Sneaker Culture in India: आजकालच्या तरुणाईसाठी ‘Sneakers’ म्हणजे केवळ बूट नाहीत, तर ते एक स्टेटस सिम्बॉल आणि लाखो रुपयांची इन्व्हेस्टमेंट बनले आहेत. भारतात ही स्नीकर क्रेझ नक्की कशी सुरू झाली? मायकल जॉर्डनपासून सुरू झालेला हा जागतिक प्रवास भारतातील तरुणांपर्यंत कसा पोहोचला? आणि या ग्लॅमरच्या मागे ब्रँड्सचा ‘FOMO’ वाला मार्केटिंग गेम नक्की काय आहे? आज या स्नीकर कल्चरची ‘ए टू झेड’ माहिती जाणून घेऊया…..
1) फक्त बूट की स्टेटस?
‘Sneakerhead’ साठी स्नीकर्स म्हणजे स्टेटस, ॲटीट्युड आणि पर्सनॅलिटी!
इथे लोक लाखो रुपयांचे स्नीकर्स कपाटात जपून ठेवतात.
हा खेळ कम्फर्टचा नाही, तर इमोशन आणि स्टेटसचा आहे.
2) हा सगळा गेम सुरू झाला अमेरिकेतून!
मायकल जॉर्डन हा या कल्चरचा गॉडफादर मानला जातो.
Nike ने जेव्हा Air Jordan लाँच केले, तेव्हा त्यांनी फक्त बूट नाही, तर एका ‘लेजेंडची वाईब’ विकली!
लोकांनी ते शूज जॉर्डनसारखं फील करण्यासाठी खरेदी केले.
3) भारतात ही क्रेझ कशी आली?
आधी भारतात शूज म्हणजे फक्त ‘टिकाऊ आणि डिस्काउंट’ एवढाच विचार व्हायचा.
पण स्वस्त इंटरनेट, Instagram आणि हिप-हॉप कल्चरमुळे सगळं बदललं.
बादशाह, डिवाईन, रणवीर सिंग सारखे सेलिब्रिटीज पाहून तरुणांमध्ये स्नीकर्सची क्रेज वाढली.
4) शूज नाही, थेट इन्व्हेस्टमेंट!
१५ हजारांचा बूट रिसेल मार्केटमध्ये थेट ७० हजारांना विकला जातो!
आज अनेक मुलं स्टॉक मार्केट सोडून स्नीकर्स रिसेल करून बिझनेस करत आहेत.
‘लिमिटेड एडिशन’ ड्रॉप झाला की बॉट्स वापरून बल्क खरेदी केली जाते आणि डबल-ट्रिपल किमतीत विकली जाते!
Indian CEOs: आज जगातील तंत्रज्ञानाचा नकाशा पाहिला, तर एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते ती म्हणजे जगातील आघाडीच्या कंपन्यांची धुरा एका भारतीय व्यक्तीच्या हातात आहे. सॉफ्टवेअरपासून ते एआय (AI) आणि सायबर सुरक्षेपर्यंतच्या प्रत्येक क्षेत्रात भारतीयांनी आपले वर्चस्व निर्माण केले आहे. चला जाणून घेऊयात अशाच काही दिग्गजांबद्दल, ज्यांनी आपल्या बुद्धिमत्तेच्या जोरावर इतिहास रचला आहे.
१. गुगलचा प्रवास – चेन्नई ते सिलिकॉन व्हॅली
कंपनी: Google & Alphabet
मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO): सुंदर पिचाई (Sundar Pichai)
Indian CEOs: चेन्नईच्या एका मध्यमवर्गीय कुटुंबात जन्मलेले सुंदर पिचाई आज संपूर्ण गुगलचे प्रमुख आहेत. गुगलचे प्रसिद्ध क्रोम (Chrome) ब्राउझर आणि अँड्रॉइड (Android) ऑपरेटिंग सिस्टमला जगातील घराघरात पोहोचवण्यात आणि यशस्वी करण्यात त्यांचा सिंहाचा वाटा आहे. आज जगातील अब्जावधी लोकांचे डिजिटल आयुष्य सुंदर पिचाई यांच्या नेतृत्वाखालील गुगलवर चालते.
२. मायक्रोसॉफ्टचा कायापालट – बुडत्या जहाजाला बनवले जगातील सर्वात मौल्यवान!
कंपनी: Microsoft
मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO): सत्या नडेला (Satya Nadella)
Indian CEOs: हैदराबादमध्ये जन्मलेले सत्या नडेला जेव्हा २०१४ मध्ये मायक्रोसॉफ्टचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी झाले, तेव्हा कंपनी कठीण काळातून जात होती. नडेला यांनी कंपनीची दिशा बदलून क्लाउड कम्प्युटिंगवर लक्ष केंद्रित केले. आज त्यांच्याच दूरदृष्टीमुळे मायक्रोसॉफ्टने OpenAI (ChatGPT) सोबत भागीदारी करून AI युगात जगातील सर्वात मौल्यवान कंपनी बनण्याचा बहुमान मिळवला आहे.
३. यूट्यूबचे व्हिडिओ किंग – मनोरंजनाच्या जगाचे भारतीय बॉस
कंपनी: YouTube
मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO): नील मोहन (Neal Mohan)
Indian CEOs: आपण सर्वजणच रोज पाहत असलेले यूट्यूब व्हिडिओ आणि शॉर्ट्स (Shorts) यांच्याच मार्गदर्शनाखाली चालतात. नील मोहन यांनी यूट्यूबच्या प्रीमियम (Premium) सेवा आणि शॉर्ट्स या संकल्पनांना जगभर लोकप्रिय केले. आज डिजिटल कन्टेंट क्रिएटर्सच्या जगावर नील मोहन यांचे नियंत्रण आहे.
४. क्रिएटिव्हिटीचा राजा – प्रत्येक डिझायनरचा आधार
कंपनी: Adobe
मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO): शांतनू नारायण (Shantanu Narayen)
Indian CEOs: फोटोशॉप (Photoshop), इलस्ट्रेटर किंवा पीडीएफ (PDF) जगातील प्रत्येक डिझायनर, एडिटर आणि कॉर्पोरेट कर्मचारी या सॉफ्टवेअर्सचा वापर करतो. या बलाढ्य ॲडोबी (Adobe) कंपनीचे नेतृत्व शांतनू नारायण हे गेल्या दीड दशकाहून अधिक काळ अत्यंत यशस्वीपणे करत आहेत.
५. आधुनिक तंत्रज्ञानाचा पाया – १०० वर्षे जुन्या कंपनीचे भारतीय कमांडर
कंपनी: IBM
मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO): अरविंद कृष्णा (Arvind Krishna)
Indian CEOs: इंटरनॅशनल बिझनेस मशिन्स (IBM) सारख्या १०० वर्षांहून अधिक जुन्या आणि ऐतिहासिक टेक कंपनीची धुरा एका भारतीय वैज्ञानिकाच्या हातात आहे. अरविंद कृष्णा यांनी IBM ला हायब्रीड क्लाउड आणि क्वांटम कम्प्युटिंग (Quantum Computing) सारख्या भविष्यातील तंत्रज्ञानामध्ये ग्लोबल लीडर बनवले आहे.
६. AI युगातील गुगल किलर – थेट दिग्गजांना आव्हान
कंपनी: Perplexity AI
CEO & सह-संस्थापक: अरविंद श्रीनिवास (Aravind Srinivas)
Indian CEOs: IIT मद्रासचे माजी विद्यार्थी असलेल्या अरविंद श्रीनिवास यांनी ‘Perplexity AI’ नावाचे असे सर्च इंजिन बनवले आहे, जे थेट गुगलच्या मक्तेदारीला आव्हान देत आहे. त्यांच्या या क्रांतिकारक कल्पनेमुळे ॲमेझॉनचे जेफ बेझोस सारख्या जगातील सर्वात मोठ्या दिग्गजांनी त्यांच्या कंपनीत मोठी गुंतवणूक केली आहे.
७. नेटवर्किंग आणि सुरक्षेची ढाल
कंपनी: Palo Alto Networks
मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO): निकेश अरोरा (Nikesh Arora)
Indian CEOs: जगातील सर्वात मोठ्या सायबर सेक्युरिटी कंपनीचे बॉस. आज इंटरनेटच्या युगात जगातील मोठ्या कंपन्या, बँका आणि सरकारचा डेटा सुरक्षित ठेवण्याची अत्यंत महत्त्वाची आणि संवेदनशील जबाबदारी निकेश अरोरा या भारतीय नेतृत्वावर आहे.
८. जगातील सर्वात जास्त वापरलं जाणारं मेसेजिंग ऍप
कंपनी: WhatsApp
मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO): कुणाल शाह (Kunal Shah)
Indian CEOs: भारतातील स्टार्टअप जगतात ‘फ्रीचार्ज’ (Freecharge) आणि ‘क्रेड’ (CRED) च्या माध्यमातून मोठी क्रांती घडवून आणणारे कुणाल शाह यांची नुकतीच जगातील सर्वाधिक वापरल्या जाणाऱ्या ‘व्हॉट्सॲप’ (WhatsApp) च्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) पदावर नियुक्ती झाली आहे. त्यांच्या या नियुक्तीमुळे जागतिक टेक जगतात भारतीयांचा दबदबा आणखी वाढला आहे. दुसरीकडे, व्हॉट्सॲपच्या जागतिक यशामागे आणि भारतातील विस्तारामागे शिवनाथ ठुकराल यांच्यासारख्या भारतीय दिग्गजांचे व्यवस्थापनही अत्यंत महत्त्वाचे राहिले आहे.
आपल्या देशातील बुद्धिमत्ता आणि कठोर परिश्रम आज संपूर्ण जगावर राज्य करत आहेत. शून्यातून विश्व निर्माण करणाऱ्या या भारतीय दिग्गज व्यक्तींचा प्रवास आजच्या तरुण पिढीसाठी अत्यंत प्रेरणादायी आहे. तुम्हाला काय वाटते? पुढील काळात जागतिक स्तरावर भारताचे नाव उंचावणारा पुढील ग्लोबल CEO कोण असेल? तुमच मत कमेंट करून नक्की सांगा!
Business Loan: व्यवसाय म्हटलं की भांडवल हे आलंच. कोणताही छोटा-मोठा व्यवसाय असेल, तरी तो सुरू करण्यासाठी किंवा सुरू केल्यावर, त्याचा विस्तार करण्यासाठी भांडवलाची गरज ही असतेच.
अनेकदा व्यावसायिकांना मोठ्या भांडवलाची आवश्यकता असते ; पण तितक्या भांडवलाची उपलब्धता त्यांच्याजवळ त्यावेळी नसते….
पण मित्रांनो, तुमचा व्यवसाय आता भांडवल या समस्येवर अडखळून राहणार नाही. कारण आजच्या लेखात आपण एक अशी संकल्पना जाणून घेणार आहोत, जी तुम्हाला तुमच्या व्यवसायासाठी भांडवल उभं करण्यासाठी नक्की मदत करू शकेल.
ही संकल्पना म्हणजे बिजनेस लोन अर्थात् व्यवसायिक कर्ज. बिजनेस लोनबद्दल अनेकांना माहीत असतं ; पण ते कसं घ्यायचं, त्याची प्रक्रिया काय असते या बद्दल त्यांना कल्पना नसते.
चला तर मग जाणून घेऊया बिजनेस लोन विषयी….
बिजनेस लोन म्हणजे काय ? (What is a business loan?)
Business Loan: बिजनेस लोन म्हणजे वित्तीय संस्थांकडून व्यवसायाच्या आर्थिक गरजा पूर्ण करण्यासाठी घेतलेले कर्ज. हे कर्ज व्यवसायाच्या विविध गरजांसाठी वापरले जाते. ज्याचा उद्देश व्यवसायाची वाढ, विस्तार किंवा दैनंदिन खर्चासाठी भांडवल उपलब्ध करून देणे हा असतो.
हे कर्ज बँक, नॉन-बँकिंग फायनान्स कंपन्या (NBFCs), मायक्रोफायनान्स संस्था किंवा सरकारी योजनांच्या माध्यमातून व्यवसायिकांना दिले जाते.
बिजनेस लोन हे विविध कालावधींसाठी आणि विविध व्याजदरांवर उपलब्ध असते. कर्जाची रक्कम ही व्यवसायाची आर्थिक स्थिती आणि कर्ज परतफेडीच्या क्षमतेवर अवलंबून असते.
बिजनेस लोनची गरज का असते ?( Why is a business loan needed?)
व्यवसायाच्या वाढीसाठी :
कोणत्याही व्यवसायाला वाढीसाठी किंवा विस्तारासाठी भांडवलाची गरज असते. उत्पादन क्षमता वाढवण्यासाठी, नवीन बाजारपेठांमध्ये प्रवेश करण्यासाठी किंवा व्यवसायाच्या नवीन शाखा उघडण्यासाठी लोन घेण्याची आवश्यकता भासते.
कार्यशील भांडवलासाठी :
अनेकदा व्यवसायिकांना ग्राहकांच्या मागणीला प्रतिसाद देण्यासाठी आवश्यक असलेला माल किंवा कच्चा माल खरेदी करण्यासाठी मोठ्या भांडवलाची आवश्यकता भासते. काही व्यवसायांना दैनंदिन खर्च भागवण्यासाठी तात्पुरत्या आर्थिक मदतीची गरज भासते.
उदा. मालाचा साठा खरेदी करणे, कर्मचार्यांना पगार देणे किंवा अन्य नियमित खर्च. अशा वेळी लोन घेणे उपयुक्त ठरते.
तंत्रज्ञानातील गुंतवणूक :
Business Loan: व्यवसायाचे तंत्रज्ञान अद्ययावत ठेवण्यासाठी नवनवीन उपकरणं, सॉफ्टवेअर, किंवा इतर साधनं घेण्यासाठी आर्थिक मदतीची व्यवसायिकांना गरज भासते. अनेकदा नवीन तंत्रज्ञानांची मशिनरिज ची किंमत तुलनेने जास्त असते, तेवढे भांडवल व्यवसायिकाकडे उपलब्ध नसते ; पण त्याची गरज असल्याने कर्ज घ्यावे लागते.
बिझनेस लोनचे प्रकार : (Types of Business Loans)
1. टर्म लोन :
या कर्जाचा कालावधी निश्चित असतो आणि व्याजदरही पूर्वनिर्धारित असतो. ही कर्जे विशिष्ट उद्दिष्टासाठी घेतली जातात.
उदा. मशीनरी खरेदी, इमारत बांधकाम, किंवा इतर मोठ्या गुंतवणुकीसाठी.
2. ओव्हरड्राफ्ट :
हे एक प्रकारचे बँक कर्ज आहे, ज्यामध्ये तुम्हाला तुमच्या खात्यातील ठरावीक मर्यादेपेक्षा जास्त पैसे काढण्याची परवानगी दिली जाते. हा कर्ज प्रकार अल्पकालीन गरजांसाठी उपयुक्त ठरतो.
3. वर्किंग कॅपिटल लोन :
व्यवसायाच्या दैनंदिन गरजांसाठी म्हणजे कच्चा माल खरेदी करणे, वेतन देणे, वाहतूक खर्च, वीज बिल, भाडे इत्यादींसाठी हे कर्ज घेतले जाते. ज्या व्यवसायात विक्री हंगामानुसार होते, तेथे विक्रीच्या काळात जास्त मागणी पूर्ण करण्यासाठी अतिरिक्त भांडवलाची आवश्यकता असते, अशा वेळीदेखील वर्किंग कॅपिटल लोनची आवश्यकता भासते.
4. बिल डिस्काऊंटिंग :
ग्राहकांकडून येणारी थकबाकी लवकर मिळवण्यासाठी बिल डिस्काऊंटिंगचा उपयोग केला जातो. यामध्ये बँका किंवा वित्तीय संस्था तुमच्या थकबाकीवर तुम्हाला काही प्रमाणात पैसे उधार देतात.
5. मुदत कर्ज ( Term Loan ) :
व्यवसायासाठी मोठ्या गुंतवणुकीसाठी हे कर्ज घेतले जाते. हे दीर्घकालीन कर्ज आहे. यामध्ये कर्जाचा कालावधी आणि व्याजदर ठरलेला असतो. मुदत कर्जाचा कालावधी सहसा 1-10 वर्षांपर्यंत असू शकतो.
6. एमएसएमई कर्ज :
सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगांसाठी विशेष कर्ज योजना उपलब्ध असतात. या कर्जाचे व्याजदर तुलनेने कमी असतात आणि ते नवीन उद्योगांना चालना देण्यास मदत करतात.
बिझनेस लोन घेण्यासाठी आवश्यक अटी (Requirements for obtaining a business loan)
1. व्यवसायाचे नोंदणी प्रमाणपत्र : तुमच्या व्यवसायाची नोंदणी आवश्यक आहे.
2. व्यवसायाचा आर्थिक अहवाल : कर्ज देणारी संस्था व्यवसायाची आर्थिक स्थिती तपासते, ज्यामध्ये वार्षिक उलाढाल, नफा-तोटा अहवाल, बँक स्टेटमेंट यांचा समावेश असतो.
3. व्यक्तिगत आणि व्यवसायाचा क्रेडिट स्कोअर : तुमचा आणि तुमच्या व्यवसायाचा क्रेडिट स्कोअर चांगला असावा लागतो. क्रेडिट स्कोअरवर अवलंबून तुमच्या कर्जाची मंजूरी ठरते.
4. कर्जाची गरज आणि वापर : कर्जाचा उद्देश स्पष्ट असावा लागतो. तुम्ही कर्ज कोणत्या कारणासाठी घेत आहात याची सविस्तर माहिती देणे आवश्यक असते.
5. जामीनदार : काही कर्ज प्रकारांसाठी जामीनदाराची आवश्यकता असते.
बिझनेस लोनसाठी अर्ज प्रक्रिया (Application process for a business loan)
1. अर्ज भरणे : तुम्ही निवडलेल्या बँकेच्या किंवा वित्तीय संस्थेच्या अधिकृत वेबसाइटवर जाऊन ऑनलाइन किंवा प्रत्यक्ष अर्ज करू शकता.
2. आवश्यक कागदपत्रे : अर्ज करताना व्यवसाय नोंदणी, आर्थिक दस्तऐवज, बँक स्टेटमेंट, वैयक्तिक ओळखपत्र, पॅन कार्ड इत्यादी कागदपत्रे जोडणे आवश्यक असते.
3. क्रेडिट स्कोअर तपासणी : बँक किंवा वित्तीय संस्था तुमचा क्रेडिट स्कोअर तपासते. यावरून कर्जाची मंजुरी ठरते.
4. मंजुरी आणि वितरण : कागदपत्रांची आणि क्रेडिट तपासणी पूर्ण झाल्यानंतर कर्ज मंजूर होते आणि आवश्यक रक्कम तुमच्या खात्यात जमा केली जाते.
व्याजदर आणि परतफेडीचे पर्याय :
Business Loan: बँक किंवा वित्तीय संस्था बिझनेस लोनसाठी 8% ते 20% दरम्यान व्याजदर लागू करतात. परतफेडीसाठी साधारणत: 12 महिन्यांपासून 60 महिन्यांपर्यंतचा कालावधी मिळतो. वेळोवेळी EMI (Equated Monthly Installment) च्या माध्यमातून तुम्ही तुमचे कर्ज परत करू शकता.
आपल्या समाजात माणसाला पहिल्यांदा त्याच्या रूपावरूनच ओळखलं जातं. कोणी उंच आहे की ठेंगणा, बारीक आहे की जाड, सुंदर आहे की नाही, यावरूनच लोक त्याच्या विषयी मत बनवतात. अगदी डोक्यावर केस आहेत की नाही, यावरूनही माणसाला जज केलं जातं. त्यामुळे अनेक लोक आपल्या लुक्सविषयी अत्यंत संवेदनशील असतात. विशेषतः पुरुषांमध्ये लवकर वयात गळणारे केस ही मोठी चिंतेची बाब असते. गंजेपणा किंवा टक्कल आल्यावर अनेकांना लाज वाटते, आत्मविश्वास कमी होतो आणि काही जण तर डिप्रेशनमध्येही जातात. मात्र, केरळच्या एका तरुणाने या गोष्टीला संधीमध्ये रूपांतरित करून असं काही साध्य केलं आहे की, तो आज संपूर्ण देशात चर्चेचा विषय ठरला आहे.
केरळमधील अलप्पुझा जिल्ह्यातील करूर गावात राहणारा शफीक हाशिम हा एक ट्रॅव्हल व्लॉगर आहे. वय फक्त ३६ वर्षं. शफीकच्या केसांची गळती कॉलेजमध्ये असतानाच सुरू झाली होती. त्यामुळे त्याला अनेकदा लोकांच्या टिंगलटवाळ्या सहन कराव्या लागल्या. मित्रमंडळी त्याच्या टक्कलवरून मस्करी करत, त्यामुळे तो काहीसा अस्वस्थ होत असायचा. या परिस्थितीत त्याने हेअर ट्रान्सप्लांट करण्याचा विचार केला होता. पण अचानक त्याचा विचार बदलला आणि त्याने ठरवलं कि “मी हे स्वीकारणार आणि त्याचा फायदा करून घेणार!”
शफीकने एक भन्नाट कल्पना लढवली. त्याने ठरवलं की, डोक्यावर केस नसले तरी हरकत नाही, पण हे टक्कलच जर जाहिरातीसाठी वापरता आलं तर? होय, अगदी खरं! त्याने आपल्या सोशल मीडिया हँडल्सवर एक व्हिडिओ शेअर केला आणि कंपन्यांना आवाहन केलं, की “माझ्या टक्कल पडलेल्या डोक्यावर जाहिरात करा!” त्याची ही अनोखी कल्पना सोशल मीडियावर तुफान व्हायरल झाली.
शफीकची ही कल्पना कोची शहरातील ‘ला डेंसिटे’ नावाच्या हेअर ट्रान्सप्लांट कंपनीच्या लक्षात आली. त्यांनी शफीकसोबत तात्काळ संपर्क साधला आणि तीन महिन्यांचा करार केला. या करारानुसार, शफीक आपल्या डोक्यावर त्यांच्या कंपनीचा तात्पुरता टॅटू करून ठेवणार आणि आपल्या यूट्यूब व्हिडिओजमध्ये तो दाखवणार. या अनोख्या जाहिरात संकल्पनेतून शफीकला तब्बल ५०,००० रुपये मिळणार.
मात्र, शफीकचा हा प्रयोग केवळ कमाईसाठी नाही, तर समाजाच्या मानसिकतेत बदल घडवण्याचा एक प्रयत्न आहे. टक्कल असणे म्हणजे कमीपणा नाही, तर त्याला सकारात्मक दृष्टिकोनातून स्वीकारता येतं, हेच तो दाखवून देतो. लोक ज्या गोष्टीला न्यूनगंड मानतात, त्याचा उपयोग संधी म्हणूनही करता येऊ शकतो, हे शफीकच्या प्रयोगातून स्पष्ट होतं.
शफीकचे यूट्यूबवर २८,००० हून अधिक सबस्क्रायबर्स आहेत. तो ट्रॅव्हल व्लॉग्स तयार करतो आणि त्याच्या या युनिक कल्पनेमुळे तो लाखो लोकांसाठी प्रेरणादायी ठरला आहे. केस गेल्यामुळे आत्मविश्वास गमवण्याऐवजी, त्याचा सकारात्मक उपयोग करून त्याला आपल्या ताकदीत बदलता येतं, हे शफीकने सिद्ध करून दाखवलं आहे.
आपल्यात एखादी गोष्ट कमी आहे असं वाटलं, तरी स्वतःला कमी न समजता त्याच्याकडे वेगळ्या दृष्टीने पाहा. आत्मविश्वास, कल्पकता आणि सकारात्मक विचारसरणी असेल, तर कोणतीही अडचण संधीमध्ये बदलता येते. शफीक हाशिमसारखा विचार करा. मग टक्कल असो की अडथळे, प्रत्येक गोष्ट आपल्या फायद्याची ठरू शकते!
असं म्हटलं जातं की, श्रीमंत घरात जन्मलेल्या लोकांना मोठा व्यवसाय उभारण्याची अधिक संधी असते, सर्वसामान्य लोकांना व्यवसाय उभा करणं अवघड जातं. अनेक व्यक्ती स्वप्नं पाहतात, मोठे विचार मनात ठेवतात, पण त्यांच्या वास्तविक गरजांनी ती स्वप्नं धूसर होत जातात. आपण हे लक्षात ठेवायला हवं की, जर तुमच्यात स्वप्नं पाहण्याची क्षमता आणि ती पूर्ण करण्याची मेहनत घेण्याची इच्छाशक्ती असेल, तर तुम्ही नक्कीच यशस्वी होऊ शकता.
देशातील ६ वे सर्वात श्रीमंत व्यक्ती आणि सन फार्माचे संस्थापक दिलीप संघवी यांचं जीवन हे याचं उत्तम उदाहरण आहे. त्यांनी सुरुवात केली इतरांच्या औषधांचा व्यवसाय करून आणि त्याच अनुभवातून त्यांनी स्वतःचा औषध व्यवसाय सुरू केला. ना त्यांच्यामागे व्यापाराची कौटुंबिक पार्श्वभूमी, ना त्यांच्याकडे मोठी आर्थिक ताकद होती. पण त्यांचं धाडस आणि जिद्द यामुळेच त्यांनी ‘फार्मा किंग’ म्हणून स्वतःचा ठसा निर्माण केला.
प्रारंभिक जीवन
दिलीप संघवी यांचा जन्म १ ऑक्टोबर १९५५ रोजी गुजरातमधील अमरेली या छोट्या गावात एका मारवाडी कुटुंबात झाला. त्यामुळे व्यापाराची मूलभूत समज त्यांच्याकडे बालपणापासूनच होती. त्यांच्या वडिलांचा एक छोटा औषध विक्रीचा व्यवसाय होता आणि संघवी लहानपणापासूनच वडिलांना या व्यवसायात मदत करत असत. ही मदत त्यांच्यासाठी फक्त कुटुंबाला दिलेला हातभार नव्हता, तर औषध उद्योगातील प्राथमिक अनुभव घेण्याची एक महत्त्वाची संधी होती. वडिलांना व्यवसायात केलेल्या मदतीमुळे औषध विक्रीच्या विविध बाजू समजून घेण्याची क्षमता त्यांच्यात विकसित झाली.
संघवी यांनी कोलकात्यातील भवानी पूर एज्युकेशन सोसायटी कॉलेजमधून वाणिज्य विषयात पदवी प्राप्त केली. औषध निर्मितीचा कोणताही औपचारिक अभ्यास न करता, त्यांनी वडिलांच्या व्यवसायात काम करत करत औषध बाजारातील विविध संधींची जाण मिळवली. औषध विक्रीच्या व्यवसायात असताना संघवींना हे लक्षात आलं की जेनेरिक औषधांची मागणी भविष्यात मोठ्या प्रमाणात वाढेल. त्यांनी विचार केला, की जर मी इतरांनी तयार केलेली औषधे विकू शकतो, तर मी स्वतःची औषधे का बनवू नये?
या विचारांनी प्रेरित होऊन त्यांनी औषध निर्मिती क्षेत्रात स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्याचा निर्णय घेतला, ज्यातून पुढे ‘सन फार्मास्युटिकल्स’ या यशस्वी कंपनीची स्थापना झाली. त्यांच्या लहानपणी घेतलेल्या अनुभवांनी आणि औद्योगिक दृष्टिकोनाने त्यांना औषध उद्योगात एक महत्त्वपूर्ण स्थान मिळवून दिलं
सन फार्माची सुरुवात आणि विस्तार
१९८२ साली वडिलांकडून २००० रुपये उसने घेऊन सन फार्माची सुरुवात संघवींनी गुजरातमधील वापी येथे केली. सुरुवातीला कंपनीने मनोरुग्ण आणि हृदयविकाराशी संबंधित औषधे तयार करण्यावर लक्ष केंद्रित केलं. उत्पादनांची विविधता कमी होती, पण संघवी यांनी नेहमी गुणवत्तेला प्राधान्य दिलं, ज्यामुळे कंपनीची औषधं बाजारात लोकप्रिय होऊ लागली.
१९९७ मध्ये, कंपनीच्या स्थापनेनंतर १५ वर्षांनी, संघवी यांनी अमेरिकेतीलकॅराको फार्मास्युटिकल्स नावाची एक फार्मा कंपनी विकत घेतली, ज्यामुळे अमेरिकेच्या बाजारपेठेत प्रवेश मिळाला. यानंतर २००७ मध्ये, त्यांनी इस्रायलमधील टारो फार्मा ही कंपनी विकत घेतली, ज्यामुळे कंपनीचे जागतिक स्तरावरील स्थान आणखी बळकट झाले. त्यानंतर, २०१४ मध्ये त्यांनी रॅनबॅक्सी कंपनी विकत घेतली. हे अधिग्रहण भारतीय औषध उद्योगात एक मोठा टप्पा होता, कारण यामुळे सन फार्मा भारतातील सर्वात मोठी औषध निर्मिती कंपनी बनली. यामुळे जागतिक बाजारातही सन फार्माचे स्थान मजबूत झाले.
संघवी यांनी केलेली या कंपन्यांची खरेदी फक्त व्यवसाय वाढवण्यासाठी नव्हे, तर संशोधन आणि विकास वाढवण्यासाठी देखील होती. त्यांनी अमेरिका, युरोप आणि इतर विकसित बाजारांमध्ये विस्तार केला, ज्यामुळे कंपनीने आंतरराष्ट्रीय स्तरावर एक विश्वासार्ह ब्रँड बनली.
यशाच्या शिखरावर
दिलीप संघवी यांनी भारतीय औषध उद्योगात केवळ व्यावसायिक यश मिळवलं नाही, तर औषध निर्मितीची गुणवत्ता वाढवून आणि किफायतशीर औषधांचा पुरवठा करून एक महत्त्वपूर्ण सामाजिक योगदान दिलं आहे. त्यांचा दृष्टिकोन व्यावसायिकतेच्या पलिकडे जातो, जो समाजाभिमुख आहे, त्यांच्या या कार्यामुळे अनेकांना योग्य आणि परवडणारी औषधे उपलब्ध झाली आहेत.
संघवी यांनी फार्मास्युटिकल उद्योगाला नवी दिशा दिली, विशेषतः भारतात जेनेरिक औषधांची क्रांती आणण्यात त्यांचा महत्त्वाचा वाटा आहे. औषधांच्या किमती कमी करून त्यांनी केवळ भारतीय ग्राहकांना नाही, तर जागतिक स्तरावरही आरोग्यसेवा परवडणारी बनवली आहे.
त्यांच्या उल्लेखनीय यशासाठी आणि योगदानासाठी दिलीप संघवी यांना अनेक प्रतिष्ठित पुरस्कार मिळाले आहेत. २०१६ मध्ये त्यांना भारत सरकारने पद्मश्री पुरस्कार प्रदान केला, जो देशातील चौथा सर्वोच्च नागरी सन्मान आहे. याशिवाय, संघवी हे अनेक राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठांवर सन्मानित झाले आहेत. फोर्ब्सच्या यादीत त्यांनी अनेक वेळा जगातील सर्वात श्रीमंत व्यक्तींपैकी एक म्हणून स्थान मिळवलं आहे. २०१५ मध्ये त्यांना फोर्ब्सने भारतातील सर्वात श्रीमंत व्यक्ती म्हणून घोषित केलं, तेव्हा त्यांची संपत्ती $१७.५ बिलियन इतकी होती. सध्या फोर्ब्सनुसार, दिलीप संघवी यांची एकूण संपत्ती २९.८ अब्ज डॉलर म्हणजेच जवळपास २.५० लाख कोटी रुपये इतकी आहे. सन फार्मा जगातील पाचवी सर्वात मोठी जेनेरिक कंपनी असून कंपनीत जवळपास ४१००० कर्मचारी कार्यरत आहेत.
दिलीप संघवी यांचा जीवनप्रवास हा चिकाटी, कठोर परिश्रम आणि दृढनिश्चय यांचा अद्भुत संगम आहे. त्यांनी अत्यंत साध्या परिस्थितीतून आपल्या व्यवसायाची सुरुवात केली आणि आज ते जागतिक स्तरावरील एक प्रमुख उद्योगपती म्हणून ओळखले जातात. त्यांच्या जीवनातून शिकण्यासारखे खूप काही आहे – विशेषत: उद्योजकतेत टिकून राहण्यासाठी आणि सातत्याने नवनवीन संधी शोधण्यासाठीची त्यांची क्षमता प्रेरणादायी आहे.
बहुतेक जणांना असे वाटते, की कमाई चांगली असेल तर आर्थिक नियोजनाची काही गरज नाही; पण पैसा कसा हाताळायचा किंवा गुंतवायचा हे कळत नसेल, तर उद्या हजारांत काय लाखांचे पॅकेज जरी मिळाले तरी ते पुरणार नाही हे वास्तव आहे. मित्रांनो, लक्षात घ्या पैशाचे स्मार्ट व्यवस्थापन जर तुम्ही करणार नसाल तर तुम्हाला तुमच्या भविष्यातील आर्थिक ध्येयांना गुंडाळण्याची वेळ येऊ शकते आणि कर्जाचा मोठा डोंगर तुमच्या पुढे उभा राहू शकतो. यासाठी उत्पन्न कितीही असलं तरी त्या पैशांचे योग्य व्यवस्थापन करता येणे गरजेचे ठरते.
आज आपण पैशांच्या स्मार्ट व्यवस्थापनाच्या 10 Master Tricks पाहूया:
महिन्याच्या आणि वार्षिक खर्चाचे अंदाजपत्रक बनवा. त्यामध्ये होणाऱ्या खर्चाची विभागणी वेगवेगळी करा. यातून तुम्हाला आवश्यक गोष्टीवर होणारा खर्च, हॉटेलिंगवर होणारा खर्च, मुलांच्या शिक्षणावर होणारा खर्च याचा अंदाज येईल.
तुमच्या गरजा आणि इच्छा यामधला फरक समजून घ्या. बहुतेक जण यामध्ये गल्लत करतात. गरजेनुसार खर्च करा, इच्छेनुसार नको.
तुमच्या उत्पन्नापेक्षा जास्त खर्च करू नका. हा एक महत्वाचा नियम आहे. बिकट आर्थिक परिस्थितीमध्ये असणारे बहुतेकजण यामध्ये अडकलेले असतात.
महिन्याची बिले, कर्जाचे हप्ते वेळेवर भरा. यामुळे तुमची पत सुधारायला मदत होते. ECS (Electronic Clearing Service) मुळे आज बिल भरणे, कर्जाचे हप्ते भरणे खूप सोपे झाले आहे.
क्रेडिट कार्डचा योग्य वापर करा. आज बाजारात क्रेडिट धारकांसाठी खूप योजना येतात आणि त्या सापळ्यात अडकणारेही बरेचजण आहेत. क्रेडिट कार्डचे स्मार्ट उपयोगही आहेत ते समजून घेणे गरजेचे आहे.
स्मार्ट कर्जं आणि वाईट कर्जं घ्या. स्मार्ट कर्ज म्हणजे अशी कर्ज ज्यामध्ये आपल्याला कर नियोजनास मदत होते आणि स्वस्त दरात उपलब्ध होतात. जसे की गृहकर्ज आणि शैक्षणिक कर्ज यावर कर सवलती असतात, याविरुद्ध वाईट कर्ज म्हणजे अशी कर्जं जी महाग दराने मिळतात उदा. वाहन कर्ज, क्रेडिट कार्ड.
तुमच्या अडचणीच्या काळासाठी ३-६ महिन्याच्या खर्चाची तरतूद करून ठेवा. आपल्याला उद्या कोणत्या परिस्थितीला सामोरे जावे लागेल सांगता येत नाही. नोकरी-धंद्यामध्ये येणाऱ्या चढउताराला सामोरे जाण्यासाठी ही तरतूद खूप महत्त्वाची आहे.
तुमचे महिन्याचे बँक, कर्जाचे स्टेटमेंट चेक करत चला. खूपवेळा आपण याकडे न बघताच रद्दीमध्ये टाकतो. जेव्हा तुम्ही ती काळजीपूर्वक पाहता, तेव्हा तुम्हाला त्यातील बारकावे लक्षात येतात.
तुमच्या परिवाराला, घरातील मोठ्या मुलांना पैशाचे महत्व, तुम्ही केलेल्या गुंतवणूका समजून सांगा, जेणेकरून भविष्यात या गुंतवणूका त्यांना समजायला वेळ लागणार नाही.
आर्थिक नियोजन, विमा, गुंतवणूक यासाठी त्या त्या क्षेत्रातील व्यावसायिक लोकांचा सल्ला घ्या.
लक्षात घ्या; एक छोटेसे छिद्रही जहाजाला बुडवू शकते, त्यामुळे आपल्या आर्थिक जीवनाला शिस्त आणण्यासाठी पैशाचे स्मार्ट व्यवस्थापन गरजेचे आहे आणि त्याची सुरुवात कमाई सुरू झाल्यापासून करणे गरजेचे आहे. ज्याला पैसा कमावता येतो, त्याला तो सांभाळताही आला पाहिजे आणि वाढवताही आला पाहिजे.
व्यवसाय म्हटलं की अनेक गोष्टी आल्या. प्रत्यक्षात व्यवसाय सुरू करण्याच्या आधीही बरीच पूर्वतयारी गरजेची असते. बिझनेस आयडियापासून ते प्रत्यक्षात व्यवसाय सुरू करेपर्यंत अनेक महत्त्वाचे निर्णय एक व्यावसायिक म्हणून आपल्याला घ्यावे लागतात.भांडवल, कच्चा माल, यंत्रं, कर्मचारी, ग्राहक, बाजारपेठ, बँका अशा अनेक घटकांचा समावेश करून त्यांच्या साहाय्याने व्यवसाय उभा राहतो. या सर्वांच्या बरोबरीने व्यवसायातील अतिशय महत्त्वाचा असणारा एक घटक म्हणजे आपल्या खांद्याला खांदा लावून आपल्याबरोबर व्यवसाय करायला व सर्व आघाड्यावर तोंड द्यायला तयार असणारा आपला व्यावसायिक भागीदार अर्थात आपल्या व्यवसायाचा बिझनेस पार्टनर होय.
बिझनेस पार्टनर निवडताना काय काळजी घ्यावी?
व्यवसायात भागीदार असावाच का?
असला तर तो का असावा?
नसला तर तो का नसावा?
पार्टनरशिपमध्ये व्यवसाय करणे चांगले नसल्याचा सल्ला अनेक अनुभवी लोकांनी दिला आहे. तरीसुध्दा पार्टनर घ्यावाच का?
असे अनेक प्रश्न व्यवसायिकाला पडू शकतात. खरंतर बिझनेसमध्ये पार्टनर असणे गरजेचे आहे का, हे बिझनेसच्या प्रकारावर आणि त्याच्या गरजांवर अवलंबून असते; परंतु या सगळ्यात एक महत्त्वाची बाब म्हणजे व्यवसायात पार्टनर न घेता फार मोठे संघटन तुम्हाला उभे करता येत नाही. एकटा व्यक्ती फक्त एक प्रोप्रायटर होऊ शकतो. त्याची मजल पुढे जाऊन एकल व्यक्ती कंपनी (One Person Company – OPC) पर्यंतच जाऊ शकते आणि भारतात कायदा असे सांगतो की, प्रायव्हेट लिमिटेड कंपनी, लिमिटेड लायबिलिटी पार्टनरशिप अथवा पब्लिक लिमिटेड कंपनी स्थापन करण्यासाठी एकापेक्षा जास्त व्यक्तींची गरज आहे.
प्रोप्रायटर किंवा एकल व्यक्ती कंपनी फार मोठी Growth करू शकत नाही. त्यामुळे मोठा व्यवसाय करायचा असला, तर प्रायव्हेट लिमिटेड कंपनी किंवा एलएलपी सुरू करणे गरजेचे ठरते. त्यानंतरच बँका व इतर कंपन्या आपल्यासोबत (अर्थात कंपनीसोबत) मोठे व्यवहार करायला तयार होतात. म्हणून आपल्याला मोठा व्यवसाय करायचा असेल तर पार्टनर हा घ्यावाच लागेल; कारण ती व्यवसायाची गरज आहे. काहीजण प्रायव्हेट लिमिटेड कंपनी स्थापन करताना घरातील व्यक्तींची (विशेष करून बायको अथवा नवरा, भाऊ, आई, वडील, मुलगा) नावे व्यवसायात सहभागी करतात. जेणेकरून भविष्यात कोणतीही अडचण निर्माण होणार नाही. मात्र अशा कंपनीत केवळ नावालाच असणारे डायरेक्टर (संचालक/पार्टनर) काही काम करू शकत नाहीत किंवा कंपनीच्या वाढीसाठी प्रयत्न करत नाहीत, कारण त्यांना काम कसे करायचे हे माहिती असतेच असे होत नाही. त्यामुळे फायदा जरी घरातच राहिला, तरी कंपनी मोठी होत नाही. त्यामुळे हा फायदा व व्यवसायाचा विस्तार कमी प्रमाणात असतो.
त्याउलट एखादा अनुभवी काम करणारा संचालक (तो घरातला नसला तरीही) पार्टनर म्हणून घेतला, तर कंपनीची वाढ मोठ्या प्रमाणात होऊ शकते, कारण तो प्रत्यक्ष आपल्या कामांनी कंपनीच्या वाढीसाठी प्रयत्न करतो. त्यामुळे फायद्याचे वाटे झाले, तरीसुध्दा चांगले उत्पन्न मिळते. कंपनी झपाट्याने वाढल्यामुळे अनेक ग्राहक जोडले जातात. गुणवत्तेचा पार्टनर घ्यायचा की, केवळ नावालाच पार्टनर घेऊन स्वतः काम करायचे हे ज्याचे त्याने ठरवायचे असते. कारण आपण स्वतः किती काम करू शकतो हे आपल्यालाच चांगले माहिती असते.
पार्टनरशिपमध्ये व्यवसाय करण्याचे काही फायदे:
1) नवीन कौशल्यं :
पार्टनरमुळे तुमच्या जोडीला नवीन कौशल्यं आणि अनुभव मिळतात, ज्यामुळे कामकाज अधिक प्रभावीपणे आणि उत्तम पद्धतीने पार पाडले जाऊ शकते.
2) भांडवल वाढ :
पार्टनरमुळे आर्थिक गुंतवणुकीचा भार एकट्याच्या खांद्यावर न येता, तो दोन किंवा अधिक लोकांमध्ये विभागला जातो.
3) निर्णय घेण्यात मदत :
पार्टनरमुळे निर्णय घेण्यात वेगवेगळी मतं आणि दृष्टीकोन मिळतात, ज्यामुळे योग्य निर्णय घेणे सोपे होते
4) Networking :
प्रत्येक पार्टनरकडे त्याच्या स्वतःच्या व्यावसायिक संपर्कांचे जाळे असते, जे बिझनेसला नवीन ग्राहक, सप्लायर्स किंवा इतर व्यवसायिक संधी मिळवून देऊ शकते.
5) जोखीम वाटप :
पार्टनरमुळे बिझनेसची जोखीम अनेकांमध्ये वाटली जाते, त्यामुळे जोखीम कमी होते. आर्थिक नुकसान किंवा बिझनेसच्या अडचणींमध्ये सर्व पार्टनर्स एकत्र येऊन त्या समस्येचा, अडथळ्यांचा सामना सोबतीने करू शकतात.
व्यवसाय मोठा करायचा म्हटलं की, पार्टनर हा घ्यावाच लागतो, कारण कायद्याने ते बंधनकारक आहे. मग तो पार्टनर नावापुरताच असावा की, प्रत्यक्ष काम करणारा असावा याबाबत जरी कायद्याने कोणतेही बंधन घातले नसले, तरी पार्टनरला फायद्यातील वाटा हा ठरल्याप्रमाणे तुम्हाला द्यावाच लागतो.
दुसरी अत्यंत महत्त्वाची गोष्ट अशी की, कंपनीचे मालक म्हणून कंपनीत येणारा सगळा नफा घरी न्यायचा नसतो किंवा कंपनी तोट्यात चालायला लागली म्हणून घरातील सगळ्या गोष्टी दाव्यावर लावून कंपनीबरोबर स्वतःचे वाटोळेदेखील करून घ्यायचे नसते ही पक्की खूणगाठ प्रत्येक व्यावसायिकाने स्वत:च्या मनात बांधून ठेवली पाहिजे. तुम्ही जरी कंपनीचे मालक असलात तरी तुमचा पगार आधी ठरवा. तेवढेच पैसे महिन्याच्या शेवटी सर्व कर्मचाऱ्यांच्या पगाराबरोबर आपल्या घरी न्या. तुमच्या पार्टनरलासुध्दा हेच नियम लागू करा. ही विचारांची स्पष्टता जर तुमच्यात आणि तुमच्या पार्टनरमध्ये असेल तरंच ही व्यवसायातील भागीदारी दीर्घकाळ टिकेल व व्यवसाय मोठा होईल.
भारतात अनेक उद्योगपती आहेत, ज्यांनी आपल्या मेहनतीने एक अनोखी ओळख निर्माण केली आहे. काहींच्या हातात वारसा संपत्ती नसली तरी, त्यांनी त्यांच्या मेहनतीच्या जोरावर देशात आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर आपले नाव कमावले आहे. अशाच एका यशस्वी उद्योगपतीची गोष्ट आज आम्ही सांगणार आहोत, जो मुंबईतील घाटकोपरच्या झोपडपट्टीत राहत होता आणि छोट्या-छोट्या नोकऱ्या करीत जीवनाची गाडी पुढे नेत होता. आज तो दुबईतील सर्वात श्रीमंत भारतीयांमध्ये गणला जातो आणि त्यांचा व्यवसाय केवळ दुबईतच नाही, तर इतर अनेक देशांमध्येही पसरलेला आहे.
सुरुवातीचे दिवस आणि संघर्ष
रिझवान साजन यांचा जन्म मुंबईच्या घाटकोपरमधील एका अत्यंत गरीब कुटुंबात झाला. त्यांचं कुटुंब झोपडपट्टीत राहायचे. आर्थिक अडचणींमुळे कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करणं फार कठीण होत होतं. त्यामुळे, साजन यांनी लहानपणापासूनच कुटुंबाच्या उत्पन्नात हातभार लावण्याचं ठरवलं होतं. त्यांनी शाळेतील पुस्तकं विकणं, सणासुदीच्या वस्तू विकणं, घरोघरी जाऊन दूध विकणं अशी छोटी छोटी कामं लहानपणीच करण्यास सुरुवात केली.
वयाच्या अवघा १६व्या वर्षीच रिझवान साजन एक मोठा धक्का बसला,त्यांच्या वडिलांचं अचानक निधन झालं. त्यामुळे त्यांच्या कुटुंबाची संपूर्ण आर्थिक जबाबदारी साजन यांच्यावर आली आणि याचा परिणाम म्हणून त्यांना शिक्षण मधूनच सोडावं लागलं. काही काळ त्यांनी एक छोटा व्यवसाय सुरू केला, ज्यात ते फाईल बॉक्सेस बनवायचे. सुरुवातीला या व्यवसायात थोडंफार यश मिळाले, पण पुरेसं नव्हतं.
कुवेतमध्ये मिळाली सुवर्णसंधी
रिझवान साजन यांचे काका तेव्हा कुवैतमध्ये नोकरी करत होते, कुटुंबाची आर्थिक स्थिती सुधारण्यासाठी साजन यांनी आपल्या काकांकडे कुवेतमध्ये नोकरीसाठी विचारणा केली. त्यांच्या काकांनी त्यांना एका बांधकाम साहित्याच्या दुकानात नोकरी मिळवून दिली. ही संधी साजन यांच्या आयुष्यातील एक महत्त्वपूर्ण वळण ठरली. त्यांनी या नोकरीत एक विक्रेता म्हणून काम सुरू केलं, आणि त्यांच्या मेहनतीने त्यांना त्या ठिकाणी लवकरच व्यवस्थापकाची पदवी मिळाली.
१९९० साली पुन्हा त्यांच्या जीवनाला एक जोरदार धक्का मिळाला . कुवेतमध्ये भीषण आखाती युद्ध सुरू झालं आणि त्यांना कुवेत सोडावं लागलं आणि पुन्हा भारतात परतावं लागलं. परत आल्यावर त्यांनी काही नोकऱ्या करून पहिल्या, पण यश मिळवण्यासाठी त्यांच्या मनात काहीतरी मोठं करण्याची इच्छा होती. काही काळ भारतात राहिल्यानंतर त्यांनी दुबईला जाण्याचा निर्णय घेतला, कारण त्यांना दुबईत बांधकाम उद्योगात मोठी संधी दिसत होती.
दुबईत ‘डॅन्यूब ग्रुप’ची स्थापना
१९९३ मध्ये दुबईला गेल्यावर रिझवान साजन यांनी ‘डॅन्यूब’ नावाची ट्रेडिंग फर्म सुरू केली. हि कंपनी कुवेतमधून बांधकाम साहित्य खरेदी करायची आणि दुबईमध्ये त्याची विक्री करायची. दुबईमध्ये बांधकाम उद्योगाची प्रचंड वाढ होत होती, आणि त्यामुळे त्यांच्या व्यवसायाला जोरदार प्रतिसाद मिळाला. साजन यांच्या सर्जनशील स्वभावामुळे आणि मेहनतीमुळे ‘डॅन्यूब’ ने अवघ्या काही वर्षांतच मोठं यश मिळवलं.
१९९९ पर्यंत ‘डॅन्यूब’ चा वार्षिक महसूल १६ कोटी रुपये झाला होता, आणि ते १ कोटी रुपयांचा नफा मिळवत होते. पण साजन इथेच थांबले नाहीत. त्यांनी बांधकाम साहित्याबरोबरच गृहसजावट, सॅनिटरीवेअर, इलेक्ट्रिकल उपकरणे यांसारख्या विविध क्षेत्रांत विस्तार केला.
रिअल इस्टेटमध्ये पाऊल
२००८ मध्ये जागतिक आर्थिक संकट आलं , पण साजन यांच्यावर त्याचा काहीच परिणाम झाला नाही उलट त्यांनी आपला व्यवसाय वाढवण्याचं ठरवलं आणि २०१४ मध्ये ‘डॅन्यूब प्रॉपर्टीज’ नावाची रिअल इस्टेट कंपनी लाँच केली. त्यांचा उद्देश मध्यमवर्गीयांसाठी परवडणारी घरे उपलब्ध करून देण्याचा होता. ‘डॅन्यूब प्रॉपर्टीज’ ने बाजारात एक क्रांतिकारी योजना आणली — “1% मासिक पेमेंट योजना” या योजनेत खरेदीदारांना घर खरेदीसाठी फक्त 1% रक्कम दरमहा भरण्याची मुभा होती आणि त्यांना घरमालकीचा हक्क मिळत होता.
या योजनेने घर खरेदीदारांसाठी घरमालकीचा मार्ग सोपा केला आणि अल्पावधीतच ‘डॅन्यूब प्रॉपर्टीजचं नाव बाजारात लोकप्रिय झालं. या योजनेमुळे कंपनीला मोठ्या प्रमाणात ग्राहक मिळाले आणि २०१६ पर्यंत ‘डॅन्यूब’चा वार्षिक महसूल ९००० कोटी रुपयांपर्यंत पोहोचला. साजन यांनी रिअल इस्टेटमध्ये आपले स्थान मजबुत केलं आणि आज ‘डॅन्यूब ग्रुप’ १६,७०९ कोटी रुपयांचा वार्षिक महसूल मिळवणारी कंपनी आहे. रिझवान साजन यांनी आपल्या अपार मेहनत आणि हुशारीच्या जोरावर ‘डॅन्यूब’ला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर नेलं आणि त्यांची उपस्थिती जगभरातील ३० पेक्षा जास्त देशांत आहे.
रिझवान साजन यांची कहाणी ही एका सामान्य माणसाच्या असामान्य संघर्षाची आणि यशाची कहाणी आहे.
मुंबईच्या झोपडपट्टीतून सुरु झालेला हा प्रवास दुबईतील यशाच्या शिखरापर्यंत पोहोचला. त्यांनी कठीण परिस्थितीतही हार न मानता स्वतःचं स्वप्न पूर्ण केलं. त्यांच्या जिद्दीने, मेहनतीने बुद्धिमत्तेमुळे ते आज जागतिक स्तरावर यशस्वी उद्योजक म्हणून ओळखले जातात .
प्रत्येक यशोगाथेमध्ये एक संघर्षाची कथा असते. अनेक वेळा मोठं यश मिळवण्यासाठी आयुष्यात चढ-उतार आणि अडचणी येतात. पण काही लोक असतात, जे या सर्व अडचणींवर मात करून आपला कर्तृत्वाचा ठसा उमटवतात. त्यांचा जीवन प्रवास आपल्याला हे शिकवतो की यश हे फक्त मेहनत, चिकाटी आणि नवकल्पना यावरच आधारित असतं . “उजाला सुप्रीम” या लोकप्रिय ब्रँडचे संस्थापक एम.पी. रामचंद्रन यांची कथा अशीच एक प्रेरणादायक आणि संघर्षपूर्ण गाथा आहे.
या लेखात आपण त्यांच्या जीवनातील संघर्ष, कठोर परिश्रम, आणि एक मोठं व्यवसाय साम्राज्य उभारण्याचा प्रेरणादायक प्रवास जाणून घेणार आहोत.
प्रारंभिक जीवन आणि संघर्ष
एम.पी. रामचंद्रन यांचा जन्म १९५० साली केरळमधील त्रिशूर जिल्ह्यात झाला. त्यांचं बालपण आर्थिक संघर्षात गेलं , त्यामुळे लहानपणापासूनच त्यांना अनेक आव्हानांना सामोरं जावं लागलं . परंतु, त्यांनी एक महत्त्वाची गोष्ट शिकली ती म्हणजे आयुष्य आपले कष्ट आणि इच्छाशक्तीवर अवलंबून असतं .
शाळेचं शिक्षण पूर्ण केल्यावर रामचंद्रन यांनी एका कंपनीत लेखापाल म्हणून नोकरी केली. मात्र, त्यांना स्वतःचं काहीतरी मोठं साध्य करायचं होतं. हा प्रवास सोपा नव्हता, त्यांना यश मिळवण्यासाठी काहीतरी वेगळं करायचं होतं. लेखापाल म्हणून काम करत असताना, त्यांच्या मनात एक व्हाईटनर मिश्रण तयार करण्याची कल्पना आली. व्हाईटनर म्हणजे कपड्यांवरील डाग दूर करण्यासाठी वापरला जाणारा पदार्थ. त्यांनी त्यांच्या स्वयंपाकघरातच या मिश्रणावर प्रयोग सुरू केले, मात्र त्यात अपेक्षित गुणवत्ता साधता येत नव्हती.
एके दिवशी, त्यांनी एका रासायनिक उद्योगावरील मासिकात एक लेख वाचला ज्यामध्ये जांभळ्या रंगाच्या वापरामुळे कपडे अधिक स्वच्छ धुतले जाऊ शकतात, असं म्हटलं होतं. हा लेख वाचल्यानंतर त्यांच्या मनात नवीन कल्पना आली. त्यांनी या विचारावर प्रयोग सुरू केले, आणि त्यांना हवे तसे परिणाम मिळाले. स्वयंपाकघरात सुरू झालेला त्यांचा हा प्रयोग आता एका मोठ्या उद्योगात बदलू लागला होता.
व्यवसायाची स्थापना
१९८३ मध्ये रामचंद्रन यांनी आपल्या पहिल्या मुलीच्या नावावरून “ज्योती लॅबोरेटरीज” हा व्हाईटनर उत्पादन व्यवसाय सुरू करण्याचा निर्णय घेतला. त्यांना असं वाटलं की एक संस्कृतीप्रधान नाव त्यांच्या व्यवसायाला एक वेगळा आणि भावनिक स्पर्श देईल . त्यामुळे त्यांनी आपल्या नव्या कंपनीचं नाव “ज्योती लॅबोरेटरीज” ठेवलं. आपला व्यवसाय उभा करण्यासाठी त्यांनी आपल्या भावाकडून फक्त ५००० रुपयांचं कर्ज घेतलं आणि त्याच तुटपुंज्या भांडवलावर त्यांनी कारखाना सुरू केला.
ज्योती लॅबोरेटरीजचं पहिलं उत्पादन “उजाला सुप्रीम” हे लिक्विड फॅब्रिक व्हाईटनर होतं. हे एक साधं पण प्रभावी उत्पादन होतं, जे कपड्यांना अधिक पांढरे, स्वच्छ आणि तेजस्वी बनवण्यासाठी वापरलं जातं. रामचंद्रन यांना समजलं होतं की गृहिणी हा त्यांच्या मुख्य ग्राहकवर्ग असेल. त्यामुळे त्यांनी उत्पादन विक्रीसाठी सहा महिलांना कामावर ठेवलं, ज्या घरोघरी जाऊन “उजाला” विकू लागल्या. त्यांच्या विक्रीसाठीचा संदेश सोपा आणि प्रभावी होता- तो म्हणजे “उजल्याचे फक्त चार थेंब वापरून तुमच्या कपड्यांना चमकदार बनवा”.
रामचंद्रन यांची ही युक्ती ग्राहकांच्या मनात घर करू लागली, आणि “उजाला”ला पहिल्या वर्षातच चांगला प्रतिसाद मिळाला. वर्षाच्या अखेरीस, ज्योती लॅबोरेटरीजने १४४० रुपयांचा नफा मिळवला आणि विक्रीचा आकडा ४०,००० रुपयांपर्यंत पोहोचला. रामचंद्रन यांच्या दृढनिश्चयाने आणि कल्पकतेने ज्योती लॅबोरेटरीजला वेगळी ओळख मिळवून दिली. त्यांच्या साध्या पण परिणामकारक मार्केटिंग पद्धतीमुळे, कंपनीला अल्पावधीतच मोठं यश मिळालं. “उजाला”च्या यशामुळे रामचंद्रन यांनी आपल्या व्यवसायाला पुढे नेण्याची प्रेरणा घेतली, आणि पुढील काळात ज्योती लॅबोरेटरीज अनेक यशस्वी उत्पादनांसह एक यशस्वी ब्रँड म्हणून ओळखलं जाऊ लागलं.
व्यवसायातील स्पर्धेवर मात
व्यवसाय करताना रामचंद्रन यांना मोठ्या स्पर्धेला सामोरे जावे लागले. रेकिट बेंकीझर कंपनीच्या ‘रॉबिन ब्लू’ या उत्पादनाने भारतीय बाजारात आपली पायाभरणी केली होती. यशस्वी होण्यासाठी रामचंद्रन यांना काहीतरी वेगळं करण्याची गरज होती. त्यांनी पारंपरिक ‘पावडर ब्लू’ ऐवजी ‘लिक्विड ब्लू’ तयार केलं आणि हे उत्पादन फक्त १ रुपयांपासून ४५ रुपयांपर्यंतच्या किमतीत उपलब्ध करून दिलं.
त्यानंतर, त्यांनी “चार बूंदों वाला, आया नया उजाला” ही जाहिरात तयार केली, जी खूपच लोकप्रिय झाली. ही जाहिरात घराघरात पोहोचली आणि प्रत्येक गृहिणीची पसंद बनली. अल्पावधीतच ‘उजाला’ हा एक मोठा ब्रँड बनला, आणि १९९७ मध्ये ‘उजाला’ने १०० कोटी रुपयांच्या विक्रीची यशस्वी कामगिरी केली.
यानंतर १९९६ मध्ये डेंग्यूच्या प्रादुर्भावामुळे रामचंद्रन यांना मच्छरांपासून संरक्षण देणाऱ्या उत्पादनाची आवश्यकता भासली. त्यामुळे त्यांनी ३५ कोटी रुपयांची गुंतवणूक करून ‘मॅक्सो’ हे उत्पादन बाजारात आणले. हे उत्पादन देखील खूप लोकप्रिय ठरलं आणि पुढे ‘मॅक्सो’ हा ३०० कोटी रुपयांचा ब्रँड बनला.
विस्तार आणि नवा टर्निंग पॉइंट: Henkel AG & Co.ची भागीदारी
2011 मध्ये ‘ज्योती लॅबोरेटरीज’ने एक मोठं पाऊल उचलत जर्मन FMCG (Fast-moving consumer goods) कंपनी ‘Henkel AG’च्या भारतातील व्यवसायातील ५०.९७% हिस्सेदारी ६१७ कोटी रुपयांना खरेदी केली. ही खरेदी ज्योती लॅबोरेटरीजसाठी एक महत्त्वपूर्ण टर्निंग पॉइंट ठरली, ज्यामुळे कंपनीला भारतीय FMCG उद्योगात आपलं स्थान मजबूत करण्यासाठी भक्कम आधार मिळाला.
‘ज्योती लॅबोरेटरीज’ने या संधीचा लाभ घेत आपल्या उत्पादनांना वाढवलं, विक्रीत चांगली वाढ साधली आणि वितरण नेटवर्क अधिक विस्तारित केलं. या विकासामुळे कंपनीने २०१३ मध्ये १०१७.३८ कोटी रुपयांची विक्री केली आणि ८३.१४ कोटी रुपयांचा नफा कमवला आणि त्यांची उत्पादने भारतातील 29 लाख दुकांनांमध्ये उपलब्ध झाली.
आज, ‘ज्योती लॅबोरेटरीज’चा वार्षिक महसूल २७५७ कोटी रुपयांपर्यंत पोहोचला आहे आणि कंपनी ३६९ कोटी रुपयांचा नफा कमावते आहे. त्यांच्याकडे २३ कारखाने असून २५ हून अधिक उत्पादने बाजारात उपलब्ध आहेत. उजला सुप्रीम, मॅक्सो, एक्सो डिश वॉश, प्रिल डिश वॉश, मिस्टर व्हाईट, आणि मार्गो बॉडी सोप ही त्यांची प्रमुख उत्पादने भारतीय ग्राहकांमध्ये विशेष प्रसिद्ध आहेत.
‘ज्योती लॅबोरेटरीज’ने आता राष्ट्रीय स्तरावर आपला व्यवसाय स्थिर केला असून . ‘उजला’ आणि ‘मॅक्सो’ यांसारखी उत्पादने संपूर्ण भारतात लोकप्रिय झाली आहेत. मोठ्या FMCG कंपन्यांशी स्पर्धा करताना ‘ज्योती लॅबोरेटरीज’ने भारतातील FMCG क्षेत्रात आपली खास ओळख निर्माण केली आहे, आणि आता P&G व HUL सारख्या दिग्गज कंपन्यांना थेट स्पर्धा देत आहे.
भारतात व्यावसायिक वाहने म्हटली की, पहिल्यांदा आठवण होते अशोक लेलँडची. मग ते ट्रक असू दे किंवा बस, अशोक लेलँड ही एक अशी कंपनी आहे जी भारतीय वाहतूक क्षेत्राचा कणा बनली आहे. टाटानंतर भारतातील दुसरी सर्वात मोठी वाहन उत्पादक कंपनी असलेल्या अशोक लेलँडने आज केवळ भारतातच नव्हे, तर जागतिक स्तरावरही आपला ठसा उमटवला आहे. बस आणि ट्रक निर्मितीमध्ये जगातील अव्वल कंपन्यांमध्ये गणल्या जाणाऱ्या अशोक लेलँडने तिच्या प्रवासात अनेक ऐतिहासिक टप्पे पार केले आहेत.
भारतात स्वातंत्र्यानंतरच्या काळात देशाच्या आर्थिक विकासाला चालना देण्यासाठी विविध उद्योगांची स्थापना करण्यात आली. यामध्ये उद्योग, तंत्रज्ञान आणि परिवहन क्षेत्रात विशेष प्रगती झाली. याच महत्त्वाच्या विकासपर्वात “अशोक लेलँड”ने भारतीय ऑटोमोबाइल क्षेत्रात क्रांती घडवली. 1948 साली आजच्या दिवशी या कंपनीची स्थापना झाली होती. त्याचं अनुषंगाने आज या लेखात आपण अशोक लेलँडच्या आतापर्यंच्या प्रवासाचा आढावा घेऊ.
स्थापना आणि प्रारंभिक काळ
7 सप्टेंबर 1948 रोजी, चेन्नई येथे रघुनंदन सरन यांनी अशोक मोटर्सची स्थापना केली.‘अशोक’ हे नाव त्यांचा मुलगा अशोक सरन यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले, सुरुवातीला या कंपनीत ऑस्टिन मोटर्सच्या गाड्यांचे उत्पादन केले जायचे.
1950 साली अशोक मोटरने ब्रिटिश लेलँड कंपनीशी करार केला, ज्यामुळे कंपनीचे नाव ‘अशोक लेलँड’ झाले. हा करार फक्त नावापुरता नव्हता, तर दोन्ही कंपन्यांच्या तंत्रज्ञानाचा संगम होता. ब्रिटिश तंत्रज्ञान आणि भारतीय बाजारपेठेची गरज यांचा समन्वय अशोक लेलँडने साधला आणि भारतीय व्यावसायिक वाहन क्षेत्रात नवा अध्याय सुरू झाला.
स्वातंत्र्यानंतरच्या काळात भारताला वाहतूक व्यवस्थेची अत्यंत गरज होती, कारण देशाची अर्थव्यवस्था विकासाच्या टप्प्यावर होती आणि औद्योगिक क्रांतीच्या दिशेने वाटचाल करत होती. अशोक लेलँडने या गरजेची जाणीव ठेवून व्यावसायिक वाहतूक साधनांची निर्मिती सुरू केली. सुरुवातीला त्यांनी मालवाहतूक ट्रक्स आणि प्रवासी बस यांचे उत्पादन केले. यातील एक महत्त्वपूर्ण टप्पा म्हणजे कंपनीने 6-सिलेंडर इंजिनयुक्त ट्रकची निर्मिती करून भारतीय रस्त्यांवर विश्वासार्हता निर्माण केली. यामुळे अशोक लेलँडने स्वदेशी ऑटोमोबाइल क्षेत्रात आपली नवी ओळख निर्माण केली.
उत्पादनातील नाविन्य आणि विकासाचा प्रवास
1950 आणि 60 च्या दशकात अशोक लेलँडने आपल्या उत्पादनात नाविन्य आणण्यास सुरुवात केली. 1954 साली अशोक लेलँडने आपल्या एन्नोर प्लांटमध्ये पहिला ट्रक तयार केला. ‘कॉमेट 350’ नावाचा हा ट्रक, मंगळूरच्या एका टाइल फॅक्टरीला विकला गेला होता. या क्षणापासून भारतात व्यावसायिक ट्रक निर्मितीची मुहूर्तमेढ रोवली गेली. त्यावेळी भारतात फक्त परदेशी कंपन्यांचे ट्रक उपलब्ध होते, पण अशोक लेलँडने स्वदेशी तंत्रज्ञानावर आधारित ट्रक निर्माण करून भारतीय ग्राहकांना एक नवीन पर्याय दिला.
त्यानंतर भारत सरकारने अशोक लेलँडला दरवर्षी 1000 ट्रक तयार करण्याचा परवाना दिला आणि या उत्पादनाने भारतीय बाजारपेठेत कंपनीचे स्थान अधिकच मजबूत केले. कंपनीचे ट्रक केवळ भारतीय बाजारातच नव्हे, तर इतर काही देशांमध्येही निर्यात होऊ लागले. अशोक लेलँडच्या यशस्वी प्रवासात भारतीय सुरक्षादलांसाठी वाहनांची निर्मिती हे महत्त्वाचे योगदान होते. 1960 च्या दशकात BSF (सीमा सुरक्षा बल) आणि इतर सुरक्षा दलांसाठी वाहनं तयार करून कंपनीने देशाच्या संरक्षण यंत्रणेतील आपला वाटा उचलला.
1960 च्या दशकात अशोक लेलँडने भारतीय बस क्षेत्रातही क्रांती घडवून आणली. 1967 साली कंपनीने पहिली ‘डबल डेकर बस‘ बाजारात आणली. यापूर्वी, डबल डेकर बस केवळ युरोप, आशिया आणि उत्तर अमेरिकेतील काही ठराविक शहरांमध्येच पाहायला मिळायच्या. भारतात ही संकल्पना नवीन होती, पण अशोक लेलँडने स्वदेशी तंत्रज्ञानावर आधारित ही बस तयार करून भारताच्या मोठ्या शहरांमध्ये चालू केली.
मुंबई, चेन्नई आणि कोलकात्यासारख्या शहरांमध्ये डबल डेकर बसने लोकांची प्रवाशांच्या प्रवासाचे व्यवस्थापन सुलभ झाले. आजही या शहरांमध्ये डबल डेकर बसची सेवा दिसून येते.
तंत्रज्ञानात सुधारणा आणि आंतरराष्ट्रीय विस्तार
1969 साली अशोक लेलँडने आपली आणखी एक महत्त्वाची कामगिरी केली. कंपनीने आपल्या ट्रक आणि बसमध्ये ‘पॉवर स्टीअरिंग‘ तंत्रज्ञानाचा वापर केला. त्या काळात हे तंत्रज्ञान खूपच आधुनिक आणि नवीन मानले जायचे. पॉवर स्टीअरिंगमुळे वाहन चालवणे खूप सोपे झाले, विशेषतः जड वाहने चालवताना ड्रायव्हर्सला अधिक आराम मिळाला. या तंत्रज्ञानामुळे अशोक लेलँडने भारतीय व्यावसायिक वाहन निर्मितीच्या तंत्रज्ञानात नवा मापदंड प्रस्थापित केला.
1970 आणि 80 च्या दशकात अशोक लेलँडने तंत्रज्ञानात मोठ्या प्रमाणात सुधारणा केल्या. 1980 च्या दशकात त्यांनी BS-II इंधन मानकांनुसार ट्रक्स तयार करण्यास सुरुवात केली. तंत्रज्ञानात सतत सुधारणा करण्याची कंपनीची भूमिकाही या काळात दिसून आली. याच काळात कंपनीने आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत प्रवेश केला आणि मध्य पूर्व, आफ्रिका, आशिया आदी देशांमध्ये आपल्या वाहनांची निर्यात सुरू केली.
1980 साली कंपनीने आपला दुसरा प्लांट होसूर, तमिळनाडूमध्ये सुरू केला. या प्लांटमुळे मोठ्या प्रमाणात वाहने तयार करण्याची क्षमता वाढली. यामुळे कंपनीने मोठ्या आणि जड वाहनांच्या निर्मितीमध्ये एक वेगळी ओळख निर्माण केली. त्याचवेळी कंपनीने मल्टी-एक्सेल ट्रक आणि मोठ्या बस तयार करण्यास सुरुवात केली.
कंपनीने तामिळनाडूमधील नामक्कल येथे देशातील पहिल्या व्यावसायिक वाहन ड्रायव्हर ट्रेनिंग सेंटरची स्थापना केली. यामुळे व्यावसायिक वाहन चालवणाऱ्या ड्रायव्हर्सना उत्तम प्रशिक्षण मिळाले आणि भारतीय बाजारपेठेत कंपनीची प्रतिष्ठा वाढली.
1990 च्या दशकात भारताच्या उदारीकरणाच्या धोरणामुळे देशातील ऑटोमोबाइल क्षेत्रात स्पर्धा वाढली. परंतु अशोक लेलँडने आपल्या उत्पादनांची गुणवत्ता आणि नाविन्यपूर्ण दृष्टिकोन कायम ठेवला, ज्यामुळे स्पर्धेचा सामना करण्यास ते सक्षम झाले. याच काळात त्यांनी ‘स्टारलाइन’ बस सादर केली, जी भारतीय बस निर्मिती क्षेत्रातील एक मोठी क्रांती ठरली.
2007 पासून हिंदुजा समूहाची मालकी
2007 मध्ये, हिंदुजा समूहाने अशोक लेलँडमधील इवेकोचा (इंडस्ट्रियल व्हेईकल्स कॉर्पोरेशन) अप्रत्यक्ष हिस्सा विकत घेतला, इवेको ही इटालियन कंपनी आहे जिची स्थापना 1975 मध्ये झाली होती. हिंदुजा समूहाने याच कंपनीचा हिस्सा विका घेतला. आणि त्यांचा हिस्सा 51% वर पोहोचला आणि आज अशोक लेलँड ही हिंदुजा समूहाची एक प्रमुख कंपनी बनली आहे.
भविष्यात अशोक लेलँड उत्तर प्रदेशात इलेक्ट्रिक व्यावसायिक वाहनांचे उत्पादन करणारा एक प्लांट उभारणार आहे. या प्लांटची उत्पादन क्षमता प्रत्येक वर्षी 2,500 वाहने एवढी असेल आणि पुढील दशकात ती 5,000 पर्यंत वाढवण्याची योजना आहे. या प्लांटमध्ये मुख्यतः इलेक्ट्रिक बस चे उत्पादन होईल आणि ते 2025 मध्ये सुरू होईल
आजची स्थिती आणि रोजगार निर्मिती
आज कंपनी विविध क्षेत्रांमध्ये कार्यरत आहे, ज्यामध्ये ऑटोमोबाईल्स, व्यावसायिक वाहने, इंजिन, सेवा आणि वाहन वित्तपुरवठा यांचा समावेश आहे. २०२४ मध्ये कंपनीने ₹ ४५,९३१ कोटी (US$५.५ अब्ज) महसूल मिळवला. कंपनीच्या एकूण मालमत्तेची किंमत ₹ ६७,६६० कोटी (US$८.१ अब्ज) आहे. २०२० पर्यंत कंपनीत ११,४६३ कर्मचारी कार्यरत होते, आज हा आकडा वाढला आहे.
अशोक लेलँड आज फक्त भारतापुरती मर्यादित नाही. आफ्रिका, युरोप, आशिया आणि मध्य-पूर्वेतही कंपनी आपली उत्पादने निर्यात करत आहे. या देशांमध्ये अशोक लेलँडच्या वाहनांना प्रचंड मागणी आहे.
अशोक लेलँडचा प्रवास म्हणजे भारतीय औद्योगिक प्रगतीचे प्रतीक आहे. स्वातंत्र्यानंतर सुरू झालेली एक छोटीशी कंपनी आज जागतिक व्यावसायिक वाहन क्षेत्रात एक महत्त्वाचे नाव बनली आहे. तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीपासून ते उत्पादन क्षमतेपर्यंत अशोक लेलँडने भारतीय वाहन निर्मिती क्षेत्रात एक आदर्श निर्माण केला आहे.
