नवी अर्थक्रांती

Blog

  • Fevicol Man: एका वॉचमन च्या कल्पनेतून साकारलेला ब्रॅण्ड

    Fevicol Man: एका वॉचमन च्या कल्पनेतून साकारलेला ब्रॅण्ड

    Fevicol Man: फेविकॉलची जाहिरात “फेविकॉल का मजबूत जोड, आसानी से टूटेगा नहीं” ही सर्वांनाच परिचयाची आहे. आजही “मजबूत जोड” म्हटलं की फेविकॉल आठवतं, कारण फेविकॉल असेल तर जोड खरोखरच टिकाऊ असतो. फेविकॉलच्या जाहिरातींनी आणि त्यांच्या Branding ने लोकांच्या मनात या नावाची छाप कायमची बसवली आहे. लहानपणापासून आपल्याला अनेक गोष्टी तुटल्या की फेविकॉल वापरायची सवय आहे, मग ती वस्तू कितीही लहान किंवा मोठी असो.

    पण तुम्हाला कधी विचार आला आहे का की या यशस्वी Brand च्या मागे कोण आहे? हा ब्रँड उभा करणारी ती प्रेरणादायी व्यक्ती म्हणजे बलवंत पारेख, ज्यांना “Fevicol Man” म्हणूनही ओळखलं जातं. गुजरातच्या भावनगरमधील एक साधा माणूस, ज्याने आपल्या मेहनतीने फेविकॉलला यशस्वी बनवलं आणि तो घराघरात पोहोचवला.

    आजच्या या लेखात आपण बलवंत पारेख यांच्या प्रेरणादायी Life Journey वर एक नजर टाकूया, आणि पाहूया की त्यांनी कसं फेविकॉलसारख्या सामर्थ्यवान ब्रँडची निर्मिती केली.

    प्रारंभिक जीवन (Early Life)

    बलवंत पारेख यांचा जन्म १९२५ साली गुजरातमधील भावनगर जिल्ह्यातील महुवा या शहरात एका जैन कुटुंबात झाला. त्यांचे आजोबा मॅजिस्ट्रेट होते, त्यामुळे कुटुंब सुशिक्षित आणि प्रतिष्ठित होते. लहानपणापासूनच बलवंत यांना शिक्षणाची आवड होती. त्यांच्या पालकांना वाटत होतं की त्यांनी कायद्याची पदवी घेऊन वकील व्हावे. त्यामुळे त्यांनी मुंबईतील शासकीय विधी महाविद्यालयात (Government Law College) कायद्याचं शिक्षण घेतलं.त्याकाळी देशात स्वातंत्र्याचे वारे वाहू लागले होते. महात्मा गांधींच्या विचारांची देशात लाट पसरली होती. बलवंत यांनी देखील स्वातंत्र्याच्या या संग्राममध्ये सक्रिय सहभाग घेतला, Quit India Movement मध्येही ते पूर्ण तन मनाने सहभागी झाले होते मात्र त्यांनी आधी आपला अभ्यास पूर्ण करावा असा घरच्यांचा दबाव होता.

    शिक्षण घेत असतानाच बलवंत यांचा विवाह कांताबेन यांच्यासोबत झाला. कायद्याची पदवी तर त्यांना मिळाली पण बलवंत यांना वकिलीपेक्षा व्यवसायात अधिक रस होता. त्यांनी वकिली न करता मुंबईतील एका रंगाई आणि मुद्रणालयात काम करायला सुरुवात केली. काही काळानंतर त्यांनी ही नोकरी सोडली आणि एका लाकूड व्यापाऱ्याच्या कार्यालयात शिपाई म्हणून नोकरी धरली, जिथे ते पत्नीसोबत गोदामात राहत होते. त्यांना स्वतःचा Business सुरु करायची तीव्र इच्छा होती म्हणून कठीण परिस्थितीतून मार्ग काढताना त्यांनी मोहन नावाच्या गुंतवणूकदाराच्या (Investor) मदतीने पाश्चात्य देशांतून सायकल, सुपारी, आणि कागदी रंग आयात करण्याचा व्यवसाय सुरू केला. पण दुर्दैवाने तो व्यवसाय फार काळ टिकू शकला नाही, त्या काळात त्यांनीं व्यवसायासाठी घेतलेल्या विविध कर्जांमुळे त्यांना खूप आर्थिक बोजादेखील सहन करावा लागला.

    संघर्षांतून सुरु केला यशाचा प्रवास (Success Story)

    त्यांनी नंतर अनेक छोटी मोठी कामं करून आपल्या मेहनतीच्या बळावर थेट जर्मनी गाठली आणि फेडको या कंपनीत ते रुजू झाले. फेडकोमधील नोकरी बलवंत यांना उद्योग आणि व्यवसायाचे तंत्र शिकवणारी ठरली. फेडको या जर्मन कंपनीसोबत काम करताना त्यांना उत्पादकता, गुणवत्ता नियंत्रण आणि उत्पादनांच्या साठवण व्यवस्थापनाबद्दलची माहिती मिळाली. फेडकोने काही काळानंतर व्यवसायातून बाहेर पडण्याचा निर्णय घेतला. यावेळी मात्र बलवंत यांनी परत स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्याचं ठरवलं. 1954 मध्ये त्यांनी आपल्या भावासह मुंबईच्या जेकब सर्कल येथे ‘Parekh Dyechem Industries‘ नावाने एक कंपनी स्थापन केली, जी औद्योगिक रसायने, रंगद्रव्य इमल्शन आणि रंगांचे उत्पादन आणि विक्री करत होती. ही त्यांची पहिली उद्योजकीय पायरी होती.

    फेविकॉलचा शोध (Invention of Fevicol)

    Pidilite Industries म्हणजेच पारेख डायकेम लाइट इंडस्ट्रीजने प्रथम औद्योगिक उत्पादनासाठी काम केलं , परंतु बलवंत यांना सुतारांच्या वापरासाठी एक नवीन उत्पादने तयार करण्याची संधी दिसली. सुतारांना कामासाठी लागणारे गोंद त्या काळात अनेकदा प्राण्यांच्या अवयवांपासून तयार होत असे, ज्यामुळे त्याच्या वापरात काही मर्यादा येत होत्या. यामुळे त्यांनी शाकाहारी म्हणजेच कोणत्याही प्राण्याची हत्त्या न करता गोंद तयार करण्याचा संकल्प केला. आपल्या जुन्या कंपनीच्या नावातला फेडको आणि कॉल म्हणजे गोंद हा जर्मन शब्द जोडून ‘Fevicol‘ नावाचा त्यांनी नवीन ब्रँड तयार केला. फेविकॉलची निर्मिती १९५९ सालापासून सुरु झाली. सुरुवातीला अपेक्षित असं यश त्यांना मिळालं नाही, मात्र फेविकॉलच्या उत्तम दर्जामुळे ते सुतारांच्या पसंतीस उतरू लागले.

    Fevicol Man एका वॉचमन च्या कल्पनेतून साकारलेला ब्रॅण्ड

    Fevicol Man:फेविकॉलने सुतारांचा बाजार कसा काबीज करावा यासाठी एक अभिनव योजना आखली. बलवंत यांनी “Fevicol Champions Club” नावाचा एक समुदाय निर्माण केला. या क्लबने सुतारांना फेविकॉल उत्पादनांची माहिती देऊन त्यांच कौशल्य आणि व्यवसाय अधिक सुधारण्यासाठी मदत केली. या समुदायात फक्त उत्पादनाबद्दल शिकवलं गेलं नाही, तर सुतारांना एकमेकांशी संवाद साधण्यासाठी आणि शिकण्यासाठी एक व्यासपीठ उपलब्ध करून दिलं. या मोहिमेमुळे फेविकॉलने त्या काळात देशभरातील ८०% पेक्षा जास्त सुतारांचा विश्वास प्राप्त केला.

    जाहिरात आणि व्यवसाय विस्ताराचे धोरण (Marketing Strategy)

    १९८९ मध्ये बलवंत पारेख यांनी फेविकॉलला एक सार्वत्रिक ब्रँड बनवण्याचा संकल्प केला. या उद्देशासाठी त्यांनी एक Advertising Strategy अवलंबली. “दम लगाके हैशा” आणि “फेविकॉल का मजबुत जोड़ है, टूटेगा नहीं” या प्रभावशाली स्लोगनद्वारे (Slogan) त्यांनी फेविकॉलला सर्वसामान्यांच्या वापरात आणलं. फेविकॉल केवळ सुतारांसाठी नाही, तर घराघरातील लोकांसाठी एक उपयोगी साधन बनले. या अनोख्या जाहिरातींमुळे फेविकॉलने भारतीय बाजारपेठेत एक विशेष स्थान प्राप्त केले आणि 20 वर्षांच्या आत अविश्वसनीय 70% Market Share मिळवला. या यशात, देशातील प्रत्येक दोन सुतारांपैकी एकाने फेविकॉल वापरण्यास सुरुवात केली.

    Fevicol Man: 1993 पर्यंत, Pidilite ने बॉम्बे स्टॉक एक्स्चेंजवर (BSE) IPO मध्ये प्रवेश केला, आणि सर्व काही ठीकटाक आणि सुरळीत असूनही बलवंत पारेख पूर्णपणे समाधानी नव्हते, कारण त्यांची इच्छा होती की फेविकॉल सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनाचा एक अविभाज्य भाग बनावं. ग्राहकांच्या मागणीनुसार, त्यांनी फेविकॉलचा Logo बदलून दोन जोडलेले हत्ती बनवले, जे एकता आणि शक्तीचे प्रतीक झाले. यामुळे फेविकॉल 30 ग्रॅमच्या ट्यूबमध्ये उपलब्ध झाला, त्याला प्रचंड लोकप्रियता मिळली.

    आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रसिद्धी मिळवत बलवंत पारेख यांनी २००६ पर्यंत फेविकॉलचा विस्तार केला, फेविकॉल ७१ देशांमध्ये पोहोचले. त्याच वेळी, M-Seal आणि Dr. Fixit सारखे अन्य ब्रँड्स देखील यशस्वीपणे लाँच करण्यात आले. बलवंत यांच्या नेतृत्वाखाली Pidilite Industries जवळजवळ २००० कोटी रुपयांच्या मूल्याची कंपनी बनली, ज्यामुळे फेविकॉलने भारतीय बाजारपेठेत एक वर्चस्व प्रस्थापित केलं.

    सामाजिक आणि शैक्षणिक कार्य (Philanthropy)

    बलवंत पारेख हे केवळ उद्योगातच नाही तर समाजकार्यात देखील सक्रिय होते. त्यांनी त्यांच्या मूळ गावी म्हणजेच महुवा येथे दोन शाळा, एक महाविद्यालय, आणि एक रुग्णालयाची स्थापना केली. त्यांना आपल्या संस्कृती आणि इतिहासाची प्रचंड आवड होती म्हणून त्यांनी ‘दर्शक फाउंडेशन’ (Darshak Foundation) या संस्थेची स्थापना केली, ही संस्था भारतीय सांस्कृतिक इतिहासावर संशोधन करते. बलवंत यांचे स्वतःचे एक खाजगी ग्रंथालय होते ज्यामध्ये शास्त्र, साहित्य, कायदा, मानसशास्त्र, आणि सामान्य ज्ञानाचे विविध ग्रंथ होते. त्यांनी ‘Balwant Parekh Centre for General Semantics and Other Human Sciences‘ या संस्थेची स्थापना करून, लोकांच्या शिक्षणासाठी आणि विज्ञानविषयक संशोधनासाठी एक ठोस पाऊल उचलले.

    मित्रांनो, बलवंत पारेख यांचा जीवनप्रवास आणि कार्य समाजासाठी प्रेरणादायी आहे. एका सामान्य व्यक्तीने जिद्द, मेहनत आणि सततची शिकण्याची तयारी याच्या जोरावर उद्योगजगताला नवी दिशा दिली. फेविकॉलचे माध्यमातून त्यांनी भारतीयांना एक असा ब्रँड दिला जो एकता, विश्वास, आणि अतूट बंधनाचे प्रतीक आहे. आजही बलवंत पारेख यांच्या योगदानाचे स्मरण त्यांच्या उद्योजकीय विचारसरणीतून आणि समाजसेवेच्या कार्यातून होते.

  • 5 Successful Habits : यशामागचं खरं रहस्य

    5 Successful Habits : यशामागचं खरं रहस्य

    5 Successful Habits: जर मी हे करू शकतो, तर मी ते केलंच पाहिजे..

    स्टीव्ह जॉब्स, बिल गेट्स, वॉरेन बफेट, रतन टाटा, एलोन मस्क, नेल्सन मंडेला, ओप्राह विन्फ्रे, मदर तेरेसा, महात्मा गांधी, लोकमान्य टिळक, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, छत्रपती शिवाजी महाराज, डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम  या आणि अशा अनेक व्यक्तींनी संपूर्ण मानवजातीवर त्यांच्या कार्यातून, कर्तृत्वातून खूप मोठा प्रभाव पडलेला आहे. या सर्वांनी त्यांच्या परीने मानवतेची सेवा करण्याचा प्रयत्न केला आहे.

    मित्रांनो जर तुम्ही स्व-विकास साधण्याचा प्रयत्न केला असेल, स्वत:ला घडवण्याचा प्रयत्न केला असेल, तर एक गोष्ट तुमच्या लक्षात आली असेल ती म्हणजे, “आपण जे विचार करतो, तेच विचार प्रत्यक्षात येतात”. मग हे असामान्य लोक नक्की कसा विचार करतात ज्यामुळे ते यशस्वी होतात ? सामान्य लोकांपेक्षा कोणत्या वेगळ्या गोष्टी हे लोक करतात ज्यामुळे मोठा बदल घडून येतो ?

    असामान्य लोकं नेहमीच समस्या सोडवण्याच्या वेगळ्या मार्गांचा आणि वेगळ्या पद्धतींचा शोध घेतात, नेहमीच्या साचेबद्ध विचारांमध्ये ते अडकत नाहीत आणि प्रत्येक संधी आणि आव्हानं नवीन दृष्टिकोनातून, वेगळ्या विचारातून  पाहतात.

    लेखक शिव खेरा म्हणतात .. 

    विजेते वेगळ्या गोष्टी करत नाहीत तर ते प्रत्येक गोष्ट वेगळेपणाने करतात. 

    आजच्या लेखात आपण असामान्य लोक सामान्य लोकांपेक्षा कोणत्या बाबतीत वेगळे असतात पाहूया : 

    1. कठोर मेहनत विरुद्ध मिळणारे यश :

    कुठलीही कृती करण्यापूर्वी सामान्य लोकांची प्रवृत्ती असते की, ते फक्त काम करण्यावर लक्ष  देतात. त्यातून होणाऱ्या परिणामांचा फारसा विचार करत नाहीत.

    टेस्ला कार रस्त्यावर आणण्यासाठी एलोन मस्कला अगणित अडथळ्यांना तोंड द्यावे लागले. तसेच ओप्रा विन्प्रेला तिचा टीव्हीवरील कार्यक्रम प्रचंड यशस्वी करण्यासाठी बरीच दिव्यं पार करावी लागली. पण त्यांचं लक्ष त्यांच्या मेहनतीपेक्षा त्यातून मिळणाऱ्या यशाकडे होतं आणि म्हणून ते यशस्वी झाले. Result कडे आपण जर लक्ष दिलं तर हातून घडणारी कृती ही चांगलीच घडणार आहे. 

    २. सकारात्मक दृष्टिकोन विरुद्ध नकारात्मक दृष्टिकोन :

    एखादं छोटं-मोठं अपयश आलं की सामान्य लोक लगेच खचून जातात आणि नकारात्मक विचार करतात. स्वतःच्या परिस्थितीला, नशिबाला दोष देत बसतात. याउलट असामान्य लोक अशा छोट्या-मोठ्या अपयशांनी घाबरून जात नाहीत,जरी एखादी अडचण आली तरी ते शांतपणे त्यावर मार्ग काढतात ; पण कारण नसताना तक्रारींचा पाढा वाचत बसत नाही. अपयश जरी आलं तरी त्याला अनुभव समजून ते त्यांचं काम करत राहतात आणि शेवटी त्यांना हवा असणारा परिणाम साधतात. तक्रारींपेक्षा त्यांना सातत्य आणि चिकाटी कायम अधिक महत्त्वाची वाटते.

    ३. मीच का ? विरुद्ध मीच का नाही ? :

    सामान्य लोक नेहमी विचार करतात की, “मीच का?”

    सगळं दुखः, सगळा त्रास माझ्याच वाट्याला का ? अपयशाचा आणि नकारांचा सामना नेहमी मलाच का करावा लागतो ? जगात बदल घडवण्याची जबाबदारी मीच का उचलावी ?

    याउलट असामान्य लोक विचार करतात, “मीच का नाही?”

    या जगात काहीतरी नवीन जन्माला घालणारा पहिला माणूस मीच का असू नये? लोकांचं जगणं सुसह्य करणारी एखादी गोष्ट मी का निर्माण करू नये? संकटांचा सामना करून, त्यावर उपाय शोधून मी ते उपाय इतरांशी शेअर का करू नयेत ? जर मी हे करू शकतो, माझ्यात ती क्षमता आहे तर मी ते केलंच पाहिजे.

    ४. नाही विरुद्ध हो :

    सामान्य लोकं एखाद्या गोष्टीला नकार देताना खूप विचार करतात की ती व्यक्ती माझ्या जवळची आहे, नात्यातील आहे, माझा मित्र आहे मी त्याच्या कामाला नाही कसं म्हणू..तो काय विचार करेल ..

    या उलट असामान्य लोकं त्यांच्या तत्त्वाविरुद्ध, इच्छेविरुद्ध एखादी गोष्ट होत असेल तर त्याला लगेच नकार देतात…. एखादी गोष्ट करण्याची त्यांची इच्छा नसेल किंवा त्यांना ते जमणार नसेल तर ते विनाकारण जबाबदारी घेत नाहीत

    ५.  उद्या विरुद्ध आज :

    सामान्य लोक चालढकल करण्यात पटाईत असतात, तर असामान्य लोक लगेच सुरुवात करण्यात. सामान्य लोक आजचं काम उद्यावर कसं ढकलता येईल, नंतर करता येईल का ? याचा विचार करतात, तर असामान्य लोक उद्याचं काम आजचं कसं करता येईल याचा विचार करतात.

    तुम्ही आजची कामं उद्यावर ढकलणं बंद करा आणि बघा काय चमत्कार होतो ते. उद्या 

    कल करे सो आज.. आज करे सो अभी ही असामान्य लोकांची वृत्ती असते. कधीही येत नाही. त्यामुळे सामान्य लोक अर्थपूर्ण आणि प्रभावी जीवनाऐवजी सामान्य जीवनच जगत राहतात.

    5 Successful Habits : यशामागचं खरं रहस्य

    तर मित्रांनो, जर तुम्हाला पटकन यशस्वी व्हायचं असेल तर खालील प्रश्न स्वतःला विचारा.

    • १. संपून मानवजातीवर मोठा परिणाम करू शकेल अशी कोणती गोष्ट मी करू शकतो ?
    • २. ती गोष्ट फक्त मीच का करू शकतो ?
    • ३. ती गोष्ट प्रत्यक्षात आणण्यासाठी मला आजपासूनच काय करायला पाहिजे ?
    • ४. माझ्या जीवनाचा अर्थ मला सापडला आहे का ?
    • ५. मला आयुष्यात का यशस्वी व्हायचं आहे ? आणि आता कसलाही विचार न करता सुरुवात करा. 

    कधीतरी केलेली सुरुवात ही कधीही न केलेल्या सुरुवातीपेक्षा कायम चांगलीच नाही का? 

    आणखी वाचा

  • CIBIL Score कमी आहे? या ५ सोप्या टिप्सने वाढवा तुमचा क्रेडिट स्कोर

    CIBIL Score कमी आहे? या ५ सोप्या टिप्सने वाढवा तुमचा क्रेडिट स्कोर

    CIBIL Score: तुम्हालाही तुमच्या स्वप्नातलं घर किंवा गाडी घ्यायची आहे पण कमी क्रेडिट स्कोरमुळे तुमची फाईल रिजेक्ट होतेय? तर हा व्हिडीओ तुमच्यासाठी आहे. आज मी तुम्हाला क्रेडिट स्कोर वाढवण्यासाठी भन्नाट टिप्स सांगणार आहे त्यामुळे व्हिडीओ शेवटपर्यंत बघा.

    घर, गाडी किंवा साधा मोबाईल खरेदी करताना सिबिल स्कोर विचारला जातो. तुझा सिबील स्कोर (CIBIL Score) किती आहे? चांगलं आहे कि खराब झालंय असे संवाद आपण अनेकदा ऐकतो पण तुम्हाला माहिते का हा सिबिल स्कोर नक्की वाढवायचा कसा? चला सांगते…

    १. पेमेंटमध्ये कधीही उशीर करू नका


    क्रेडिट स्कोर (CIBIL Score) वाढवण्याचा सर्वात सोपा मार्ग म्हणजे तुमच्या कर्जाचे हप्ते (EMI) आणि क्रेडिट कार्डची बिले वेळेवर भरा. अगदी एका दिवसाचा उशीर सुद्धा तुमचा स्कोर खाली आणू शकतो.

    २. क्रेडिट युटिलायझेशन रेशो तपासा (Credit Utilization Ratio)


    तुमच्या क्रेडिट कार्डची जेवढी मर्यादा आहे, त्यापैकी फक्त ३०% पर्यंतच वापर करण्याचा प्रयत्न करा. जर तुम्ही सतत पूर्ण लिमिट वापरत असाल, तर बँकांना तुम्ही ‘क्रेडिट हंग्री’ आहात असे वाटते.

    ३. एकाच वेळी अनेक कर्जांसाठी अर्ज करू नका


    जेव्हा तुम्ही वारंवार कर्जासाठी चौकशी करता, तेव्हा बँका तुमचा क्रेडिट रिपोर्ट तपासतात, ज्याला Hard Inquiry म्हणतात. यामुळे तुमचा स्कोर काही पॉइंट्सने कमी होऊ शकतो.

    ४. जुन्या क्रेडिट अकाउंटचे महत्त्व


    तुमचे जुने क्रेडिट कार्ड किंवा जुनी कर्जे बंद करण्यापूर्वी विचार करा. कारण तुमच्या क्रेडिट इतिहासाचा कालावधी जेवढा जास्त, तेवढा तुमचा स्कोर चांगला राहण्यास मदत होते.

    CIBIL Score कमी आहे? या ५ सोप्या टिप्सने वाढवा तुमचा क्रेडिट स्कोर

    ५. क्रेडिट रिपोर्टमधील चुका सुधारा


    वर्षातून किमान एकदा तुमचा क्रेडिट रिपोर्ट तपासा. कधीकधी बँकांच्या चुकीमुळे तुमच्या नावावर चुकीची माहिती दिसते. अशा चुका दुरुस्त करून घेतल्यास क्रेडिट स्कोर लगेच सुधारतो.

    तुम्हीही या टिप्स फॉलो केल्या तर तुमच्या खराब झालेला सिबिल स्कोर नक्कीच वाढेल. लक्षात ठेवा सिबिल स्कोर (CIBIL Score) वाढवण्याची प्रक्रिया एका दिवसात पूर्ण होत नाही त्यासाठी तुमची आर्थिक शिस्त महत्वाची आहे. तुम्हाला ही माहिती कशी वाटली कमेंटमध्ये नक्की सांगा.

    आणखी वाचा:

  • 2 Rupee Doctor: 50 वर्षापासून 2 रुपयांत ट्रीटमेंट करणाऱ्या गरिबांच्या डॉक्टरची गोष्ट

    2 Rupee Doctor: 50 वर्षापासून 2 रुपयांत ट्रीटमेंट करणाऱ्या गरिबांच्या डॉक्टरची गोष्ट

    2 Rupee Doctor: एका यंत्रवत होत चाललेल्या समाजात, जिथे आरोग्यसेवा ही केवळ नफा मिळवण्याचे साधन झाली आहे, अशा काळात माणुसकीच्या मूल्यांची मशाल उंचावणारा एक देवमाणूस म्हणजे डॉक्टर. ए. के. रायरू गोपाल. (Dr. A.K. Rairu Gopal) त्यांची समाजसेवेची प्रेरणादायी गाथा आज आपण या लेखातून जाणून घेऊया.

    प्रारंभिक जीवन

    डॉक्टर गोपाल यांचा जन्म केरळ मध्ये झाला. लहानपणापासूनच अत्यंत हुशार. त्यांना समाजसेवेची आवड. हीच समाजसेवेची तळमळ त्यांनी वैद्यकीय शिक्षण घेताना आणि डॉक्टर झाल्यावरही टिकवून ठेवली. डॉक्टर म्हणून त्यांनी केवळ व्यवसाय नाही, तर सेवा हेच ध्येय ठेवले. कदाचित आपल्या जन्माचे प्रयोजन काय ? हे त्यांनी आधीच ओळखले असावे !

    सेवा हीच पूजा

    डॉ. गोपाल यांचं जीवन म्हणजे केवळ वैद्यकीय सेवा नव्हे, तर मानवतेचा मंत्र जपणारी एक अविरत तपश्चर्या होती. त्यांच्या क्लिनिकमध्ये आलेल्या रुग्णांकडून त्यांनी केवळ २ रुपये घेतले. ज्यांच्याकडे तेही नव्हते, त्यांना मोफत औषधं दिली. आर्थिक गणितांपलीकडे जाऊन त्यांनी माणूस म्हणून माणसाची सेवा केली.

    डॉक्टर गोपाल म्हणायचे, “आजारी माणसाच्या चेहऱ्यावरचा त्रास कमी करणं हेच माझं खरं समाधान आहे.”

    घर म्हणजे दवाखाना, दवाखाना म्हणजे घर

    त्यांचं क्लिनिक कोणतंही आलिशान ठिकाण नव्हतं. त्यांच्या स्वतःच्या घरातील एक खोली  तीच रुग्णांसाठी आश्रयस्थान होती. पहाटे ४ वाजल्यापासून ते दुपारी ४ पर्यंत तिथं उपचार करायचे. एखाद्या हॉस्पिटलच्या शिस्तबद्ध वेळा नव्हत्या, पण त्यांचा शिस्तबद्ध माणुसकीचा तास चालूच असायचा. शेकडो रुग्ण दररोज त्यांच्याकडे उपचारासाठी यायचे.

    त्यांनी ५० वर्षांच्या कारकीर्दीत १८ लाखांहून अधिक रुग्णांची सेवा केली.त्यांची सेवा वृत्ती असंख्य रुग्णांसाठी आधार होती. लोक त्यांच्या जवळ औषधासाठीच नाही, तर प्रेमासाठी जात होते. त्यांच्या या सेवाभावी कर्तृत्वामुळे लोकांनी त्यांचे नाव आदराने घेतलं, “दोन रुपयांचा डॉक्टर”.

    डॉ. गोपाल यांच्यासारखी माणसं आपल्याला माणुसकीवर विश्वास ठेवायला शिकवतात. आयुष्यभर प्रसिद्धीची किंवा कोणत्याही पुरस्काराची अपेक्षा न ठेवता डॉक्टर गोपाल यांनी रुग्णसेवा केली. समाजाचा खरा आदर्श कोण असावा याचं उत्तर त्यांनी त्यांच्या कृतिशील जीवनाने दिलं.

    स्वातंत्र्यवीर सावरकर म्हणतात, ” देहाकडून देवाकडे जाताना मध्ये देश लागतो आणि आपण त्या देशाचे देणे लागतो. ” त्यांच्या या उक्तीला परिपूर्णता दिली ती डॉक्टर गोपाळ लक्ष्मी यांच्या कार्याने !

    डॉक्टर गोपाल म्हणजे समाजाप्रती समर्पणाचे प्रतीक!

    आणखी वाचा

  • Divya Deshmukh : दिव्यानं कसा जिंकला बुद्धिबळाचा वर्ल्ड कप?

    Divya Deshmukh : दिव्यानं कसा जिंकला बुद्धिबळाचा वर्ल्ड कप?

    Divya Deshmukh :असं म्हणतात, की चपळ बुद्धिमत्ता, कष्टाची तयारी आणि सातत्य असलं, तर कोणतीही गोष्ट अशक्य राहत नाही. याचं जिवंत उदाहरण म्हणजे कु. दिव्या देशमुख .फिडे महिला बुद्धिबळ विश्वचषक स्पर्धेत विश्वविजेतेपद पटकावणारी भारताची पहिली महिला ग्रँडमास्टर.

    वयाच्या सहाव्या वर्षीच तिच्या हातात बुद्धिबळाची पट होती, ज्या वयात इतर मुलं खेळण्यांत गुंग असतात, त्या वयात तिने डाव-प्याद्यांची शाळा सुरू केली. बुद्धिबळासारखा गुंतागुंतीचा खेळ सोबत ठेवत ती सातत्याने पुढे जात राहिली. या वाटचालीत तिला अनेक अडथळे आले, पण ती कधीही थांबली नाही, डगमगली नाही. तिच्या हाच संघर्षमय पण प्रेरणादायी प्रवास आपण आजच्या लेखात जाणून घेऊया. 

    प्रारंभिक आयुष्य 

    दिव्या देशमुख हिचा जन्म ९ डिसेंबर २००५ रोजी नागपूर येथे झाला. तिचे आई-वडील दोघेही वैद्यकीय क्षेत्रात काम करत असल्यामुळे घरात अभ्यासाचे चांगले वातावरण होते. दिव्या लहानपणापासूनच अभ्यासात हुशार होती. तिच्या मोठ्या बहिणीला बॅडमिंटनची आवड होती, त्यामुळे दिव्यालाही सुरुवातीला त्या खेळात रस वाटू लागला. मात्र तिच्या पालकांना वाटत होते की, दिव्याने बुद्धिबळ खेळावे.

    त्यामुळे त्यांनी तिला लहान वयातच नागपूरमधील एका नामांकित बुद्धिबळ अकॅडमीत प्रवेश करवून दिला.  तिथूनच तिच्या बुद्धिबळ प्रवासाला सुरुवात झाली. लहान वयातच बुद्धिबळातील तिची चमक दिसू लागली आणि हळूहळू ती या खेळात पारंगत होत गेली.

    बुद्धिबळाकडे यशस्वी वाटचाल 

    २०१२ मध्ये पॉंडिचेरी येथे अंडर – ७ पहिले राष्ट्रीय सुवर्णपदक मिळवत दिव्याच्या प्रवासाची सुवर्ण सुरुवात झाली. पुढच्याच वर्षी इराणमध्ये आशियाई अंडर – ८ गटात स्पर्धेत विजेतेपद मिळवून तिने खऱ्या अर्थाने आंतरराष्ट्रीय स्तरावर तिची ओळख निर्माण केली. पुढे ती सर्वात कमी वयाची वुमन फिडे मास्टर ठरली. २०१४ मध्ये डर्बन येथे अंडर – १० वर्ल्ड चॅम्पियनशिप जिंकताना ती भारतीय बुद्धिबळाच्या आशा – आकांक्षांचे प्रतीक बनली. आजवरच्या कारकिर्दीत तिने भारताचे तब्बल ४० वेळा प्रतिनिधित्व करत २३ सुवर्ण, ७ रौप्य व ५ कांस्य अशी ३५ पदकांची श्रीमंती मिळवली. २०२० मध्ये फिडेच्या ऑनलाईन ऑलिम्पियाडमध्ये भारताच्या विजयी संघात सहभागी होऊन देशाची ताकद दाखवली. २०२३ मध्ये आंतरराष्ट्रीय मास्टर पदवी प्राप्त करून आपले पाय आणखी मजबुत केले आणि अखेर २०२५ मध्ये वयाच्या अवघ्या १९ व्या वर्षी भारताची ८८ वी ग्रँडमास्टर म्हणून इतिहास रचला.

    कोनेरू हम्पी, हरिका द्रोणावल्ली आणि वैशाली रमेशबाबू यांच्या पावलांवर पाऊल  ठेवत भारताची ग्रँडमास्टर म्हणून तिचे नाव सुवर्ण अक्षरात कोरले. तिच्या या ऐतिहासिक विजयाने ती केवळ भारतीय नव्हे तर जागतिक बुद्धिबळातील एक उज्ज्वल भविष्य असल्याचे सिद्ध झाले. 

    ते म्हणतात ना, “मंजिले उन्हीं को मिलती हैं ,जिनके सपनों में जान होती हैं , पंखों से कुछ नहीं होता हौसलों से उड़ान होती हैं।”  या उत्कीला दिव्याच्या या यशोगाथेने सिद्ध केले. दिव्याचा विजय केवळ एक स्पर्धा जिंकण्यापुरते मर्यादित नसून आपल्या पिढीला प्रेरणा देणारा आहे.तिचा हा प्रवास आपल्याला शिकवतो की , प्रचंड इच्छाशक्ती , कार्याप्रती समर्पण आणि चिकाटीच्या बळावर प्रत्येक गोष्ट साध्य करता येते. 

    क्षेत्र कोणतंही असो, भारतीय महिला रणांगण गाजवतेच !      

    आणखी वाचा

  • Paris Olympics 2024: वडिलांनी कर्ज काढलं आणि मुलाला खेळण्यासाठी प्रोत्साहित केलं!

    Paris Olympics 2024: वडिलांनी कर्ज काढलं आणि मुलाला खेळण्यासाठी प्रोत्साहित केलं!

    Paris Olympics 2024: आज आपण एका अशा खेळाडूबद्दल माहिती जाणून घेणार आहोत. तो खेळाडू म्हणजे भारताला पॅरिस ऑलिंपिकमध्ये 50 मीटर रायफल, थ्री पोजिशन प्रकारात कांस्य पदक मिळवून देणारा स्टार! .स्वप्निल कुसळे (Swapnil Kusale)

    कोल्हापूरच्या कांबळवाडीत ६ ऑगस्ट १९९५ रोजी स्वप्निलचा जन्म झाला, स्वप्निलचे वडील हे पेशाने शिक्षक, तर आई गावच्या सरपंच आहेत.

    २०१५ वर्ष खऱ्या अर्थाने स्वप्नीलसाठी टर्निंग पॉईंट ठरलं, कारण याच वर्षी त्याने ऑलिंपिक पदक विजेता गगन नारंगला हरवून राष्ट्रीय स्तरावर सुवर्ण पदक मिळवलं आणि याच वर्षी एशियन CHAMPIONSHIP मध्ये गोल्ड मेडलसुद्धा जिंकलं. याच यशाच्या जोरावर त्याला भारतीय रेल्वेने टीसीची नोकरी दिली. मात्र प्रवास अजून संपला नव्हता. स्वप्निलने आपली मेहनत दुप्पट केली आणि २०१७ च्या कॉमनवेल्थ गेममध्ये ब्रॉंझ मेडल पटकवलं. नॅशनल  CHAMPIONSHIP मध्ये गोल्ड आणि २०२२ च्या वर्ल्डकपमध्ये त्याचं विजेतेपद थोडक्यात हुकलं. मात्र त्या कामगिरीच्या बळावर त्याने पॅरिस ऑलिम्पिकमध्ये आपली एन्ट्री निश्चित केली आणि  मेडल जिंकून त्याने  महाराष्ट्राचा ७२ वर्षांचा ऑलम्पिक मेडलचा दुष्काळ संपवला.

    नेमबाजी हा अत्यंत खर्चिक खेळ आहे. रायफल आणि इतर उपकरणांवर खूप खर्च येतो आणि सरावात वापरल्या जाणाऱ्या गोळ्याही महागड्या असतात. एकेकाळी, स्वप्निलला सरावासाठी गोळ्या खरेदी करण्यास पैसे नव्हते, पण त्याच्या वडिलांनी कर्ज घेत स्वप्निलला खेळण्यासाठी प्रोत्साहित केलं.

    स्वप्निलच्या इंस्टाग्राम बायोमधील एक वाक्य सध्या विशेष चर्चेत आहे: “वेड लागल्याशिवाय इतिहास घडत नाही” – हे वाक्य त्याच्या अथक प्रयत्नांचे आणि धाडसाचे प्रतीक आहे. आता हे वाक्य सोशल मीडियावर चांगलंच व्हायरल झालं आहे.

    जागतिक स्तरावर संपूर्ण देशाची मान उंचावणाऱ्या स्वप्निलला नवी अर्थक्रांती सलाम करते. तुम्हाला ही माहिती कशी वाटली आम्हाला नक्की कळवा आणि अशाच प्रेरणादायी माहितीसाठी आम्हाला फॉलो नक्की करा. धन्यवाद!

    आणखी वाचा:

  • Seed Treatment : कमी खर्चात अधिक उत्पादन मिळवण्याचा मंत्र

    Seed Treatment : कमी खर्चात अधिक उत्पादन मिळवण्याचा मंत्र

    कोणतेही पीक लावताना आपण जशी जमिनीची पूर्व मशागत करतो, त्याचप्रमाणे पिकामध्ये येणाऱ्या किडीचे व रोगांचे प्रतिबंधात्मक नियोजन करणे हे समृद्ध उत्पादनासाठी आवश्यक असते. शेतीमध्ये पीक संरक्षण म्हंटले की, शेतकऱ्यांच्या डोळ्यांसमोर फक्त उभ्या पिकावरील फवारणी येते. मात्र, पीक संरक्षणामध्ये जेवढे महत्त्व फवारणीला दिले जाते, त्यापेक्षा कितीतरी अधिक महत्त्व ‘बीजप्रक्रियेला’ (Seed Treatment) देणे गरजेचे आहे. आजच्या या विशेष लेखात आपण बीजप्रक्रियेची संकल्पना, तिची आवश्यकता आणि आधुनिक पद्धतींची सविस्तर माहिती घेणार आहोत.

    बीजप्रक्रिया म्हणजे नक्की काय?

    बियाणांचे किड व रोगांपासून संरक्षण व्हावे, बियाणांची उगवणक्षमता सुधारावी आणि रोपांची जोमदार वाढ व्हावी, यासाठी पेरणीपूर्वी बियाणांवर जी प्रक्रिया केली जाते, तिला “बीजप्रक्रिया” म्हणतात. यामध्ये हलके, किडके आणि रोगट बियाणे वेगळे करून निरोगी बियाण्यांवर कीटकनाशके, उपयुक्त बुरशीनाशके, जिवाणू संवर्धक किंवा संजीवकांचा (Pesticides, useful fungicides, bacteriostatics or biocides) लेप लावला जातो. ही लागवडीपूर्वी करावयाची एक अत्यंत सोपी, स्वस्त पण अत्यंत प्रभावी प्रक्रिया आहे.

    पीक उत्पादनात बीजप्रक्रियेचे अनन्यसाधारण महत्त्व

    पिकांवरील बऱ्याच रोगांना कारणीभूत असलेले सूक्ष्मजीव हे बियाणांद्वारे किंवा मातीतून पसरतात. एकदा रोगट बी उगवून आले की, त्यावरील रोगांचे नियंत्रण करणे अत्यंत खर्चिक आणि अवघड होते. बीजप्रक्रियेमुळे या समस्येचे निराकरण सुरुवातीलाच होते.

    सुरुवातीच्या काळातील संरक्षण: बियाणे जमिनीत पेरल्यानंतर त्याला जमिनीतील वाळवी (Termites), हुमणी (White Grub) किंवा इतर किडींपासून धोका असतो. बीजप्रक्रिया बियाणांभोवती एक सुरक्षित कवच तयार करते.

    उगवणक्षमता आणि जोम: योग्य प्रक्रिया केलेले बियाणे प्रतिकूल परिस्थितीतही (कमी किंवा जास्त ओलावा) एकसारखे उगवते. यामुळे रोपांची रोगप्रतिकार शक्ती वाढते आणि पीक जोमदार येते.

    नत्र स्थिरीकरण (Nitrogen Fixation): जिवाणू संवर्धकाची प्रक्रिया केल्यामुळे जमिनीतील नत्राचे स्थिरीकरण होते, ज्यामुळे पिकाला नैसर्गिकरीत्या अन्नद्रव्ये उपलब्ध होतात.

    बीजप्रक्रियेचे बहुआयामी फायदे

    शेतीमध्ये गुंतवणूक कमी आणि उत्पादन जास्त मिळवण्यासाठी बीजप्रक्रिया हा सर्वोत्तम पर्याय आहे.

    बुरशीजन्य रोगांचे (Fungal diseases) नियंत्रण: मातीतून उद्भवणाऱ्या मर रोग, मूळकुजव्या यांसारख्या रोगांची लागण बीजप्रक्रियेमुळे मोठ्या प्रमाणात रोखता येते.

    खतांची बचत: जिवाणू संवर्धकाच्या (Bacterial culture) वापरामुळे पिकाची मुळे कार्यक्षम होतात, परिणामी रासायनिक खतांमध्ये २५-३० टक्क्यांपर्यंत बचत होऊ शकते.

    खर्च कपात: पीक संरक्षणासाठी नंतर कराव्या लागणाऱ्या महागड्या फवारण्यांचा खर्च बीजप्रक्रियेमुळे लक्षणीयरीत्या कमी होतो.

    साठवणुकीत संरक्षण: प्रक्रिया केलेले बियाणे साठवणगृहातही कीड आणि बुरशीपासून सुरक्षित राहते.

    मशागतीचा खर्च कमी: पीक एकसारखे आणि जोमदार वाढल्यामुळे मशागतीच्या कामात सुसूत्रता येते.

    बीजप्रक्रियेचा क्रम (FIR पद्धत)

    बीजप्रक्रिया करताना ती एका ठराविक क्रमाने करणे तांत्रिकदृष्ट्या महत्त्वाचे असते. याला कृषी विज्ञानात ‘FIR’ पद्धत म्हणतात:

    • F (Fungicide): सर्वप्रथम बुरशीनाशकाची प्रक्रिया करावी.
    • I (Insecticide): त्यानंतर कीटकनाशकाची प्रक्रिया करावी.
    • R (Rhizobium/Bio-fertilizers): सर्वात शेवटी जिवाणू संवर्धकाची प्रक्रिया करावी.

    बीजप्रक्रियेमध्ये घ्यायची खबरदारी

    बीजप्रक्रिया ही रासायनिक आणि जैविक प्रक्रिया असल्याने शेतकऱ्यांनी खालील काळजी घेणे आवश्यक आहे:

    औषधांचे प्रमाण: बियाणाच्या वजनानुसार औषधाचे प्रमाण तंतोतंत वापरावे. औषध बियाणाला सर्व बाजूंनी सारखे लागेल याची काळजी घ्यावी.

    वाळवणे: प्रक्रिया केलेले बियाणे कधीही उन्हात वाळवू नये. ते थंड आणि कोरड्या जागी सावलीत वाळवूनच पेरावे.

    हवाबंद पॅकिंग नको: प्रक्रिया केलेले ओले बियाणे लगेच हवाबंद डब्यात किंवा प्लास्टिक पिशवीत भरू नये, यामुळे बियाणे सडू शकते.

    वैयक्तिक सुरक्षा: रासायनिक औषधे विषारी असल्याने प्रक्रिया करताना हातमोजे, डोळ्यांना चश्मा आणि नाकाला रुमाल किंवा मास्क वापरावा. शरीराचा औषधांशी थेट संपर्क येणार नाही याची काळजी घ्यावी.

    विषबाधा टाळणे: प्रक्रिया केलेले बियाणे चुकूनही खाण्यासाठी वापरू नये आणि लहान मुलांपासून दूर ठेवावे.

    बीजप्रक्रिया ही शेतीतील एक “विमा” (Insurance) पॉलिसीसारखी आहे. जी सुरुवातीला अत्यंत कमी खर्चात आपल्या पिकाला भविष्यातील मोठ्या संकटांपासून वाचवते. जर शेतकऱ्यांनी बीजप्रक्रियेचा हा “गनिमी कावा” ओळखला, तर निश्चितच उत्पादनात वाढ आणि खर्चात घट होण्यास मदत होईल. आधुनिक शेतीमध्ये तंत्रज्ञानाचा वापर करताना बीजप्रक्रियेसारख्या मूलभूत गोष्टींकडे लक्ष देणे, हेच समृद्ध शेतीचे गुपित आहे.

    तुम्हाला ही माहिती उपयुक्त वाटली का?

    शेतीविषयक अशाच तांत्रिक आणि वास्तववादी माहितीसाठी, तसेच आधुनिक शेतीचे नवनवीन प्रयोग जाणून घेण्यासाठी आमच्या वेबसाईटला बुकमार्क (Bookmark) करा. तुमच्या शेतीविषयक शंका किंवा अनुभव खाली कमेंट बॉक्समध्ये नक्की कळवा. समृद्ध शेतीच्या प्रवासात आमच्यासोबत राहण्यासाठी पुन्हा नक्की भेट द्या!

    आणखी वाचा

  • 7 Profit Strategies: प्रत्येक उद्योजकासाठी

    7 Profit Strategies: प्रत्येक उद्योजकासाठी

    7 Profit Strategies: व्यवसाय सुरू करणे ही एक साहसी गोष्ट आहे, पण तो टिकवून नफ्यात चालवणे ही खरी कसोटी असते. २०२६ च्या या वेगवान आणि स्पर्धात्मक काळात केवळ कष्टाने काम करून चालणार नाही, तर तुम्हाला ‘स्मार्ट’ आणि ‘डेटा-ड्रिव्हन’ निर्णय घ्यावे लागतील. अनेकदा व्यवसाय मोठा दिसतो, पण प्रत्यक्षात मालकाच्या हातात नफा कमी उरतो. तुमचा छोटा किरकोळ व्यवसाय असो वा मोठा कारखाना, खालील सात धोरणे तुमच्या निव्वळ नफ्यात (Net Profit) लक्षणीय वाढ करू शकतात.

    १. बार्गेनिंग आणि स्ट्रॅटेजिक सोर्सिंग (Bargaining & Sourcing)

    नफा वाढवण्याचा पहिला आणि मूलभूत नियम म्हणजे ‘खरेदी करतानाच नफा कमावणे’. तुम्ही कच्चा माल किंवा विक्रीसाठी लागणाऱ्या वस्तू जितक्या कमी किमतीत मिळवाल, तितका तुमचा ‘प्रॉफिट मार्जिन’ (नफ्याची टक्केवारी) वाढेल.

    बार्गेनिंग कौशल्य: पुरवठादारांशी केवळ दरासाठी न भांडता, ‘व्हॉल्यूम डिस्काउंट’ (मोठ्या प्रमाणात खरेदीवर सवलत) किंवा ‘दीर्घकालीन कंत्राटा’वर चर्चा करा.

    २०२६ अपडेट: आता अनेक उद्योजक ‘ग्रुप बाइंग’ (Group Buying) मॉडेल वापरत आहेत. यामध्ये एकाच क्षेत्रातील छोटे व्यावसायिक एकत्र येऊन मोठ्या प्रमाणात खरेदी करतात, ज्यामुळे त्यांना कॉर्पोरेट कंपन्यांप्रमाणेच स्वस्त दरात माल उपलब्ध होतो. पुरवठादारांशी संबंध सुधारणे हे केवळ पैशांची बचत नाही, तर संकटाच्या काळात कच्च्या मालाचा पुरवठा सुनिश्चित करणे देखील आहे.

    २. एआय आणि कर्मचाऱ्यांची कार्यक्षमता (AI & Employee Efficiency)

    कर्मचारी हे व्यवसायाचा कणा असतात, पण जर त्यांचे व्यवस्थापन नीट नसेल तर तो व्यवसायावरचा मोठा बोजा ठरू शकतो. २०२६ मध्ये मानवी श्रमाचा आणि वेळेचा खर्च वाढला आहे. अशा वेळी कर्मचाऱ्यांची कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी तंत्रज्ञानाचा वापर करणे अपरिहार्य आहे.

    कामाची गती: कर्मचाऱ्यांच्या दैनंदिन कामात एआय (AI) टूल्सचा वापर केल्यास त्यांची उत्पादकता ४० टक्क्यांनी वाढू शकते. उदाहरणार्थ, हिशोब ठेवण्यासाठी किंवा ग्राहकांना उत्तरे देण्यासाठी चॅटबॉट्सचा वापर केल्यास कर्मचाऱ्यांचा वेळ वाचतो आणि ते अधिक महत्त्वाच्या कामांवर लक्ष देऊ शकतात.

    प्रशिक्षण: कर्मचाऱ्यांना वेळोवेळी मार्गदर्शन आणि नवीन तंत्रज्ञानाचे प्रशिक्षण द्या. जेव्हा कर्मचाऱ्यांना व्यवसायाचे उद्दिष्ट समजते, तेव्हा ते अधिक जबाबदारीने काम करतात. लक्षात ठेवा, एक कार्यक्षम कर्मचारी हा व्यवसायाचा वाचलेला मोठा पैसा असतो.

    ३. पुरवठा साखळीचे डिजिटल मॅपिंग (Supply Chain Optimization)

    वितरण साखळीत (Supply Chain) होणारा थोडासा विलंब देखील तुमच्या नफ्यावर मोठा घाला घालू शकतो. कच्चा माल वेळेत न मिळणे किंवा वाहतूक खर्च अनपेक्षितपणे वाढणे यामुळे उत्पादनाची अंतिम किंमत वाढते आणि नफा कमी होतो.

    स्मार्ट लॉजिस्टिक: २०२६ मध्ये ‘रिअल-टाइम ट्रॅकिंग’ आणि ‘प्रेडिक्टिव्ह ॲनालिसिस’चा वापर करून तुम्ही माल वाहतुकीचा खर्च २० टक्क्यांपर्यंत कमी करू शकता. थेट उत्पादकांकडून माल घेण्याचा प्रयत्न करा, जेणेकरून मध्यस्थांचे कमिशन वाचेल. तसेच, गोदामाचे (Warehouse) व्यवस्थापन सुधारल्यास मालाची नासाडी कमी होते, जो थेट नफ्यात जमा होणारा फायदा आहे.

    ४. उत्पादन प्रक्रियेत आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर

    जास्तीत जास्त उत्पादन, कमीत कमी कचरा (Waste) आणि कमी वेळ हे सूत्र नफा वाढवण्यासाठी सिद्ध झाले आहे. यासाठी तुमच्या उत्पादन प्रक्रियेत (Production Process) सुधारणा करणे आवश्यक आहे.

    ऑटोमेशन: पॅकेजिंग, सॉर्टिंग किंवा हिशोब यांसारख्या कामांसाठी स्वयंचलित यंत्रांचा वापर करा. यामुळे मानवी चुका (Human Errors) कमी होतात आणि उत्पादनाची गुणवत्ता सुधारते.

    ऊर्जा बचत: जुन्या मशीन्स जास्त वीज वापरतात. २०२६ मध्ये ऊर्जेचे दर वाढल्यामुळे, आधुनिक ‘एनर्जी-एफिशिएंट’ मशीनमध्ये केलेली गुंतवणूक दीर्घकाळात मोठा नफा मिळवून देते. यंत्रसामग्रीची नियमित देखभाल केल्यास ऐन वेळी होणारे ब्रेकडाऊन टाळता येतात आणि उत्पादनातील खंड थांबतो.

    ५. उत्पादन खर्च आणि उधळपट्टीवर नियंत्रण (Cost Reduction)

    प्रत्येक उत्पादनाच्या निर्मितीमध्ये होणाऱ्या खर्चाचा (Cost of Goods Sold) बारकाईने आढावा घेणे गरजेचे आहे. गुणवत्तेशी तडजोड न करता खर्च कसा कमी करता येईल, यावर लक्ष द्या.

    सूक्ष्म ऑडिट: कागद, वीज, पाणी किंवा कच्चा माल यांची उधळपट्टी थांबवा. ‘इनव्हेंटरी मॅनेजमेंट’ सुधारून गरजेपेक्षा जास्त साठा करून ठेवणे टाळा, कारण साठवलेल्या मालामध्ये तुमचे भांडवल अडकून पडते (Dead Capital).

    पर्यायी स्रोत: जर एखादा दुसरा पुरवठादार तशीच गुणवत्ता कमी किमतीत देत असेल, तर त्याचा विचार करा. मात्र, खर्च कमी करताना उत्पादनाच्या दर्जावर परिणाम होऊ देऊ नका, अन्यथा दीर्घकाळात तुम्ही ग्राहक गमावू शकता.

    ६. उधारी आणि रोख प्रवाह व्यवस्थापन (Cash Flow Management)

    व्यवसायातील नफा कागदावर दिसण्यापेक्षा तो प्रत्यक्ष बँक खात्यात असणे महत्त्वाचे आहे. थकित उधारी ही व्यवसायाला लागलेली वाळवी आहे.

    कडक नियम: ग्राहकांना उधारी देताना ठराविक मर्यादा ठरवा. ५०% ॲडव्हान्स आणि उरलेले पैसे १५ ते ३० दिवसात देण्याची अट ठेवा. जे ग्राहक वेळेवर पैसे देतात त्यांना ‘कॅश डिस्काउंट’ देऊन प्रोत्साहित करा.

    डिजिटल वसुली: २०२६ मध्ये ऑटोमेटेड पेमेंट रिमाइंडर्सचा वापर करा. वसुलीची प्रक्रिया जितकी पारदर्शक आणि वेगवान असेल, तितकी व्यवसायाची आर्थिक स्थिती मजबूत राहील. रोख प्रवाह (Cash Flow) सुरळीत असल्यास तुम्हाला नवीन संधींचा फायदा घेता येतो.

    ७. कर्ज आणि व्याजाचे स्मार्ट नियोजन (Debt Restructuring)

    अनेक उद्योजक व्यवसायासाठी कर्ज घेतात, पण त्याचे व्याज त्यांच्या नफ्याचा मोठा भाग खाऊन टाकते.

    व्याजदर कमी करा: जर तुम्ही पूर्वी महागड्या दराने कर्ज घेतले असेल, तर २०२६ मधील ‘बॅलेन्स ट्रान्सफर’ सुविधा वापरून कमी व्याजदराच्या कर्जात ते रूपांतरित करा. अनावश्यक कर्ज घेणे टाळा आणि कर्जाचे हप्ते कधीही चुकू देऊ नका. विलंबाने भरलेल्या हप्त्यांवर लागणारा दंड आणि वाढलेले व्याज नफ्यात मोठी घट करते.

    भांडवल नियोजन: व्यवसायातील उत्पन्नाचा काही भाग राखीव ठेवा (Reserve Fund), जेणेकरून आपत्कालीन स्थितीत पुन्हा कर्ज घेण्याची वेळ येणार नाही.

    नफा वाढवणे ही केवळ एक कृती नसून ती एक सातत्यपूर्ण आणि शिस्तबद्ध प्रक्रिया आहे. योग्य खरेदी, कार्यक्षम कर्मचारी, तंत्रज्ञानाचा वापर आणि कडक आर्थिक नियोजन या चार खांबांवर व्यवसायाचा नफा अवलंबून असतो. २०२६ च्या या नवीन युगात जुन्या पद्धती बदलून आधुनिक दृष्टिकोन स्वीकारणारे उद्योजकच खऱ्या अर्थाने यशस्वी होतील. लक्षात ठेवा, वाचवलेला एक रुपया हा कमावलेल्या दोन रुपयांच्या बरोबरीचा असतो!

    तुम्हाला तुमच्या व्यवसायाचा नफा वाढवण्यासाठी विशिष्ट धोरण किंवा बिझनेस प्लॅन हवा आहे का? किंवा तुम्हाला ‘सरकारी सबसिडी’ आणि ‘लघू उद्योग कर्जा’बद्दल माहिती हवी आहे का? कमेंट्समध्ये नक्की कळवा! अशाच नाविन्यपूर्ण व्यावसायिक टिप्ससाठी आमच्या पुढच्या लेखाची वाट पाहा आणि वाचत राहा!

    आणखी वाचा

  • Demat Account Transfer Guide 2026: शुल्क, प्रक्रिया आणि नियम

    Demat Account Transfer Guide 2026: शुल्क, प्रक्रिया आणि नियम

    Demat Account Transfer Guide 2026: शेअर बाजारात गुंतवणूक करताना अनेकदा आपण एका ब्रोकरकडून दुसऱ्या ब्रोकरकडे जाण्याचा विचार करतो. याचे कारण ब्रोकरेज चार्जेस कमी करणे असो किंवा नवीन ब्रोकरच्या प्रगत तंत्रज्ञानाचा लाभ घेणे असो; डीमॅट खात्यातील शेअर्स ट्रान्सफर करणे आता पूर्वीपेक्षा कितीतरी पतीने सोपे आणि सुरक्षित झाले आहे. १ एप्रिल २०२६ पासून लागू झालेल्या सेबीच्या नवीन मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, ही प्रक्रिया आता अधिक पारदर्शक झाली आहे.

    डीमॅट खाते ट्रान्सफर का करावे? ( How to transfer a Demat account?)

    गुंतवणूकदार आपले शेअर्स एका खात्यातून दुसऱ्या खात्यात हलवण्याची काही प्रमुख कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:

    • कमी ब्रोकरेज: नवीन डिस्काउंट ब्रोकर्स अत्यंत कमी शुल्कात सेवा देत आहेत.
    • प्रगत टूल्स: २०२६ मध्ये अनेक ब्रोकर्स एआय-आधारित (AI) पोर्टफोलिओ ॲनालिसिस टूल्स पुरवत आहेत.
    • एकत्रीकरण: एकापेक्षा जास्त डीमॅट खाती असल्यास, व्यवस्थापनाच्या सोयीसाठी ती एकाच खात्यात विलीन करणे फायदेशीर ठरते.
    • वारसाहक्क: कुटुंबातील सदस्याच्या नावे शेअर्स ट्रान्सफर करण्यासाठी ही प्रक्रिया आवश्यक असते.

    ऑनलाईन ट्रान्सफर प्रक्रिया (Easy & Fastest)

    जर तुमचे जुने आणि नवीन खाते एकाच डिपॉझिटरीमध्ये (उदा. दोन्ही CDSL किंवा दोन्ही NSDL) असेल, तर ही प्रक्रिया अवघ्या काही तासांत पूर्ण होते.

    A) CDSL ‘Easiest’ पोर्टलद्वारे:

    १. नोंदणी: CDSL च्या अधिकृत वेबसाइटवर जाऊन ‘Easiest’ सुविधेसाठी नोंदणी करा.

    २. ट्रस्टेड अकाऊंट जोडा: ज्या नवीन डीमॅट खात्यात (BOID) शेअर्स पाठवायचे आहेत, ते ‘Trusted Account’ म्हणून जोडा.

    ३. शेअर्सची निवड: तुमच्या पोर्टफोलिओमधील जे शेअर्स ट्रान्सफर करायचे आहेत, त्यांचे ISIN नंबर निवडा.

    ४. डिजिटल स्वाक्षरी: २०२६ च्या नवीन नियमांनुसार, आता ‘आधार ई-केवायसी’ (Aadhaar e-KYC) द्वारे तात्काळ पडताळणी केली जाते.

    ५. पुष्टीकरण: विनंती सबमिट केल्यावर २४ तासांच्या आत शेअर्स नवीन खात्यात जमा होतात.

    B) NSDL ‘Speed-e’ पोर्टलद्वारे:

    १. NSDL च्या ‘Speed-e’ प्लॅटफॉर्मवर लॉगिन करा.

    २. ‘Delivery Instruction’ पर्याय निवडून नवीन खात्याचा तपशील भरा.

    ३. ई-टोकन किंवा डिजिटल स्वाक्षरी वापरून व्यवहाराची पुष्टी करा.

    ऑफलाईन ट्रान्सफर प्रक्रिया (पारंपारिक मार्ग)

    जर तुम्हाला ऑनलाईन प्रक्रिया कठीण वाटत असेल, तर तुम्ही ऑफलाईन मार्ग निवडू शकता:

    DIS स्लिप: तुमच्या जुन्या ब्रोकरकडून ‘डिलिव्हरी इन्स्ट्रक्शन स्लिप’ (DIS) मागवून घ्या.

    तपशील भरा: यामध्ये ISIN नंबर, शेअर्सची संख्या आणि नवीन ब्रोकरचा ID अचूक भरा.

    सबमिशन: ही स्लिप स्वाक्षरी करून ब्रोकरच्या ऑफिसमध्ये जमा करा. साधारण ३-५ कामकाजाच्या दिवसांत प्रक्रिया पूर्ण होते.

    २०२६ मधील महत्त्वाचे बदल आणि अपडेट्स (Fact Check)

    T+0 सेटलमेंट: एप्रिल २०२६ पासून सेबीने निवडक शेअर्ससाठी ‘T+0’ सेटलमेंट सुरू केली आहे, ज्यामुळे अंतर्गत ट्रान्सफर (Intra-depository) आता त्याच दिवशी पूर्ण होऊ शकते.

    नॉमिनेशन अनिवार्य: जर तुमच्या जुन्या खात्यात नॉमिनेशन अपडेट नसेल, तर ट्रान्सफर प्रक्रिया नाकारली जाऊ शकते.

    शुल्क (Charges): जर तुम्ही जुने खाते बंद करत असाल (Account Closure), तर शेअर्स ट्रान्सफर करण्यासाठी ब्रोकर कोणतेही शुल्क आकारू शकत नाही (सेबी नियम). मात्र, खाते चालू ठेवून ट्रान्सफर केल्यास प्रति कंपनी साधारण ₹१५ ते ₹२५ + GST शुल्क लागू शकते.

    टॅक्स (Taxation): लक्षात ठेवा, स्वतःच्याच एका खात्यातून दुसऱ्या खात्यात शेअर्स ट्रान्सफर करणे हे ‘विक्री’ (Sale) मानले जात नाही, त्यामुळे यावर कॅपिटल गेन टॅक्स लागू होत नाही. मात्र, दुसऱ्या व्यक्तीला ट्रान्सफर करताना ‘गिफ्ट डीड’ आवश्यक आहे.

    सावधानता आणि टिप्स

    ISIN नीट तपासा: प्रत्येक शेअरचा १२ अंकी ISIN कोड वेगळा असतो, तो भरताना चूक करू नका.

    UIN आवश्यकता: मोठ्या मूल्याच्या (₹५ लाखांहून अधिक) व्यवहारांसाठी आता वर्धित ऑथेंटिकेशन (Enhanced Authentication) अनिवार्य करण्यात आले आहे.

    ब्रोकर कन्फर्मेशन: प्रक्रिया पूर्ण झाल्यावर दोन्ही ब्रोकर्सकडून ‘कन्फर्मेशन मेसेज’ आल्याची खात्री करा.

    डीमॅट खाते ट्रान्सफर करणे ही आता क्लिष्ट प्रक्रिया राहिलेली नाही. २०२६ मधील डिजिटल क्रांतीमुळे तुम्ही घरबसल्या तुमचे आर्थिक नियोजन अधिक सक्षम करू शकता. योग्य ब्रोकर निवडा आणि तुमच्या गुंतवणुकीचा प्रवास सुखकर करा.

    तुम्हाला तुमचे डीमॅट खाते ट्रान्सफर करताना काही तांत्रिक अडचण येत आहे का? किंवा नवीन ‘T+0’ नियमांबद्दल अधिक माहिती हवी आहे? कमेंट्समध्ये नक्की विचारा! अशाच आर्थिक आणि शेअर बाजारविषयक ताज्या अपडेट्ससाठी आमच्या ब्लॉगला पुन्हा भेट द्या!

  • RNR Donne Biryani Success Story: दोन बहिणींचा 10 कोटींचा व्यवसाय

    RNR Donne Biryani Success Story: दोन बहिणींचा 10 कोटींचा व्यवसाय

    बिर्याणी हा केवळ एक खाद्यपदार्थ नाही, तर तो एक सांस्कृतिक प्रवास आहे. भारतभरातील वेगवेगळ्या बिर्याणी प्रकारांवर अनेक चर्चा आणि वाद होतात. काहींना हैद्राबादी बिर्याणीची तीव्र चव प्रिय आहे, तर काही जण कोलकत्ता  बिर्याणीला पसंती देतात. पण, बेंगळुरूस्थित रम्या आणि श्वेता रवी या दोन बहिणींसाठी  साठी, सर्वोत्तम बिर्याणी म्हणजे तिच्या आजीच्या हातची डोने बिर्याणी, जी पानांच्या पाऊचमध्ये दिली जाते.

    रम्या आणि श्वेताने२०२० मध्ये त्यांच्या  RNR डोने बिर्याणी या उपक्रमाची सुरुवात केली. पहिल्याच महिन्यात, त्यांना  १०,००० हून अधिक ऑर्डर मिळाल्या आणि त्यामुळे त्यांच्या  उपक्रमाचा भक्कम पाया रचला गेला. रम्या  सांगते की, नॉस्टॅल्जियाने (जुन्या आठवणी)  प्रेरित होऊन तिने आणि तिची  बहिण श्वेताने हा व्यवसाय सुरू केला. त्यांची आजी नेहमी डोनेमध्ये बिर्याणी देत असे, आणि त्याच आठवणींना उजाळा देण्यासाठी त्यांनी हा उपक्रम सुरू केला.

    डोने बिर्याणीचे वैशिष्ट्य (The Specialty of Done Biryani)

    डोने बिर्याणी इतर बिर्याणींपेक्षा वेगळी आहे कारण तिचा रंग हिरवा असतो. बिर्याणी बनवताना वापरण्यात येणारे मसाले आणि तांदूळ हे देखील खास आहेत. या बिर्याणीत कमी धान्याचा तांदूळ वापरला जातो, ज्याला जीरागा सांबा तांदूळ म्हणतात. हिरवा रंग विविध खास घटकांमधून येतो. या पारंपरिक बिर्याणीला बाजारात आणणं  आणि  लोकप्रिय बनवणं  हे  या दोघं बहिणींचे  ध्येय आहे . 

    ही बिर्याणी पारंपरिक पद्धतीने पानांच्या पाऊचमध्ये दिली जाते, जी ताजी आणि नैसर्गिक चव ठेवण्यास मदत करते.रम्या  आणि श्वेता सांगतात  “आम्हाला नेहमीच प्रश्न पडायचा की डोने बिर्याणी इतर प्रकारांइतकी लोकप्रिय का नाही? म्हणून आम्ही ठरवले की हिचे मार्केटिंग योग्य पद्धतीने करून ती लोकप्रिय बनवायची,”  मग त्यांनी मार्केटिंग वर विशेष लक्ष देण्यास सुरवात केली. 

    सुरुवातीला केवळ 5 लाख रुपयांच्या गुंतवणुकीसह, त्यांनी एका लहान 200 चौरस फुटाच्या क्लाउड किचनमधून हा व्यवसाय सुरू केला. पहिल्याच महिन्यात, त्यांना 10,000 हून अधिक ऑर्डर्स मिळाल्या. यामुळे त्यांचा व्यवसाय झपाट्याने वाढला आणि त्यानंतर त्यांनी कधीही मागे वळून पाहिले नाही.

    व्यवसायाची वाढ 

    सुरुवातीला त्यांनी केवळ  5 लाखांच्या सुरुवातीच्या गुंतवणुकीसह एका 200 चौरस फुटाच्या क्लाउड किचनमध्ये सुरुवात केली. आज, बेंगळुरूमध्ये त्यांचे 14 क्लाउड किचन आणि स्टँड-अलोन रेस्टॉरंट्स आहेत.  लॉकडाऊनमुळे व्यवसायात अडचणी आल्या, परंतु त्यांनी त्यातूनच प्रेरणा घेतली. लॉकडाऊन दरम्यान त्यांना त्यांच्या कल्पनांवर विचार करण्याची आणि त्या बळकट करण्याची संधी मिळाली.

    रम्या सांगते की, त्यांचा उद्देश ग्राहकांना एक अविस्मरणीय अनुभवदेणं  होता. यासाठी त्यांनी बिर्याणी रायता, कोशिंबीर, आणि मिठाईसह डब्यात सुंदर पॅक करून पाठवली. त्यांनी गुणवत्तेवर आणि पॅकेजिंगवर खूप काम केले, ज्यामुळे त्यांचा ब्रँड बाजारात ठळकपणे ओळखला गेला.

    भावनिक कनेक्शन

    RNR बिर्याणी हे नाव त्यांच्या आजोबांवरून घेतले आहे – रामास्वामी आणि रविचंदर. यातील प्रत्येक गोष्टीत त्यांच्या कुटुंबाची आठवण आहे, जे त्यांना या व्यवसायाशी भावनिकदृष्ट्या जोडते. त्यांच्या प्रामाणिकतेमुळे आणि उत्कृष्ट सेवेमुळे त्यांनी आतापर्यंत 10 कोटी रुपयांचा महसूल मिळवला आहे. त्यांची बिर्याणी आणि इतर पदार्थ जसे की ड्रमस्टिक चिली स्टार्टर आणि चिकन तुपात भाजलेले, ग्राहकांमध्ये खूप लोकप्रिय झाले आहेत.

    रम्या आणि श्वेता यांनी डोने बिर्याणीला देशभरात प्रसिद्ध करण्याचं  ध्येय ठेवलं  आहे. त्यांनी या व्यवसायाच्या विस्ताराची तयारी केली आहे आणि इतर शहरांमध्ये शाखा उघडण्याचे नियोजन सुरू केलं आहे. या व्यवसायाने केवळ आर्थिक यश मिळवलं  नाही, तर भावनिक नातेसंबंध देखील मजबूत केले आहेत.

    मित्रांनो ,  रम्या आणि श्वेताची हि गोष्ट  आपल्या सर्वांसाठी प्रेरणादायक आहे. त्यांनी आपल्या कुटुंबाच्या परंपरा जपून त्यालाच आधुनिक ट्रेंडमध्ये आणलं . त्यांच्या कथेनं  दाखवून दिलं  की, प्रेम, मेहनत आणि नावीन्याचा  एकत्रित प्रयत्नांनी कोणताही व्यवसाय यशस्वी होऊ शकतो.