेचा प्रचार करत असेल, तर त्याचे चाहतेही तुमच्या उत्पादनाची दखल घेतील.

५. स्थानिक व्यवसायाशी जोडले जा

तुमच्या छोट्या व्यवसायाचे मार्केटिंग करण्याचा एक उत्तम मार्ग म्हणजे स्थानिक व्यवसायांशी जोडणे. तुम्ही तुमच्या क्षेत्रातील इतर व्यवसायांसह भागीदारी करता, तेव्हा तुम्ही संसाधने शेअर करू शकता आणि एकमेकांना तुमच्या ग्राहक बेसमध्ये प्रोत्साहन देऊ शकता. तुम्ही मार्केटिंग उपक्रम आणि इव्हेंटमध्ये देखील सहयोग (कोलॅबरेट) करू शकता.

स्थानिक व्यवसायांशी कनेक्ट होण्यासाठी, तुमच्या समुदायातील इतर व्यवसाय मालकांशी नेटवर्किंग करून सुरुवात करा. बिझनेस इव्हेंटला उपस्थित राहा आणि ऑनलाइन मंच तसेच गटांमध्ये सामील व्हा, जे स्थानिक व्यवसाय कोलॅबरेशनवर लक्ष केंद्रित करतात. तुम्ही स्थानिक व्यवसायांपर्यंत थेट पोहोचू शकता आणि कोलॅबरेट करण्याची ऑफर देऊ शकता.

६. इन्सेन्टिव्ह आणि सवलती ऑफर करा

इन्सेन्टिव्ह आणि सवलती या तुमच्या उत्पादने किंवा सेवांवरील टक्केवारी किंवा खरेदीसह मोफत आयटमच्या स्वरूपात असू शकते. तुम्ही लॉयल्टी प्रोग्राम देखील देऊ शकता, जे सतत संरक्षणासाठी ग्राहकांना बक्षीसे देतात. तुम्ही ऑफर करण्यासाठी ज्या कोणत्याही सवलती निवडाल, तुमच्या ग्राहकांना ते मौल्यवान वाटेल याची खात्री करा.

७. एसईओ (SEO) मध्ये गुंतवणूक करा

लोकांच्या आवडीची आणखी एक ऑनलाईन मार्केटिंग स्ट्रॅटेजी म्हणजे सर्च इंजिन ऑप्टिमायझेशन (SEO) होय. यामध्ये तुमची वेबसाइट ऑप्टिमाइझ करणे समाविष्ट आहे, जेणेकरून ती सर्च इंजिन परिणाम पृष्ठांवर वरच्या स्थानी दिसेल. SEO मध्ये गुंतवणूक करून, तुम्ही सर्च रिझल्ट्समध्ये तुमच्या वेबसाइटची रँकिंग सुधारू शकता आणि अधिक लोकांना आकर्षित करू शकता.

तुम्हाला वापरता येतील अशी अनेक भिन्न SEO तंत्रे आहेत आणि तुमच्या व्यवसायासाठी योग्य ती निवडणे महत्त्वाचे आहे. तुमचे बजेट मर्यादित असल्यास, तुम्ही Google AdWords किंवा Facebook जाहिरातींसारखी ऑनलाइन मार्केटिंग साधने वापरण्याचा विचार करू शकता. ही साधने तुम्हाला तुमच्या जाहिरातींसह विशिष्ट प्रेक्षकांना लक्ष्य करण्याची परवानगी देतात, जे तुम्हाला जाहिरात खर्चावर पैसे वाचवण्यात मदत करू शकतात.
31 January 2024
इंग्रजांच्या घरात घुसून त्यांचेच घर विकत घेऊन, त्यांनाच नोकर म्हणून ठेवणारा सांगलीचा पठ्ठ्या
जेव्हा संपूर्ण भारत ब्रिटिशांच्या गुलामगिरीत खितपत पडला होता. भारतीयांना आपल्या भविष्याची खात्री नव्हती, गोऱ्यांची क्रूरता निष्पाप भारतीयांचं जगणं मुश्किल करून टाकत होती होती, अशा काळात सांगलीच्या एका चुणचुणीत तरुणाने थेट ब्रिटिश राजकुमाराचीच गाडी विकत घेऊन अख्ख्या इंग्लंडमध्ये ती दिमाखात फिरवली. आपल्या या कृतीने त्यांनी गोऱ्यांच्या मनात खदखद निर्माण केली. त्यांच्याच घरात घुसून भारताचा झेंडा फडकविला. त्याचे हे कार्य त्याकाळात कोणत्याही क्रांतिकारी घटनेपेक्षा कमी नव्हते.

कोण होता कोण हा तरुण? तो कोणी क्रांतिकारक नव्हता, की स्वातंत्र्यसेनानी नव्हता. तो होता सांगलीतील तासगावातला भालचंद्र गरवारे अर्थातच आबासाहेब गरवारे.

गरवारे म्हटलं की आठवतं ते पुण्यातलं गरवारे कॉलेज आणि गरवारे चौक. यापलीकडे आपल्याला काय माहितीये? मित्रांनो पुण्यातल्या या कॉलेजला गरवारे नाव का दिलं गेलं? ते कॉलेज आबासाहेबांनी उभं केलं का? तर नाही. त्या कॉलेजचे संस्थापक आबासाहेब गरवारे नव्हते, मग का बरं गरवारे नाव दिलं गेलं असेल? जे जाणून घेण्यासाठी आपल्याला शंभर वर्ष मागं जावं लागेल.

तासगाव मध्ये 21 डिसेंबर 1903 रोजी एका शेतकरी कुटुंबात भालचंद्रचा जन्म झाला. घरच्या आर्थिक परिस्थितीमुळे कसेबसे 6वी पर्यंतचे शिक्षण त्याने पूर्ण केले. पूर्ण कसले सहावीच्या मार्कलिस्टवर नापासचा शेरा मिळाला. भालचंद्रच्या वडिलांचं नाव दिगंबर गरवारे. वडिलांनी भालचंद्रला मुंबईला पाठवले. या सहावी नापास भालचंद्राने 1918 साली म्हणजे वयाच्या जेमतेम 15 व्या वर्षी मुंबईच्या झगमगाटात पहिलं पाऊल टाकलं.

ब्रिटिशांचं वर्चस्व असणाऱ्या मुंबईत वावरणं थोडं कठीणच होतं. मुंबईत ब्रिटिशांनी लोकांचं जगणं नकोस करून टाकलं होतं. रस्त्यावरुन एखादा गोरा अधिकारी जात असेल, तर लोक जिथे जागा मिळेल तिथे लपून बसायचे, कारण गोरे कधी काय करतील याचा काही नेम नव्हता. अशा परिस्थितीत भालचंद्र एका गॅरेजमध्ये काम करू लागला. गॅरेजमध्ये राहून तो गाड्या रिपेअरिंगची कामे शिकू लागला. मनापासून काम करून तो चारचाकी आणि दुचाकी गाड्या रिपेयरची कामे शिकला. गॅरेजमध्ये असताना भारतीयांचे होणारे हाल त्याने उघड्या डोळ्यांनी पहिले होते. पण बिचारा एकटा भालचंद्र ब्रिटिशांविरुद्ध कसा आवाज उठवणार होता, त्यामुळे आपण आणि आपलं काम इतक्यापुरताच तो मर्यादित राहायचा. ब्रिटिशांचं प्रगत तंत्रज्ञान आणि आधुनिकीकरणामुळे पुढच्या काही वर्षात ही वाहनं भारतीयांची गरज बनणार हे त्याने तेव्हाच हेरलं होतं. गॅरेजमध्ये काम करून भालचंद्रच्या ओळखी वाढल्या.

वयाच्या 17 व्या वर्षी गिरगावमध्ये डेक्कन मोटार एजन्सीची स्थापना करून तो जुन्या गाड्या खरेदी-विक्री करणारा एजंट बनला. सोबतच तो स्पेअर पार्ट, टायरची वगैरे विक्री करू लागला. थोड्याच दिवसात या व्यवसायात त्याचा चांगलाच जम बसला. त्याच्या गोडाऊनमध्ये आता गाड्यांना जागा नव्हती. सर्वसामान्य माणसापासून ते मुंबईतल्या राजे-रजवाड्यांपर्यंत सगळेजण डेक्कन मोटार एजन्सीमधून गाड्या घेऊ लागले. मुंबईत गाडी घ्यायचं म्हटलं की, प्रत्येकाच्या ओठांवर फक्त एकच नाव डेक्कन मोटार एजन्सी. एजन्सीचा नावलौकिक वाढला होता. त्यासोबतच भालचंद्र गरवारे मुंबईचे आबासाहेब म्हणून ओळखले जाऊ लागले. आबासाहेबांना पत, प्रतिष्ठा मिळू लागली. खिशात एक रुपयाही नसताना मुंबईत आलेला भालचंद्र आता आबासाहेब झाला होता. ब्रिटिशदेखील आबासाहेबांकडूनच गाड्या विकत घेऊ लागले.

एकदा एक ब्रिटिश अधिकारी आबासाहेबांकडे गाडी खरेदी करण्यासाठी आला, गाड्यांची किंमत पाहून तो ब्रिटिश म्हणाला, ‘We get cheaper cars in England than here and now prices have fallen considerably due to the recession there.’ हे ऐकताच आबासाहेबांनी त्याच्याकडून अजून माहिती काढून घेतली, इंग्लंडमध्ये कमी किमतीतल्या गाड्या मिळतात हे ऐकल्यावर त्यांना वेध लागले ते इंग्लंड दौऱ्याचे. व्यवसायातून आलेल्या पैशांतून त्यांनी तडक इंग्लंड गाठले. इंग्लंडमधील पहिली सेकंड हँड गाडी त्यांनी 40 पौंडला विकत घेतली. हळूहळू त्यांनी एकापेक्षा एक चांगल्या दर्जाच्या सेकंड हँड गाड्या विकत घेतल्या. सेकंड हँड गाड्यांच्या दुनियेत आबासाहेबांनी लंडनमध्ये चांगलाच जम बसविला आणि तिथूनच ते नवनवीन बनावटीच्या जुन्या गाड्या भारतात पाठवू लागले.

आबासाहेबांनी केवळ गाड्यांचाच व्यवसाय केला नाही, तर त्यांनी प्लॅस्टिक बनविणारे कारखाने देखील विकत घेतले. ज्याकाळात भारतीयांना प्लॅस्टिक म्हणजे काय? हे देखील माहीत नव्हतं, अशा काळात आबासाहेबांनी भारतात प्लॅस्टिक बटणं, नायलॉन यार्न, प्लॅस्टिक इंजेक्‍शन मोल्डिंग, ब्लो मोल्डिंग, नायलॉन ब्रिस्टल्स, फिशिंग नेट अशी प्लॅस्टिकची अनेक उत्पादने घेऊन गरवारे मोटर्स, गरवारे प्लॅस्टिक, गरवारे वॉल रोप्स, गरवारे नायलॉन्स, गरवारे पेंट्स, गरवारे फिलामेंट कॉर्पोरेशन अशा अनेक कंपन्यांची उभारणी केली. या व्यापारात त्यांनी भरपूर पैसा कमविला. ज्या गोऱ्यांनी भारतीयांचे जिणे हराम करून सोडले होते. त्या गोऱ्यांची नाचक्की करायचं हे आबासाहेबांनी आधीच ठरवलं होतं. लंडनमध्ये असताना बकिंगहॅम पॅलेसमध्ये जाऊन प्रिन्स ऑफ वेल्सची, इंग्लंडच्या राजपुत्राचीच गाडी विकत घेतली. ती गाडी आणि त्यावर एक गोरा शोफर ठेऊन ते ताठ मानेने लंडनमध्ये फिरू लागले.

इतकंच नाही तर १९३४ साली त्यांनी लंडनमध्ये ३ एकर जमीन आणि काही अन्य मालमत्ता २२०० पौंडाला खरेदी करून त्या मालकालाच आपल्याकडे नोकरीस ठेवले. जेव्हा भारतात गुजराती, मारवाडी उद्योगपतींचा जन्म होऊ लागला होता, महाराष्ट्रात परप्रांतीय आपल्या उद्योगाचे बस्तान बसवत होते. त्याकाळात सांगलीच्या या तरुणाने चक्क इंग्लंडमध्ये आपल्या व्यवसायाचे बस्तान बसवलं. त्यांनी केलेला प्रत्येक उद्योग हा भारतीयांची अस्मिता जपण्यासाठीचा एक प्रयत्न होता.

जे ब्रिटिश भारतीयांना गुलाम म्हणून वागवत होते, त्याच ब्रिटीशांना आबासाहेबांनी त्यांच्यात घरात घुसून त्यांचेच घर विकत घेऊन, त्यांनाच नोकर म्हणून आपल्या पदरी ठेवून एक स्वाभिमानी, यशस्वी, देशप्रेमी मराठी उद्योजक बनण्याचा मान मिळविला होता. आबासाहेबांनी केवळ उद्योगच केला नाही, तर आपल्या कर्तुत्वाने ब्रिटीशांना तोंडात बोटं घालायला लावली. आबासाहेबांनी केवळ व्यापारच नाही केला तर शैक्षणिक, सामाजिक संस्थांना देखील सढळ हाताने मदत केली. भारत स्वतंत्र झाल्यावर 1959 साली त्यांची मुंबईचे शेरीफ म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. शेरीफ म्हणजे नगरपाल. आबासाहेबांनी पुणे महाराष्ट्र एज्युकेशन सोसायटीला चांगलीच आर्थिक मदत केली आणि त्यामुळेच संस्थेने कॉलेज आणि हायस्कूलला 1945 साली आबासाहेब गरवारे कॉलेज ऑफ कॉमर्स आणि सौ. विमलाबाई गरवारे हायस्कूल अशी नावे दिली. मुंबई university च्या अंतर्गत त्यांनी सांगलीत मुलींसाठी महाविद्यालय सुरू केले,

त्यांच्या याच कार्यकर्तुत्वामुळे त्यांना आर्थिक अभ्यास संस्थेतर्फे उद्योगरत्न पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. यासोबतच 1971 मध्ये त्यांना भारत सरकारच्या पद्मभूषण पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. सांगलीतील एका खेड्यातल्या मुलाचा गॅरेजमध्ये काम करण्यापासून ते पद्मभूषण पुरस्कार मिळवण्यापर्यंतच प्रवास खरच विस्मयकारक होता. हिमालयाच्या मदतीला सह्याद्री धावला असं आपण यशवंतराव चव्हाणांच्या अतुलनीय कामाबद्दल अनेकदा म्हणतो, पण मित्रांनो हा भालचंद्र नामक सह्याद्री देखील हिमालयाच्या प्रत्येक अडिअडचणीत धावून गेला होता हे देखील विसरून चालणार नाही. त्यांच्या विचारांची ज्योत आज प्रत्येकाने आपल्या मनात निरंतर तेवत ठेवली पाहिजे.

तर ही होती भालचंद्र गरवारे अर्थातच आबासाहेब गरवारे. यांची जीवन कहाणी. हा लेख तुम्हाला कसा वाटला हे आम्हाला कमेंट मध्ये नक्की सांगा आणि आवडल्यास लाईक आणि शेअर करा.

हाच लेख युट्युबवर पाहण्यासाठी

आणखी वाचा
28 January 2024
युध्दात जमीनदोस्त झालेल्या दुकानाच्या एका कोपऱ्यात कंपनी सुरु करणारे ‘सोनी’चे संस्थापक अकिओ मोरीता

वाचा सोनी या जगप्रसिद्ध कंपनीची प्रेरणादायी कहाणी

कित्येक माणसं फक्त पोटापाण्यापुरतं कमावण्यासाठी काहीतरी उद्योग सुरु करतात, मग पुढे महत्वाकांक्षा वाढत गेल्यावर जगातील एक नावाजलेली कंपनी सुरु करण्याची घोषणा करतात आणि चक्क तसं करूनही दाखवतात, याला नक्की काय म्हणाल? आत्मविश्वास, गर्व की महत्वाकांक्षा? ते काही असले तरी एक गोष्ट यातून नक्की होते की ‘थिंकिंग बिग’. म्हणजेच ‘भले तुम्ही फटीचर असाल, दिसायला गबाळे असाल पण विचार फटीचारासारखा करू नका, नाहीतर कायम फटीचरच राहाल.’ हा असाच मोठ्ठा विचार करणारा अकिओ मोरीता २६ जानेवारी १९२१ रोजी जपानमधील कोसुगया येथे झाला.

अमेरिकेने जपानवर अणुबॉम्ब टाकला तेव्हा अकिओ मोरीता फक्त २४ वर्षांचा होता. १९४६ रोजी त्याने मसारू ईबुकासोबत अणुबॉम्ब स्फोटात बेचिराख झालेल्या एका दुकानाच्या कोपऱ्यात एक कंपनी सुरु केली. हीच भविष्यातील ‘सोनी कॉर्पोरेशन’ची सुरुवात होती. २००० साली या कंपनीची उलाढाल ६३०८ कोटी डॉलर्सची होती तर त्यात १८९७०० माणसे काम करत होती. पण या सर्वांहून गाजला तो म्हणजे अकिओ मोरीताचा वॉकमन. गंमत म्हणजे जेव्हा अकिओ मोरीता आणि ईबुका यांनी तरुण पिढीला आवडेल असा वॉकमन बनवायला घेतला तेव्हा मोरीता साठीला तर ईबुका सत्तरीला टेकला होता. जेव्हा वॉकमन ची कल्पना त्यांनी त्यांच्या कंपनीसमोर मांडली तेव्हा कंपनीतील सर्वांनी विरोध केला होता, चक्क वेड्यात काढले होते.

बाजारपेठ म्हणजे काय याबद्दल अकिओ मोरीता एक गोष्ट नेहमी सांगायचा. बूट विकणारे दोन विक्रेते होते. त्यांना एका आफ्रिकेतील एका खेडयात पाठवले. तिकडे जाऊन एकाने लगेच तार पाठवली. ‘इथे एकही माणूस बूट घालत नाही, त्यामुळे इथे बूट विकण्यात काहीच अर्थ नाहीये.’ तर दुसऱ्याने केलेली तार अशी होती,’इथे कोणीच बूट घालत नाही, त्यामुळे आपले बूट इथे लगेच संपतील, सगळा माल पाठवून द्या.’ यात एकाच गोष्टीकडे पाहण्याचे दोन दृष्टिकोन दिसतात, नसलेली बाजारपेठ निर्माण करण्याची धडपड यात आहे.

या दोघांतील ईबुका हा तंत्रज्ञानात बाप माणूस होता तर मोरीता ग्रेट सेल्समन होता. IBM च्या सेल्समनबद्दल असं म्हटलं जायचं की हे लोक एस्कीमो लोकांनाही फ्रिज विकून दाखवतील. अकिओ तितकाच सामर्थ्यवान विक्रेता होता. सुरुवातीला त्यांनी सुरु केलेल्या कंपनीचं नाव होतं ‘टोकियो त्सुशीन कोग्यो काबुशिकी काईशा‘ म्हणजे ‘टोकियो टेलिकम्युनिकेशन इंजिनियरिंग कंपनी’. पुढे याचीच ‘सोनी कॉर्पोरेशन’ बनली. जेव्हा कंपनी सुरु केली तेव्हा फक्त एका छोट्याशा खोलीत अनेक लोक काम करत असत. सामान ठेवायलाही जागा नसे. सगळी मंडळी रात्री कंपनीचा मुख्य दरवाजा बंद केल्यावर फायर एक्झिटच्या दरवाजाने ये-जा करत, त्यामुळे त्यांना कित्येक वेळा पोलीस चोर समजून पकडत.

सुरुवातीला त्यांना कामाच्या मोबदल्यात तांदूळ मिळे, कारण त्यावेळी दुसर्‍या महायुध्दातील पराभवामुळे जपान संपुर्णपणे उध्वस्त झालेल्या अवस्थेत होता. युद्धानंतर तांदूळ खूपच दुर्मिळ आणि महाग झाला होता. पुढे कंपनी वाढल्यावर तिचं वेगळं नाव ठेवायचं ठरवलं, तेव्हा आख्खी डिक्शनरी चाळून त्यांच्या लक्षात आलं की लॅटिनमध्ये सोनस म्हणजे ध्वनी,आणि अमेरिकेत ‘सॉनी’ हा शब्द तरुण हुशार मुलांसाठी वापरला जाई. मग या दोन्हीचा वापर करून ‘सोनी’ या शब्दाचा उगम झाला आणि ‘सोनी कॉर्पोरेशन’चा जन्म झाला. फक्त टोकीयो पुरते त्यांचे अस्तित्व जरी असले तरी त्यांची स्वप्नं फार मोठी होती.त्यांच्या महत्त्वाकांक्षा सात समुद्रापलीकडच्या होत्या. आता सोनीने टेप, रेडिओ अगदी लहान आकाराचे म्हणजे खिशात मावतील असे रेडिओ बनवण्यास सुरुवात केली, पण गंमत म्हणजे त्यांची उपकरणे खिशात बसेनात म्हणून चक्क मोठे खिसे असलेले शर्टही बनवून विकायला सुरु केले होते.

सोनीचे मालाच्या दर्जावर खूपच बारीक लक्ष असे. पण त्याकाळी जपानी मालाच्या दर्जाची चेष्टा सुरु असल्याने मोरीता त्यांच्या मालावर ‘मेड इन जपान’ असं बारीक अक्षरात लिहित. कारण त्यादरम्यान ‘Made in Japan’ चा अर्थ असा होता की ‘स्वस्त व तकलादू उत्पादने’ परंतु अकियो मोरिता आणि मसुरु इबुकाचे ‘भव्य ध्येय’ होते की ‘जगातील जपानची प्रतिमा बदलणे.’ सोनीला जापनीज उत्पादनं निकृष्ट दर्जाची असतात ही जगातील प्रतिमा बदलुन ‘जापनीज उत्पादने म्हणजे उत्कृष्ट दर्जा’ अशी करायची होती. एकदा अमेरिकेतील बोलावा नावाच्या कंपनीने सोनीकडून १ लाख ट्रांझीस्टर बनवण्याची ऑर्डर दिली. ही ऑर्डर म्हणजे त्याकाळच्या दहा वर्षांच्या ऑर्डरइतकी मोठी होती. त्यांची एकच अट होती की सोनीने त्यावर सोनीचे नाव न टाकता बोलावाचे टाकावे. अकिओला इतका प्रचंड पैसा दिसत असूनही त्या मिटिंगमधून चक्क निघून गेला. पण नंतर ‘सोनी’ ही कंपनी बोलावाच्या ३० पटीने मोठी कंपनी झाली. आज कॅसेट्स, सीडीज, टीव्ही,टेप, डिस्कमन, वॉकमन, फ्लॉपी डिस्क, व्हिडिओ कॅमेरा,हँडीकॅम, सोनी एंटरटेनमेन्ट असा वाढलेला पसारा म्हणजे अकिओ मोरीता आणि ईबुकाचे प्रयत्न होय. त्यांचं भव्य ध्येय त्यांना जागतीक पातळीवर आपली विशेष छाप पाडण्यासाठी कारणीभूत ठरलं. प्रचंड शिस्त, सतत नाविन्यपुर्ण नवनिर्मिती, आणि बिनधास्तपणे जोखिम घेत ‘सोनी’ने प्रगती केली आहे.

तुम्हाला आजचा हा लेख कसा वाटला हे कमेंटबॉक्समध्ये नक्की सांगा. लेख आवडला असेल तर शेअर जरूर करा आणि हो अजून कोणत्या विषयाची माहिती ऐकायला तुम्हाला आवडेल कॉमेंट बॉक्समध्ये सांगा.

साभार :- अच्युत गोडबोले

26 January 2024
सुरुवात किराणा मालाच्या दुकानापासून ते जगातील सर्वात मोठ्या मोबाईल कंपनीपर्यंत…

अॅपलला त्यांच्याच खेळात हरवून जगातील क्रमांक एकची मोबाईल विक्रेती कंपनी बनण्याआधी सॅमसंगने त्यांचा व्यवसाय किती वेळा बदलला असेल? तब्बल १३ वेळा. एका वाण्याच्या दुकानापासून सुरु झालेला हा प्रवास एका महाकाय कंपनीपर्यंत कसा पोहोचला या जाणून घेऊया…

सुरुवात : १९३८ साली ली बियांग चल नावाच्या माणसाने दक्षिण कोरियामध्ये ‘सॅमसंग’ या नावाने किराणा मालाचे दुकान सुरू केले.

पहिला बदल : १९४० साली किराणा दुकानांमध्ये सुरु झालेल्या प्रचंड स्पर्धेमूळे त्याने किराणा मालाचे दुकान बंद करून नूडल्स बनवण्याच्या व विक्रीच्या व्यवसायाला सुरुवात केली.

दुसरा बदल : १९५० साली कोरिअन युद्धामुळे व्यवसाय बुडाला. त्यानंतर सॅमसंगने नूडल्सचे उत्पादन बंद करून साखरेचे उत्पादन करायला सुरुवात केली. स्वतःचा साखर कारखाना सुरु केला.

तिसरा बदल : युद्धसमाप्तीनंतर १९५४ साली सॅमसंगने साखरेचे उत्पादन बंद केले व गरम कपडे बनवण्यासाठी लागणारे लोकरीचे कापड बनवणारी कोरियातील सर्वात मोठी कापड गिरणी सुरू केली.

चौथा बदल : जसजसा कोरिया विकसित होत गेला, वाढणाऱ्या लोकसंख्येसाठी १९५६ साली सॅमसंगने कापड गिरणी बंद करून इन्शुरन्स व सिक्युरिटीज विकायच्या व्यवसायाला सुरुवात केली.

पाचवा बदल : १९६० साली सॅमसंगने इलेक्ट्रॉनिक्सच्या क्षेत्रात प्रवेश केला व ‘ब्लॅक ऍन्ड व्हाईट’ टेलिव्हिजन सेट्स बनवायला सुरुवात केली.

सहावा बदल : १९८० साली सॅमसंगने टेलिकॉमच्या क्षेत्रात प्रवेश केला व व टेलिफोन स्विच बोर्ड आणि फॅक्स सिस्टिम्स बनवायला सुरुवात केली.

सातवा बदल : १९८७ साली सॅमसंग कंपनीचा संस्थापक ली याचा मृत्यू झाला. त्यामूळे कंपनीचे विभाजन चार वेगवेगळ्या व स्वतंत्र कंपन्यांमध्ये झाले. डिपार्टमेन्टल स्टोअर्स, केमिकल्स व लॉजिस्टिक्स, पेपर/टेलिकॉम व इलेक्ट्रॉनिक्स असे चार स्वतंत्र विभाग झाले.

आठवा बदल : त्याच साली सॅमसंगने जागतिक स्तरावर सेमिकंडक्टर प्लॅन्ट्समध्ये गुंतवणूक करायला सुरुवात केली.

नववा बदल : १९९० साली सॅमसंगने जागतिक स्तरावरची गुंतवणूक बंद करून रिअल इस्टेटच्या क्षेत्रात प्रवेश केला. मलेशियामधले पेट्रॉनास टॉवर्स तसेच तैवानमधील तैपेई १०१ आणि दुबईतील बुर्ज खलिफा या जगातील सर्वात उंच इमारतींचे बांधकाम सॅमसंगने केले.

दहावा बदल : १९९३ साली मोठी मंदी आली. आशियन बाजारात मोठी मंदी होती. सॅमसंगला पण याचा मोठा फटका बसला. त्यावेळी लीचा मुलगा ली कून ही याने कंपनीचा सीईओ म्हणून सूत्रे हातात घेतली होती. त्याने कंपनीचे डाऊनसायझींग करायला, कंपनीच्या उपकंपन्या म्हणजेच सबसिडिअरीज विकायला व उरलेल्या कंपन्यांचे एकत्रीकरण करायला सुरुवात केली.

अकरावा बदल : इलेक्ट्रॉनिक्स, इंजिनिअरींग व केमिकल विभागांचे एकत्रीकरण केल्यामुळे सॅमसंग ही जगातील मेमरी चिप्सचे उत्पादन करणारी सर्वात मोठी कंपनी बनली.

बारावा बदल : मेमरी चिप्सच्या व्यवसायात खूप स्पर्धा निर्माण झाल्यामुळे १९९५ साली सॅमसंगने ‘लिक्विड क्रिस्टल डिस्प्ले’च्या क्षेत्रात प्रवेश केला व केवळ १० वर्षातच ‘फ्लॅट स्क्रीन टेलिव्हिजन’ बनवणारी जगातील सगळ्यात मोठी कंपनी बनली.

तेरावा बदल : २०१० साली लिक्विड क्रिस्टल डिस्प्लेच्या क्षेत्रात प्रचंड स्पर्धा निर्माण झाल्याने सॅमसंग कंपनीने पुढील १० वर्षांच्या वाटचालीचे धोरण ठरवले व स्मार्टफोनच्या क्षेत्राकडे विशेष लक्ष देण्याचे ठरवले. त्याचवेळी आयफोनसाठी लागणारे अनेक महत्वाचे सुटे भागसुद्धा सॅमसंग पुरवत होती.

आज 2024 सालामध्ये सॅमसंग ही मोबाइल फोन व स्मार्टफोन बनवणारी जगातील सर्वात मोठी कंपनी आहे. आज सॅमसंगच्या स्मार्टफोनची विक्री आयफोनच्या विक्रीच्या दुपटीहून अधिक आहे.

एवढे सगळे बदल होऊनही एक गोष्ट मात्र बदलली नाही, ती कोणती? जेव्हा लीने कंपनी सुरु केली होती त्याने कंपनीला नावे दिले होते, ‘सॅमसंग’ कोरियन भाषेत याचा अर्थ होतो ‘तीन तारे’. लीसाठी हे तीन तारे म्हणजे ‘भव्य, असंख्य व शक्तिशाली’ आणि हे तारे अनादी, अनंत असतात. त्याचं ध्येय हेच होतं की कंपनीचा प्रमुख म्हणून तो ज्या कुठल्या क्षेत्रात काम करेल तिथे कंपनीचा स्वतःचा ठसा उमटवायचा.

याच धोरणामुळे आज सॅमसंगची विक्री २५० अब्ज डॉलर्सपेक्षा अधिक आहे व दक्षिण कोरियाच्या एकूण निर्यातीमध्ये सॅमसंगचा वाटा एक पंचमांश ईतका आहे.

तुमच्या व्यवसायात काही गोष्टी तुमच्या मनासारख्या होत नसतील तेव्हा असा वेगळी वाट चोखाळण्याचा प्रयत्न तुम्ही किती वेळा केला आहे? तुमचा व्यवसाय बदलण्याचं सर्वात मोठं कारण काय आहे?

या प्रचंड वेगाने बदलणाऱ्या जगात, सॅमसंगचे उदाहरण घ्या. मोठे उद्दिष्ट ठेवा. त्यासाठी दीर्घकालीन योजना बनवा आणि छोटे छोटे परिणाम साधण्याचा प्रयत्न करा आणि वेळ पडेल तेव्हा व्यवसाय बदलण्याचं धाडस अंगात असू द्या. योग्य वेळी बदल करत रहा, कधी ना कधीतरी तुम्हाला यश हे नक्कीच मिळेल.

यासाठी खूप धैर्य लागतं, कामाशी बांधिलकी लागते आणि जसं की सॅमसंग त्यांच्या बऱ्याच जाहिरातींमध्ये म्हणते, यासाठी तुम्ही ‘प्रतिभावंत’ असण्याची गरज नाही

25 January 2024
वॉरेन बफेट यांची कथा

वॉरेन बफेट गुंतवणूक क्षेत्रातील जगातील सर्वात मोठंच नाही तर धनवान मंडळींच्या मांदियाळीतीलही अग्रेसर नाव. त्यांनी सर्व संपत्ती ही स्वतः कमावलेली आहे. स्वतःजवळचे २१.५ अब्ज डॉलर्स दान देऊन सुद्धा ८७.५ अब्ज डॉलर्सच्या संपत्तीसह ते जगातील तिसरे श्रीमंत व्यक्ती आहेत. तर त्यांची सुरुवात कशी झाली होती हे जाणून घेऊया.

वयाच्या २० व्या वर्षी वॉरेन यांनी कोलंबिया बिझनेस स्कूलमध्ये प्रवेश घेतला. जिथे श्री. बेंजामिन ग्रॅहम शिकवत होते. मूल्य गुंतवणूक सिद्धांतासाठी त्यांना ओळखले जाते. जगातील सर्वात महान गुरुकडून आपल्याला शिकायला मिळावे ही वॉरेनची इच्छा होती.

वॉरेन बेंजामिन यांची सर्व कामे कोणत्याही मोबदल्याशिवाय करू लागले. त्यांचा प्रामाणिकपणा बघून श्री. बेंजामिन प्रभावित झाले. सुट्टीच्या दिवशी ते वॉरेनला त्यांची गुंतवणुकीची कामे करायला सांगत. १९५१ साली बेंजामिन यांनी GEICO या वाहन विमा कंपनीत अभ्यास करण्यासाठी पाठवले. स्वतः बेंजामिन त्या कंपनीच्या प्रतिनिधी मंडळावर होते. तो शनिवारचा दिवस होता. कार्यालयाच्या दरवाज्यावर ते बराच वेळ थापा मारत राहिले. शेवटी द्वारपालाने दरवाजा उघडला आणि त्यांना थेट कंपनीचे प्रमुख लोरीमोर डेव्हिडसन यांच्याकडे पाठवले. त्या दिवशी ते एकटेच कार्यालयात आलेले होते.

त्या दिवशी या दोघांच्यात पाच तास चर्चा झाली. बफेट यांच्यावर त्यांचा फार प्रभाव पडला. वॉरेननी जवळच्या कमाईतून कंपनीचे नऊ हजार डॉलर्सचे शेअर विकत घेण्याची तयारी दर्शवली. या गोष्टीने प्रभावित झालेल्या बेंजामिन यांनी GEICO कंपनीचे ५० टक्के शेअर ७.२० लाख डॉलर्स देऊन विकत घेतले.

बफेट पुढची सहा वर्षं १९५७ पर्यंत बेंजामिन यांच्याकडेच शिकत होते. स्वतःची वेगळी गुंतवणूक कंपनी काढण्याइतपत ज्ञान त्यांना मिळाले होते. बेंजामिन यांच्या एका डॉक्टर गुंतवणूकदाराला त्यांच्या नव्या कंपनीसाठी भागीदारीत १० हजार डॉलर्स गुंतवू शकणारे १० डॉक्टर्स शोधण्यास सांगितले. या प्रस्तावास अकरा डॉक्टर्सनी होकार दिला.

पुढची पाच वर्षं बफेट आपल्या गुंतवणूकदारांना त्यांच्या मित्रमंडळींना कंपनीची शिफारस करायला सांगत होते. १९६२ मध्ये १.०५ लाख डॉलर्सच्या भागीदारीतून सुरु झालेला हा व्यवसाय ७० लाख डॉलर्सवर पोहोचला. बफेट यांनी स्वतःजवळचे १० लाख डॉलर्स डेम्पस्टर मिल या कंपनीत गुंतवले. ज्यामुळे कंपनीच्या कारभारात सुधारणा झाली आणि फक्त दोन वर्षात कंपनीने २३ लाख डॉलर्सची कमाई केली.

१९६२ मध्येच बफेट यांना अशीच अजून एक लॉटरी लागली. एका घोटाळ्यामुळे अमेरिकन एक्स्प्रेसचे शेअर्स ६५ डॉलर वरून ३५ डॉलर पर्यंत घसरले होते. बाकीचे सर्व लोक मूळ किमतीपेक्षा कमी किमतीत शेअर विकत होते. त्यावेळी बफेट यांनी स्वतःच्या संपत्तीचा ४० टक्के हिस्सा १३ लाख डॉलर्स अमेरिकन एक्स्प्रेसमध्ये गुंतवले. पुढच्या दोन वर्षात त्या शेअर्सची किंमत तिपटीने वाढली आणि भागीदारांनी २० लाख डॉलर्स कमावले.

त्यानंतर चार वर्षांनी मरणासन्न अवस्थेतील एक कापड कंपनी, ‘बर्कशायर हाथवे’ त्यांनी विकत घेतली. त्यावेळची आठवण सांगताना बफेट म्हणतात, “आम्ही एका भयानक बिझनेस मध्ये हात घातला होता. मी त्याला ‘वापरलेल्या सिगारेटचा थोटका’ म्हणतो. तुम्हाला तो खाली पडलेला दिसतो. तो खराब झालेला दिसतो, पण त्यात अजून थोडासा भाग शिल्लक राहिलेला असतो आणि तो तुम्हाला फुकटात मिळतो म्हणून तुम्ही तो उचलता. बर्कशायर विकत घेताना हाच विचार माझ्या मनात होता. ती तिच्या एकूण भांडवलापेक्षा खूप कमी किमतीत विकली जात होती म्हणून मी घेतली. पण ती खूपच वाईट चूक होती”

ही कंपनी विकत घेतल्यावर बफेट यांनी तिच्या कारभारात सुधारणा करण्याचा प्रयत्न केला. पण त्यांचे सगळे प्रयत्न फोल गेले. मग त्यांनी त्यांच्या या ‘चुकीचा’ वापर त्यांचे सर्व गुंतवणूक व्यवहार सांभाळण्यासाठी सुरु केला. कंपनी शेअर बाजारात नोंदणीकृत असल्याने ते आता शेअर बाजारातून पैसे उभे करू शकत होते. GEICO बरोबरचा अनुभव गाठीशी असल्याने विमा कंपन्यांचे महत्त्व ते जाणून होते.

१९६७ मध्ये त्यांनी ८६ लाख डॉलर्स देऊन दोन विमा कंपन्या विकत घेतल्या. ज्यांचा एकत्रित पोर्टफोलिओ होता ३.२ कोटी डॉलर्स. पुढील दोन वर्षात त्यात वाढ होऊन तो ४.२ कोटी डॉलर्स वर पोहोचला. बफेट यांनी आपले हे धोरण तसेच सुरु ठेवले. २००४ पर्यंत बर्कशायर हाथवेने ३८ विमा कंपन्या विकत घेतल्या होत्या.

१९७९ पर्यंत बफेट यांची एकूण संपत्ती १४ कोटी डॉलर्सवर पोहोचली होती, पण त्यांनी आपल्या पगारात वाढ केली नाही. पूर्वीचाच ५० हजार डॉलर एवढाच पगार घेत राहिले. अजूनही ते आपल्या जुन्या घरातच राहतात, जे त्यांनी १९५८ मध्ये ३१ हजार ५०० डॉलर्सला विकत घेतले होते. पुढे ४० वर्षं बर्कशायर हाथवेचे शेअर चक्रवाढ पद्धतीने जवळपास २२.२ टक्के या दराने वाढतच राहिले आणि आज बफेट यांची संपत्ती ८७.५ अब्ज डॉलर्स इतकी प्रचंड आहे.

काही वर्षांपूर्वीच त्यांनी लोवातील (अमेरिकेतील एक राज्य) जगातील सर्वात मोठ्या पवनऊर्जा प्रकल्पात ३.५ अब्ज डॉलर्स गुंतवण्याची घोषणा केली होती. तसेच त्यांनी आपल्या आपल्या संपत्तीचा ९९ टक्के हिस्सा दान करण्याची प्रतिज्ञा केली आहे. याआधीच २००६ पासून आजपर्यंत त्यांनी जवळपास २१.५ अब्ज डॉलर्सचा निधी बिल आणि मेलिंडा गेट्स फाउंडेशनला दान स्वरुपात दिला आहे.

वॉरेन यांनी गुंतवणूक करताना नेहमी दीर्घकालीन गुंतवणुकीला प्राधान्य दिले. ते नेहमी म्हणतात, “तुम्हाला प्रतिष्ठा कमवायला २० वर्षे लागतात आणि गमवायला फक्त ५ मिनिटे पुरेशी आहेत. तुम्ही जर ही गोष्ट लक्षात ठेवली तर तुम्ही प्रत्येक गोष्ट वेगळ्या प्रकारे कराल”

जगातील सर्वात श्रीमंत लोकांकडून तुम्ही कोणते धडे शिकू शकता?

पैसा कमावण्याआधी तो कसा कमवायचा हे शिकण्यात तुमचा वेळ गुंतवायला तुम्हाला आवडते का? ‘निर्गमन धोरण (Exit Strategy) ऐवजी यशस्वी धोरण (Success Strategy) वर तुम्ही कसे लक्ष केंद्रित करू शकता? ज्यामुळे तुम्हाला कधीही व्यवसाय बंद करण्याची वेळ येणार नाही.

वॉरेन बफेट एकदा विद्यार्थ्यांशी बोलताना म्हणाले होते, “माझ्याकडे तुमच्यापेक्षा कदाचित जास्त पैसे आहेत, पण त्याने काहीही फरक पडत नाही. तुमच्यात आणि माझ्यात एकमात्र फरक आहे; तो म्हणजे, मी रोज सकाळी उठल्यावर मला जे करायला आवडतं, ते सगळं काही करू शकतो. तुम्हाला माझ्याकडून काही संदेश हवा असेल, तर तो हाच असेल”

24 January 2024
सायकलच्या दुकानात काम करता करता Panasonic सारखी कंपनी उभी केली
तुमचा जर तुमच्या नशिबावर विश्वास असेल, तर तेच घडेल जे तुमच्या नशिबात असेल; पण जर तुमचा स्वतःवर विश्वास असेल, तर नशीब तसं घडेल जसं तुम्हाला हवं असेल. आजचा लेख अशाच एका महारथीबद्दल आहे ज्याने आपल्या अतूट विश्वासाच्या जोरावर गरीब परिस्थितीतून अरबो रुपयांचे साम्राज्य उभे केले. मी बोलतेय जपानमधील सर्वात मोठी इलेक्ट्रॉनिक्स कंपनी पॅनासॉनिकची स्थापना करणाऱ्या कोनोसुके मात्सुशिता यांच्याबद्दल…

128 वर्षांपूर्वी म्हणजेच 27 नोव्हें. 1894 मध्ये जपानच्या Wakayama प्रांतातील वासा गावात एका सधन शेतकऱ्याच्या पोटी कोनोसुकेचा जन्म झाला. मात्र कोनोसुकेचा जन्म झाला आणि घरची परिस्थितीच पालटली. आर्थिक अडचणींमुळे कोनोसुकेच्या वडिलांकडे जी काही धनदौलत होती ती विकावी लागली. ज्या घराला ऐशो-आरामाची सवय होती त्या घरातील सगळेचजण पोटाची खळगी भागवण्यासाठी काम करू लागले. लहानगा कोनोसुके देखील शाळा सोडून वयाच्या 9 व्या वर्षापासूनच काम करू लागला. ज्या वयात इतर मुले खेळायची, अभ्यास करायची, आपल्या आई-वडिलांकडे खाऊचा हट्ट करायची, त्या वयात हा लहानगा कोनोसुके एका दुकानात काम करून घरच्या आर्थिक परिस्थितीस हातभार लावू लागला.

सकाळी लवकर उठून दुकानाच्या साफसफाई करून मालकाच्या मुलांना देखील तो सांभाळायचा. इतकं करूनही तो तापट दुकानदार त्याच्याकडून जनावरासारखं काम करून घ्यायचा. आर्थिक परिस्थितीमुळे त्याला ते काम करणं भाग होतं. पण काही दिवसांनी त्या दुकानावर कर्ज झालं आणि त्या मालकाने दुकान बंद केलं. कोनोसुकेचं काम गेलं. जे काही थोडेफार पैसे यायचे तेही आता बंद झाले. काही दिवसांनी त्याला एका सायकल कंपनीत काम मिळालं. त्याकाळात सायकल म्हणजे एक लक्झरी वाहन मानलं जायचं. त्या सायकल इंग्लंडमधून इम्पोर्ट व्हायच्या. कंपनीत सायकल विकण्यासोबत काही मेटल वर्कचं कामही होतं. कोनोसुके तिथे पाच वर्ष काम करून जितक्या टेक्निकल गोष्टी शिकता येतील तितक्या तो शिकला.

वयाच्या पंधराव्या वर्षी त्याला osaka electric light company ची जाहिरात दिसली. तिथे काही कर्मचाऱ्यांची गरज होती. कोनोसुकेने नोकरीसाठी अर्ज केला. आपल्याला नोकरी मिळेल की नाही या विचारात असतानाच त्याला joining letter आलं, तो आनंदाने भारावून गेला. दुसऱ्याच दिवशी तो कंपनीत दाखल झाला.

osaka electric light companyत विजेसंबंधित गोष्टींचं शिक्षण त्याला मिळत होतं. तो केवळ काम करुन शांत बसत नव्हता. फावल्या वेळेत electricity ची पुस्तकं देखील वाचू लागला. जितक्या गोष्टी शिकता येत होत्या, त्या सगळ्या तो शिकला. कंपनीत अनेक नवीन नवीन experiment त्याने केले. आपल्या कर्तबगारीच्या जोरावर एक साधा कर्मचारी म्हणून रुजू झालेला कोनोसुके काही वर्षातच टेक्नीकल इंस्पेक्टर पदापर्यंत पोहोचला. त्याच काळात कोनोसुकेने एक improved electric socket बनवलं.ते बॉसला दाखवलं, मात्र ते काही त्याच्या बॉसला पसंद पडलं नाही. हे socket मार्केटमध्ये चालणार नाही असं म्हणून बॉसने ते socket रिजेक्ट केलं. मात्र कोनोसुकेला त्या socket वर पूर्ण विश्वास होता. त्याच विश्वासाच्या जोरावर त्याने osaka कंपनीतील नोकरी सोडली, आणि स्वतःचा व्यवसाय चालू करण्याचा निर्णय घेतला. मात्र 22 वर्षीय कोनोसुकेचा तो निर्णय कोणालाच मान्य नव्हता. नोकरी करून जितके पैसे हातात येतात, तितके तरी स्वतःच्या व्यवसायातून येणार आहेत का? त्यात तुझं पुरेसं शिक्षणही झालेलं नाही, व्यवसायाचा अनुभवही नाही असे म्हणून सगळ्यांनीच त्याला व्यवसाय न करण्याचा सल्ला दिला.

“ऐकावे जनाचे, करावे मनाचे” या उक्तीप्रमाणे शेवटी कोनोसुकेने त्याला हवं तेच केलं. इतकी वर्ष नोकरी करून जी काही जमापुंजी होती, ती घेऊन त्याने काही बेसिक टूल्स खरेदी केले. विश्वासातले 2 कर्मचारी, पत्नी आणि मेव्हण्याला घेऊन त्याने socket बनवण्याचे काम सुरु केलं. Socket पूर्ण झाल्यावर ते घेऊन तो गावोगावी विकू लागला, मात्र कोणीही त्याचं ते Light Socket विकत घ्यायला तयार नव्हतं. त्याच्या व्यवसायाचं 1 वर्ष तोट्यातच निघून गेलं. काही छोट्या-मोठ्या ऑर्डर मिळाल्या मात्र त्यातून खर्च भागवणं कठीण होऊ लागलं.
Exciting part of the story

कंपनीच्या अपयशामुळे त्या 2 कर्मचाऱ्यांनी देखील तिथली नोकरी सोडली. आता कोनोसुके, त्याची पत्नी आणि मेहुणा असे तिघं मिळून नवनवीन experiment करू लागले. मात्र यात त्याचे खूप पैसे खर्च झाले. इकडे डोक्यावर कर्जाचा भार दिवसेंदिवस वाढतच होता, तर दुसरीकडे प्रत्येक ठिकाणाहून आलेल्या रिजेजेक्शनमुळे तो हतबल झाला होता. पण त्याने हार मानली नाही आणि एक दिवस अचानक त्याला 1000 light socketची पहिली ऑर्डर मिळाली आणि हाच ठरला कोनोसुकेच्या कंपनीचा turning पॉइंट. त्या ऑर्डरनंतर कोनोसुकेचा व्यवसाय वाढत गेला. त्यानंतर त्याने attachment plug आणि two way socket चे invention केलं. यामुळे तर ही कंपनी खूपच फेमस झाली. त्याने कंपनीचं नाव मात्सूशिता इलेक्ट्रिक मॅन्युफॅक्चरिंग वर्क्स ठेवलं. तर कंपनीचे प्रोडक्टस ‘नॅशनल’ या ब्रँड नेमखाली विकले जाऊ लागले. पुढे यात पॅनासॉनिक, कासार, टेक्निक्स ही नावं सुद्धा ऍड झाली.

कोनोसुकेला नवीन शोध लावून लोकांचे प्रॉब्लेम दूर करण्यात खूप मजा यायची. एकदा त्याच्या लक्षात आले की, सायकलला समोर लावले जाणारे बल्ब 3 तासापेक्षा जास्त काळ चालत नाहीत, कारण त्यात मेणबत्ती किंवा तेल वापरलं जायचं. आणि लोकांचा हाच प्रॉब्लेम दूर करण्यासाठी त्याने ठरवलं की जास्त वेळ चालणारा बल्ब बनवायचा. बराच अभ्यास करून त्याने बल्ब बनवायला सुरुवात केली. बऱ्याच अडचणींनंतर अखेर नवीन बल्ब तयार झाला, जो तब्बल 40 तासांपेक्षा देखील जास्त वेळ चालू लागला. कोनोसुकेच्या प्रयत्नांना यश आले, मात्र आता पुढचं आव्हान होतं हे बल्ब मार्केटमध्ये विकण्याचं. कोनोसुकेने ते बल्ब अगदी कमी दरात बाजारात विकायला सुरुवात केली. किंमत खूपच कमी आहे म्हणून बहुदा हे प्रॉडक्ट दर्जेदार नाही या विचाराने बऱ्याच दुकानदारांनी त्याचा बल्ब घेण्यास नकार दिला. आता काय करणार? शेवटी त्याने तो बल्ब लोकांना फुकट वाटायला सुरुवात केली. वापर केल्यानंतर लोकांना तो बल्ब खूप आवडला. मात्सूशिता कंपनी पुन्हा प्रकाशझोतात आली. त्या बल्बला नंतर इतकी मागणी वाढली, की नंतर तो बल्ब दुप्पट किंमतीला विकला जाऊ लागला.

1929 पर्यंत मात्सुशिता विविध उत्पादने घेऊ लागली होती. कंपनीत 300 कामगार काम करु लागले होते. कंपनीत आता light socket शिवाय कॅमेरा, phone, फॅक्स, इलेक्ट्रिक white board, टीव्ही, टेप रेकॉर्डर अशा अनेक प्रगत इलेक्ट्रिक वस्तू बनवल्या जात होत्या. कंपनीचा कारभार सुरळीत सांभाळता यावा म्हणून कंपनीचे चार विभाग केले. आता कोनोसुके केवळ एक सर्वसामान्य व्यक्ती राहिला नव्हता, तर ते जपानमधील सर्वात यशस्वी उद्योजक बनले होते.

1933 पर्यंत कंपनीत 200 पेक्षाही अधिक उत्पादने तयार होऊ लागली. नाविन्यपूर्ण उत्पादनं, कंपनीतील वाढते कर्मचारी, बाजारातील मागणी यामुळे सगळं काही सुरळीत चालू होतं आणि अशातच १९३९साली दुसरं महायुद्ध सुरु झालं. बाजारात मंदी आली आणि त्यामुळे कंपनीची उत्पादनं घेण्यास कोणी तयार होईना. कंपनीचं आर्थिक गणित कोलमडलं. कोनोसुके यांनी लगेच युद्धासाठी लागणारी सामग्री बनविण्याचा निर्णय घेतला. 56 लाकडी जहाजं आणि तीन लाकडी विमाने कोनासुकेंच्या मार्गदर्शनातून बनवण्यात आली. युद्धाच्या कठीण काळातही कंपनीच्या उत्पादनाची गुणवत्ता ढासळली नाही. मात्र या काळात कंपनीचा प्रचंड तोटा झाला. एकेकाळी २६००० कर्मचारी असणाऱ्या या कंपनीत १९४५ मध्ये केवळ १५००० कर्मचारीच शिल्लक राहिले. युद्धानंतर हळूहळू जपानसह कंपनीची देखील आर्थिक घडी स्थिरावू लागली.

याच काळात पॅनासॉनिकच्या ट्रान्झिस्टर रेडिओने जगभरात कमाल केली. श्रीमंतापासून ते सर्वसामान्य लोकांपर्यंत सगळ्यांच्या घरातून पॅनासॉनिकच्या रेडिओवरची गाणी वाजू लागली. हा रेडिओ जगप्रसिद्ध झाला. कंपनी जगाच्या उद्योगपटलावर स्थिरस्थावर झाली होती. १९५० ते १९७३च्या काळात जगातील सर्वात मोठी इलेक्ट्रिक उत्पादनं बनवणारी कंपनी बनली. जानेवारी १९६१ मध्ये कोनोसुके मात्सुशिता यांनी पॅनासॉनिकच्या अध्यक्षपदाचा राजीनामा दिला. आणि अध्यक्षपद जावई मासाहारू मात्सुशिता यांच्या हाती सोपवून सल्लागार म्हणून ते कामकाज पाहू लागले. मासाहारू यांनी देखील अगदी मनापासून पॅनासॉनिकला मोठं करण्यासाठी प्रयत्न केले. २००८ साली कंपनीची ओळख आंतरराष्ट्रीय स्तरावर वाढवण्यासाठी मात्सूशिताचे नाव बदलून “पॅनासॉनिक कॉर्पोरेशन” करण्यात आले. सध्या कंपनीत २ लाख ८० हजारांपेक्षा देखील अधिक कर्मचारी काम करतात, तर कंपनीची उलाढाल ९ ट्रिलियन येन पेक्षाही जास्त आहे.

मात्सुशीतांनी आपल्या अनुभवाच्या जोरावर ४४ पुस्तकं लिहिली. भविष्यातील राजकारणी आणि उद्योजक घडवण्यासाठी त्यांनी १९७९ साली मात्सुशिता स्कुलची सुद्धा स्थापना केली. त्यांच्या उदात्त कार्यकर्तृत्वाचा सन्मान म्हणून जपानच्या सर्वोच्च पुरस्कारांनी त्यांना सन्मानित करण्यात आले. त्यात order of the sacred treasure, Order of the Rising Sun, medal with blue ribbon अशा अनेक पुरस्कारांसोबत बेल्जियम, मलेशिया आणि चीनच्या पुरस्कारांचा देखील समावेश आहे.

GOD OF MANAGEMENT म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या कोनोसुके मत्सुशिता यांनी वयाच्या 94 व्या वर्षी २७ एप्रिल 1989 रोजी जगाला अलविदा केले आणि जगाच्या रंगमंच्यावरील एक प्रकाशमान पात्र इतरांना प्रकाशित करून कायमचे अलिप्त झाले.

हा लेख विडीयो मध्ये पहा

आणखी वाचा
21 January 2024
पेपर आणि दूध विकून २२ लाख लोकांना नोकरी देणारी ‘वॉलमार्ट’ उभी करणारे ‘सॅम वॉल्टन’
एक असा काळ होता, जेव्हा रोजच्या जीवनावश्यक वस्तू खरेदी करण्यासाठी वेगवेगळ्या दुकानांमध्ये फिरावं लागत असे. सगळ्या गोष्टी एकाच ठिकाणी मिळत नसत. पण काळ बदलला आणि किराणा दुकानांची जागा आता बिग बाजार, डी- मार्टसारख्या मोठाल्या रिटेल शॉप्सनी घेतली. या रिटेल शॉप्सच्या क्षेत्रात जगातील सर्वात मोठं असलेलं नाव म्हणजे वॉलमार्ट. बेकरी प्रॉडक्टपासून ते चिकन, फिशपर्यंत आणि भाजीपाल्यापासून ते सुंदर, सुंदर Showpiece पर्यंत तुम्हाला इथे सगळंच अगदी स्वस्तात मिळून जातं. तुम्हाला हव्या असलेल्या, नको असलेल्या आणि तुम्हाला माहित नसलेल्या गोष्टी देखील तुम्हाला Walmart मध्ये दिसतात.

वॉलमार्टचा विषय काढायचं कारण म्हणजे, बरोबर 106 वर्षांपूर्वी 29 मार्च 1918 रोजी अमेरिकेच्या ओक्लाहोमा शहरात walmart च्या संस्थापकाचा जन्म अमेरिकेतल्या एका गरीब शेतकरी घरामध्ये झाला. त्यांच्या जन्मदात्यांना दोन वेळच्या जेवणाचीही भ्रांत होती, पण या संघर्षावर मात करुन त्यांनी वॉलमार्टचं महाकाय साम्राज्य उभं केलं. हे साम्राज्य उभं करणाऱ्या त्या व्यक्तीचं नाव आहे सॅम वॉल्टन.

वडिलांकडे असलेल्या शेतीमध्ये घरखर्चही भागत नसे. त्यामुळे अखेर नाईलाजानं सॅमचे वडील थॉमस वॉल्टन यांना आपलं शेत विकून एका नातेवाईकाकडे विमा एजंट म्हणून नोकरी करावी लागली. सॅम अभ्यासात हुशार होता. पण घरातली आर्थिक परिस्थिती खालावत चालली होती. वडिलांचे उत्पन्न अपूरे पडत होते. या परिस्थितीमुळे सॅम अस्वस्थ होता. पैसे कमावण्यासाठी 15 वर्षांचा सॅम शाळेसोबतच घरच्या गाईचं दूध विकण्याचं काम करू लागला. तसेच घरोघरी पेपर टाकण्याचं कामही त्यांनी सुरु केलं. कष्ट आणि शिक्षणाच्या जोरावर आपली परिस्थिती नक्कीच बदलेल यावर त्याचा विश्वास होता. पैसे नाहीत म्हणून शिक्षण सोडण्यऐवजी उलट कॉलेजच्या फीससाठी त्याने कॉलेज सांभाळून एका रेस्टॉरंटमध्ये तसेच वेगवेगळ्या रिटेल स्टोअरमध्ये देखील काम करायला सुरुवात केली. University of Missouri मध्ये Admission घेऊन Economics विषयात डिग्री घेऊन College मधील ईगल स्काऊटचा award देखील सॅमने मिळवला.

असा हा कष्टाळू सॅम दुसऱ्या महायुद्धात आर्मीत भरती झाला. Captain पदापर्यंत पोहोचला. सॅमने आपण एक कर्तव्यशील नागरिक असल्याचे दाखवून दिले. Military तून 1945 साली बाहेर पडून सॅमने आपली एक वेगळी ओळख बनवायचं ठरवलं. त्यासाठी त्याने Ben Franklin नावाचं छोटसं किराणा दुकान खरेदी केलं. मात्र त्यासाठी अर्थातच अडथळा होता तो पैशांचा. Military तून मिळालेल्या केवळ 5000 हजारांमध्ये स्टोअर उभं करणं कठीण होतं, म्हणून आपल्या सासऱ्यांकडून कर्ज घेऊन त्यांनी तोट्यात गेलेल्या त्या दुकानाला पुन्हा नव्याने उभे केले. घरात लागणाऱ्या अगदी छोट्या छोट्या गोष्टी त्याने आपल्या दुकानात ठेवल्या. लोकांमध्ये असलेल्या डिस्काऊंटच्या भुकेला ओळखून त्याने discount द्यायला सुरुवात केली. तोट्यात सुरू झालेले सॅमचे दुकान आता चांगलेच चालत होते.

जवळजवळ 10-15 वर्ष दुकान अगदी चांगलेले. दुकानासाठी घेतलेले कर्ज देखील सॅमने केव्हाच चुकते केले. या दुकानाच्या प्रगतीमुळे सॅमची घरची परिस्थिती एकूणच पालटली. मात्र काही वर्षांनंतर सॅमला ते दुकान त्याच्या पूर्वीच्या मालकाला परत द्यावे लागले. आत्ता त्याला पुन्हा नवी सुरुवात करायची होती.

मोठ्या शहरात राहणाऱ्या लोकांना नियमित शॉपिंग करण्यात रस नव्हता. उलट छोट्या शहरात किंवा दुर्गम गावांमध्ये राहणारी मंडळी नियमितपणे शहरांमध्ये येऊन आपल्याला आवश्यक अशा सामानांची खरेदी करतात. हे सॅम यांच्या लक्षात आलं. त्यामुळे केवळ मोठ्या शहरांपुरतं मर्यादीत राहण्याचा त्यांचा निर्णय चुकीचा आहे हे सॅम वॉल्टन यांना जाणवले. त्यानंतर वॉल्टन यांनी आपले धोरण बदलले. आता त्यांनी विकसित होत असलेल्या छोट्या गावांवर आपलं लक्ष्य केंद्रीत केलं.

या गावात वॉल्टन यांनी मोठे-मोठे दुकानं उघडण्याचा सपाटा लावला. सॅम वॉल्टन यांनी आता आपल्या व्यापाराचा सर्व पोत बदलला होता. त्यांनी दुकानात घरामध्ये रोज लागणारी प्रत्येक वस्तू ठेवण्यास सुरुवात केली. त्याची किंमतही बाजारभावापेक्षा कमी ठेवली. ग्राहकांना एकाच छताखाली सर्व वस्तू कमी किंमतीमध्ये वॉल्टन देऊ लागले. वॉल्टन यांचा हा निर्णय म्हणजे आत्महत्या आहे. असं त्यांच्या सहकारी आणि मित्रांना वाटत असे. तसा इशाराही त्यांनी वॉल्टन यांना दिला होता. पण वॉल्टन यांना यांच्या डोळ्यांना यशस्वी व्यवसायाचं चित्र स्पष्ट दिसत होतं. यामुळे रिटेल विश्वात क्रांती होईल असा त्यांना ठाम विश्वास होता. त्यानंतरच्या काळात त्यांचा हा विश्वास खरा ठरला.

Sam Walton

तर मित्रांनो, Walton यांनी Walmart खेड्यात देखील उभे केले. आजही आपण पाहतो की गावातील लोकांना बाजारासाठी, अगदी छोट्या छोट्या गोष्टींसाठी शहरात जावं लागतं आणि walton यांनी लोकांचा हाच प्रॉब्लेम ओळखून छोट्या छोट्या गावात देखील walmart चे छोटे छोटे स्टोअर उभे केले. लोकांना लागणाऱ्या सगळ्या गोष्टी एकाच छताखाली उपलब्ध करून दिल्या. या बिझनेस आयडियाने संपूर्ण अमेरिकेत Walmartचे जाळे विणले. आज Wallmart चा Turnover 611 Billion Dollars इतका आहे. फक्त इतकंच नाही, तर गुगलवर साधं Richest family in the World? असा प्रश्न केला तरी एका क्षणात Walton Family चं नाव पहिलं येतं.

सॅम वॉल्टन यांनी आपल्या कामाने जगात कीर्ती मिळविली. पेपर आणि दूध विकण्यापासून सुरू झालेला प्रवास आयुष्याच्या अशा टप्प्यावर येऊन थांबला जिथे संपूर्ण जग त्यांचा आदर्श घेऊन चालत होतं. Bill Gates, Jack Ma सारखे उद्योजक Sam Walton यांचाच आदर्श घेऊन अब्जाधीश बनले. मात्र 4 एप्रिल 1992 रोजी संपूर्ण जगाला बिझनेस शिकविणाऱ्या आणि रिटेल व्यवसायाचा जनक म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या या अवलियाचा कॅन्सरमुळे मृत्यू झाला. पण Walmart च्या रूपाने Sam Walton अजरामर झाले.

तुम्ही मोठं स्वप्न पाहत असाल, तर ती पूर्ण करण्यासाठी प्रामाणिक कष्ट आणि योग्य वेळी योग्य काम करणं आवश्यक आहे. त्यासाठी वेगळे विचार आणि वेगळी समजूतही हवी. हेच वॉलमार्ट यांच्यापासून शिकण्यासारखं आहे

हा लेख विडीयो मध्ये पहा

आणखी वाचा
14 January 2024